45 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
पवित्राणां पवित्रं यच्छ्रेष्ठं लोके च यद्भवेत्
पावनं परमं चैव तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
pavitrāṇāṃ pavitraṃ yacchreṣṭhaṃ loke ca yadbhavet
pāvanaṃ paramaṃ caiva tanme brūhi pitāmaha
- 2
भीष्म उवाच
गावो महार्थाः पुण्याश्च तारयन्ति च मानवान्
धारयन्ति प्रजाश्चेमाः पयसा हविषा तथा
bhīṣma uvāca
gāvo mahārthāḥ puṇyāśca tārayanti ca mānavān
dhārayanti prajāścemāḥ payasā haviṣā tathā
- 3
न हि पुण्यतमं किंचिद्गोभ्यो भरतसत्तम
एताः पवित्राः पुण्याश्च त्रिषु लोकेष्वनुत्तमाः
na hi puṇyatamaṃ kiṃcidgobhyo bharatasattama
etāḥ pavitrāḥ puṇyāśca triṣu lokeṣvanuttamāḥ
- 4
देवानाम् उपरिष्टाच्च गावः प्रतिवसन्ति वै
दत्त्वा चैता नरपते यान्ति स्वर्गं मनीषिणः
devānām upariṣṭācca gāvaḥ prativasanti vai
dattvā caitā narapate yānti svargaṃ manīṣiṇaḥ
- 5
मान्धाता यौवनाश्वश्च ययातिर्नहुषस्तथा
गावो ददन्तः सततं सहस्रशतसंमिताः
गताः परमकं स्थानं देवैर् अपि सुदुर्लभम्
māndhātā yauvanāśvaśca yayātirnahuṣastathā
gāvo dadantaḥ satataṃ sahasraśatasaṃmitāḥ
gatāḥ paramakaṃ sthānaṃ devair api sudurlabham
- 6
अपि चात्र पुरावृत्तं कथयिष्यामि ते ऽनघ
api cātra purāvṛttaṃ kathayiṣyāmi te 'nagha
- 7
ऋषीणाम् उत्तमं धीमान्कृष्णद्वैपायनं शुकः
अभिवाद्याह्निकं कृत्वा शुचिः प्रयतमानसः
पितरं परिपप्रच्छ दृष्टलोकपरावरम्
ṛṣīṇām uttamaṃ dhīmānkṛṣṇadvaipāyanaṃ śukaḥ
abhivādyāhnikaṃ kṛtvā śuciḥ prayatamānasaḥ
pitaraṃ paripapraccha dṛṣṭalokaparāvaram
- 8
को यज्ञः सर्वयज्ञानां वरिष्ठ उपलक्ष्यते
किं च कृत्वा परं स्वर्गं प्राप्नुवन्ति मनीषिणः
ko yajñaḥ sarvayajñānāṃ variṣṭha upalakṣyate
kiṃ ca kṛtvā paraṃ svargaṃ prāpnuvanti manīṣiṇaḥ
- 9
केन देवाः पवित्रेण स्वर्गम् अश्नन्ति वा विभो
किं च यज्ञस्य यज्ञत्वं क्व च यज्ञः प्रतिष्ठितः
kena devāḥ pavitreṇa svargam aśnanti vā vibho
kiṃ ca yajñasya yajñatvaṃ kva ca yajñaḥ pratiṣṭhitaḥ
- 10
दानानाम् उत्तमं किं च किं च सत्रम् अतः परम्
पवित्राणां पवित्रं च यत्तद्ब्रूहि ममानघ
dānānām uttamaṃ kiṃ ca kiṃ ca satram ataḥ param
pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca yattadbrūhi mamānagha
- 11
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासः परमधर्मवित्
पुत्रायाकथयत्सर्वं तत्त्वेन भरतर्षभ
etacchrutvā tu vacanaṃ vyāsaḥ paramadharmavit
putrāyākathayatsarvaṃ tattvena bharatarṣabha
- 12
व्यास उवाच
गावः प्रतिष्ठा भूतानां तथा गावः परायणम्
गावः पुण्याः पवित्राश्च पावनं धर्म एव च
vyāsa uvāca
gāvaḥ pratiṣṭhā bhūtānāṃ tathā gāvaḥ parāyaṇam
gāvaḥ puṇyāḥ pavitrāśca pāvanaṃ dharma eva ca
- 13
पूर्वम् आसन्नशृङ्गा वै गाव इत्यनुशुश्रुमः
शृङ्गार्थे समुपासन्त ताः किल प्रभुम् अव्ययम्
pūrvam āsannaśṛṅgā vai gāva ityanuśuśrumaḥ
śṛṅgārthe samupāsanta tāḥ kila prabhum avyayam
- 14
ततो ब्रह्मा तु गाः प्रायम् उपविष्टाः समीक्ष्य ह
ईप्सितं प्रददौ ताभ्यो गोभ्यः प्रत्येकशः प्रभुः
tato brahmā tu gāḥ prāyam upaviṣṭāḥ samīkṣya ha
īpsitaṃ pradadau tābhyo gobhyaḥ pratyekaśaḥ prabhuḥ
- 15
तासां शृङ्गाण्यजायन्त यस्या यादृङ्मनोगतम्
नानावर्णाः शृङ्गवन्त्यस्ता व्यरोचन्त पुत्रक
tāsāṃ śṛṅgāṇyajāyanta yasyā yādṛṅmanogatam
nānāvarṇāḥ śṛṅgavantyastā vyarocanta putraka
- 16
ब्रह्मणा वरदत्तास्ता हव्यकव्यप्रदाः शुभाः
पुण्याः पवित्राः सुभगा दिव्यसंस्थानलक्षणाः
गावस्तेजो महद्दिव्यं गवां दानं प्रशस्यते
brahmaṇā varadattāstā havyakavyapradāḥ śubhāḥ
puṇyāḥ pavitrāḥ subhagā divyasaṃsthānalakṣaṇāḥ
gāvastejo mahaddivyaṃ gavāṃ dānaṃ praśasyate
- 17
ये चैताः सम्प्रयच्छन्ति साधवो वीतमत्सराः
ते वै सुकृतिनः प्रोक्ताः सर्वदानप्रदाश्च ते
गवां लोकं तथा पुण्यम् आप्नुवन्ति च ते ऽनघ
ye caitāḥ samprayacchanti sādhavo vītamatsarāḥ
te vai sukṛtinaḥ proktāḥ sarvadānapradāśca te
gavāṃ lokaṃ tathā puṇyam āpnuvanti ca te 'nagha
- 18
यत्र वृक्षा मधुफला दिव्यपुष्पफलोपगाः
पुष्पाणि च सुगन्धीनि दिव्यानि द्विजसत्तम
yatra vṛkṣā madhuphalā divyapuṣpaphalopagāḥ
puṣpāṇi ca sugandhīni divyāni dvijasattama
- 19
सर्वा मणिमयी भूमिः सूक्ष्मकाञ्चनवालुका
सर्वत्र सुखसंस्पर्शा निष्पङ्का नीरजा शुभा
sarvā maṇimayī bhūmiḥ sūkṣmakāñcanavālukā
sarvatra sukhasaṃsparśā niṣpaṅkā nīrajā śubhā
- 20
रक्तोत्पलवनैश्चैव मणिदण्डैर्हिरण्मयैः
तरुणादित्यसंकाशैर्भान्ति तत्र जलाशयाः
raktotpalavanaiścaiva maṇidaṇḍairhiraṇmayaiḥ
taruṇādityasaṃkāśairbhānti tatra jalāśayāḥ
- 21
महार्हमणिपत्रैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः
नीलोत्पलविमिश्रैश्च सरोभिर्बहुपङ्कजैः
mahārhamaṇipatraiśca kāñcanaprabhakesaraiḥ
nīlotpalavimiśraiśca sarobhirbahupaṅkajaiḥ
- 22
करवीरवनैः फुल्लैः सहस्रावर्तसंवृतैः
संतानकवनैः फुल्लैर्वृक्षैश्च समलंकृताः
karavīravanaiḥ phullaiḥ sahasrāvartasaṃvṛtaiḥ
saṃtānakavanaiḥ phullairvṛkṣaiśca samalaṃkṛtāḥ
- 23
निर्मलाभिश्च मुक्ताभिर्मणिभिश्च महाधनैः
उद्धूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्च निम्नगाः
nirmalābhiśca muktābhirmaṇibhiśca mahādhanaiḥ
uddhūtapulināstatra jātarūpaiśca nimnagāḥ
- 24
सर्वरत्नमयैश्चित्रैर् अवगाढा नगोत्तमैः
जातरूपमयैश्चान्यैर्हुताशनसमप्रभैः
sarvaratnamayaiścitrair avagāḍhā nagottamaiḥ
jātarūpamayaiścānyairhutāśanasamaprabhaiḥ
- 25
सौवर्णगिरयस्तत्र मणिरत्नशिलोच्चयाः
सर्वरत्नमयैर्भान्ति शृङ्गैश्चारुभिर् उच्छ्रितैः
sauvarṇagirayastatra maṇiratnaśiloccayāḥ
sarvaratnamayairbhānti śṛṅgaiścārubhir ucchritaiḥ
- 26
नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्ररथाकुलाः
दिव्यगन्धरसैः पुष्पैः फलैश्च भरतर्षभ
nityapuṣpaphalāstatra nagāḥ patrarathākulāḥ
divyagandharasaiḥ puṣpaiḥ phalaiśca bharatarṣabha
- 27
रमन्ते पुण्यकर्माणस्तत्र नित्यं युधिष्ठिर
सर्वकामसमृद्धार्था निःशोका गतमन्यवः
ramante puṇyakarmāṇastatra nityaṃ yudhiṣṭhira
sarvakāmasamṛddhārthā niḥśokā gatamanyavaḥ
- 28
विमानेषु विचित्रेषु रमणीयेषु भारत
मोदन्ते पुण्यकर्माणो विहरन्तो यशस्विनः
vimāneṣu vicitreṣu ramaṇīyeṣu bhārata
modante puṇyakarmāṇo viharanto yaśasvinaḥ
- 29
उपक्रीडन्ति तान्राजञ्शुभाश्चाप्सरसां गणाः
एतांल्लोकान् अवाप्नोति गां दत्त्वा वै युधिष्ठिर
upakrīḍanti tānrājañśubhāścāpsarasāṃ gaṇāḥ
etāṃllokān avāpnoti gāṃ dattvā vai yudhiṣṭhira
- 30
यासाम् अधिपतिः पूषा मारुतो बलवान्बली
ऐश्वर्ये वरुणो राजा ता मां पान्तु युगंधराः
yāsām adhipatiḥ pūṣā māruto balavānbalī
aiśvarye varuṇo rājā tā māṃ pāntu yugaṃdharāḥ

