35 shlokas
- 1
च्यवन उवाच
वरश्च गृह्यतां मत्तो यश्च ते संशयो हृदि
तं च ब्रूहि नरश्रेष्ठ सर्वं सम्पादयामि ते
cyavana uvāca
varaśca gṛhyatāṃ matto yaśca te saṃśayo hṛdi
taṃ ca brūhi naraśreṣṭha sarvaṃ sampādayāmi te
- 2
कुशिक उवाच
यदि प्रीतो ऽसि भगवंस्ततो मे वद भार्गव
कारणं श्रोतुम् इच्छामि मद्गृहे वासकारितम्
kuśika uvāca
yadi prīto 'si bhagavaṃstato me vada bhārgava
kāraṇaṃ śrotum icchāmi madgṛhe vāsakāritam
- 3
शयनं चैकपार्श्वेन दिवसान् एकविंशतिम्
अकिंचिद् उक्त्वा गमनं बहिश्च मुनिपुंगव
śayanaṃ caikapārśvena divasān ekaviṃśatim
akiṃcid uktvā gamanaṃ bahiśca munipuṃgava
- 4
अन्तर्धानम् अकस्माच्च पुनर् एव च दर्शनम्
पुनश्च शयनं विप्र दिवसान् एकविंशतिम्
antardhānam akasmācca punar eva ca darśanam
punaśca śayanaṃ vipra divasān ekaviṃśatim
- 5
तैलाभ्यक्तस्य गमनं भोजनं च गृहे मम
समुपानीय विविधं यद्दग्धं जातवेदसा
निर्याणं च रथेनाशु सहसा यत्कृतं त्वया
tailābhyaktasya gamanaṃ bhojanaṃ ca gṛhe mama
samupānīya vividhaṃ yaddagdhaṃ jātavedasā
niryāṇaṃ ca rathenāśu sahasā yatkṛtaṃ tvayā
- 6
धनानां च विसर्गस्य वनस्यापि च दर्शनम्
प्रासादानां बहूनां च काञ्चनानां महामुने
dhanānāṃ ca visargasya vanasyāpi ca darśanam
prāsādānāṃ bahūnāṃ ca kāñcanānāṃ mahāmune
- 7
मणिविद्रुमपादानां पर्यङ्कानां च दर्शनम्
पुनश्चादर्शनं तस्य श्रोतुम् इच्छामि कारणम्
maṇividrumapādānāṃ paryaṅkānāṃ ca darśanam
punaścādarśanaṃ tasya śrotum icchāmi kāraṇam
- 8
अतीव ह्यत्र मुह्यामि चिन्तयानो दिवानिशम्
न चैवात्राधिगच्छामि सर्वस्यास्य विनिश्चयम्
एतद् इच्छामि कार्त्स्न्येन सत्यं श्रोतुं तपोधन
atīva hyatra muhyāmi cintayāno divāniśam
na caivātrādhigacchāmi sarvasyāsya viniścayam
etad icchāmi kārtsnyena satyaṃ śrotuṃ tapodhana
- 9
च्यवन उवाच
शृणु सर्वम् अशेषेण यद् इदं येन हेतुना
न हि शक्यम् अनाख्यातुम् एवं पृष्टेन पार्थिव
cyavana uvāca
śṛṇu sarvam aśeṣeṇa yad idaṃ yena hetunā
na hi śakyam anākhyātum evaṃ pṛṣṭena pārthiva
- 10
पितामहस्य वदतः पुरा देवसमागमे
श्रुतवान् अस्मि यद्राजंस्तन्मे निगदतः शृणु
pitāmahasya vadataḥ purā devasamāgame
śrutavān asmi yadrājaṃstanme nigadataḥ śṛṇu
- 11
ब्रह्मक्षत्रविरोधेन भविता कुलसंकरः
पौत्रस्ते भविता राजंस्तेजोवीर्यसमन्वितः
brahmakṣatravirodhena bhavitā kulasaṃkaraḥ
pautraste bhavitā rājaṃstejovīryasamanvitaḥ
- 12
ततः स्वकुलरक्षार्थम् अहं त्वा समुपागमम्
चिकीर्षन्कुशिकोच्छेदं संदिधक्षुः कुलं तव
tataḥ svakularakṣārtham ahaṃ tvā samupāgamam
cikīrṣankuśikocchedaṃ saṃdidhakṣuḥ kulaṃ tava
- 13
ततो ऽहम् आगम्य पुरा त्वाम् अवोचं महीपते
नियमं कंचिद् आरप्स्ये शुश्रूषा क्रियताम् इति
tato 'ham āgamya purā tvām avocaṃ mahīpate
niyamaṃ kaṃcid ārapsye śuśrūṣā kriyatām iti
- 14
न च ते दुष्कृतं किंचिद् अहम् आसादयं गृहे
तेन जीवसि राजर्षे न भवेथास्ततो ऽन्यथा
na ca te duṣkṛtaṃ kiṃcid aham āsādayaṃ gṛhe
tena jīvasi rājarṣe na bhavethāstato 'nyathā
- 15
एतां बुद्धिं समास्थाय दिवसान् एकविंशतिम्
सुप्तो ऽस्मि यदि मां कश्चिद्बोधयेद् इति पार्थिव
etāṃ buddhiṃ samāsthāya divasān ekaviṃśatim
supto 'smi yadi māṃ kaścidbodhayed iti pārthiva
- 16
यदा त्वया सभार्येण संसुप्तो न प्रबोधितः
अहं तदैव ते प्रीतो मनसा राजसत्तम
yadā tvayā sabhāryeṇa saṃsupto na prabodhitaḥ
ahaṃ tadaiva te prīto manasā rājasattama
- 17
उत्थाय चास्मि निष्क्रान्तो यदि मां त्वं महीपते
पृच्छेः क्व यास्यसीत्येवं शपेयं त्वाम् इति प्रभो
utthāya cāsmi niṣkrānto yadi māṃ tvaṃ mahīpate
pṛccheḥ kva yāsyasītyevaṃ śapeyaṃ tvām iti prabho
- 18
अन्तर्हितश्चास्मि पुनः पुनर् एव च ते गृहे
योगम् आस्थाय संविष्टो दिवसान् एकविंशतिम्
antarhitaścāsmi punaḥ punar eva ca te gṛhe
yogam āsthāya saṃviṣṭo divasān ekaviṃśatim
- 19
क्षुधितो माम् असूयेथाः श्रमाद्वेति नराधिप
एतां बुद्धिं समास्थाय कर्शितौ वां मया क्षुधा
kṣudhito mām asūyethāḥ śramādveti narādhipa
etāṃ buddhiṃ samāsthāya karśitau vāṃ mayā kṣudhā
- 20
न च ते ऽभूत्सुसूक्ष्मो ऽपि मन्युर्मनसि पार्थिव
सभार्यस्य नरश्रेष्ठ तेन ते प्रीतिमान् अहम्
na ca te 'bhūtsusūkṣmo 'pi manyurmanasi pārthiva
sabhāryasya naraśreṣṭha tena te prītimān aham
- 21
भोजनं च समानाय्य यत्तद् आदीपितं मया
क्रुध्येथा यदि मात्सर्याद् इति तन्मर्षितं च ते
bhojanaṃ ca samānāyya yattad ādīpitaṃ mayā
krudhyethā yadi mātsaryād iti tanmarṣitaṃ ca te
- 22
ततो ऽहं रथम् आरुह्य त्वाम् अवोचं नराधिप
सभार्यो मां वहस्वेति तच्च त्वं कृतवांस्तथा
tato 'haṃ ratham āruhya tvām avocaṃ narādhipa
sabhāryo māṃ vahasveti tacca tvaṃ kṛtavāṃstathā
- 23
अविशङ्को नरपते प्रीतो ऽहं चापि तेन ते
धनोत्सर्गे ऽपि च कृते न त्वां क्रोधः प्रधर्षयत्
aviśaṅko narapate prīto 'haṃ cāpi tena te
dhanotsarge 'pi ca kṛte na tvāṃ krodhaḥ pradharṣayat
- 24
ततः प्रीतेन ते राजन्पुनर् एतत्कृतं तव
सभार्यस्य वनं भूयस्तद्विद्धि मनुजाधिप
tataḥ prītena te rājanpunar etatkṛtaṃ tava
sabhāryasya vanaṃ bhūyastadviddhi manujādhipa
- 25
प्रीत्यर्थं तव चैतन्मे स्वर्गसंदर्शनं कृतम्
यत्ते वने ऽस्मिन्नृपते दृष्टं दिव्यं निदर्शनम्
prītyarthaṃ tava caitanme svargasaṃdarśanaṃ kṛtam
yatte vane 'sminnṛpate dṛṣṭaṃ divyaṃ nidarśanam
- 26
स्वर्गोद्देशस्त्वया राजन्सशरीरेण पार्थिव
मुहूर्तम् अनुभूतो ऽसौ सभार्येण नृपोत्तम
svargoddeśastvayā rājansaśarīreṇa pārthiva
muhūrtam anubhūto 'sau sabhāryeṇa nṛpottama
- 27
निदर्शनार्थं तपसो धर्मस्य च नराधिप
तत्र यासीत्स्पृहा राजंस्तच्चापि विदितं मम
nidarśanārthaṃ tapaso dharmasya ca narādhipa
tatra yāsītspṛhā rājaṃstaccāpi viditaṃ mama
- 28
ब्राह्मण्यं काङ्क्षसे हि त्वं तपश्च पृथिवीपते
अवमन्य नरेन्द्रत्वं देवेन्द्रत्वं च पार्थिव
brāhmaṇyaṃ kāṅkṣase hi tvaṃ tapaśca pṛthivīpate
avamanya narendratvaṃ devendratvaṃ ca pārthiva
- 29
एवम् एतद्यथात्थ त्वं ब्राह्मण्यं तात दुर्लभम्
ब्राह्मण्ये सति चर्षित्वम् ऋषित्वे च तपस्विता
evam etadyathāttha tvaṃ brāhmaṇyaṃ tāta durlabham
brāhmaṇye sati carṣitvam ṛṣitve ca tapasvitā
- 30
भविष्यत्येष ते कामः कुशिकात्कौशिको द्विजः
तृतीयं पुरुषं प्राप्य ब्राह्मणत्वं गमिष्यति
bhaviṣyatyeṣa te kāmaḥ kuśikātkauśiko dvijaḥ
tṛtīyaṃ puruṣaṃ prāpya brāhmaṇatvaṃ gamiṣyati

