29 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
ब्राह्मणान् एव सततं भृशं सम्प्रतिपूजयेत्
एते हि सोमराजान ईश्वराः सुखदुःखयोः
bhīṣma uvāca
brāhmaṇān eva satataṃ bhṛśaṃ sampratipūjayet
ete hi somarājāna īśvarāḥ sukhaduḥkhayoḥ
- 2
एते भोगैर् अलंकारैर् अन्यैश्चैव किमिच्छकैः
सदा पूज्या नमस्कार्या रक्ष्याश्च पितृवन्नृपैः
अतो राष्ट्रस्य शान्तिर्हि भूतानाम् इव वासवात्
ete bhogair alaṃkārair anyaiścaiva kimicchakaiḥ
sadā pūjyā namaskāryā rakṣyāśca pitṛvannṛpaiḥ
ato rāṣṭrasya śāntirhi bhūtānām iva vāsavāt
- 3
जायतां ब्रह्मवर्चस्वी राष्ट्रे वै ब्राह्मणः शुचिः
महारथश्च राजन्य एष्टव्यः शत्रुतापनः
jāyatāṃ brahmavarcasvī rāṣṭre vai brāhmaṇaḥ śuciḥ
mahārathaśca rājanya eṣṭavyaḥ śatrutāpanaḥ
- 4
ब्राह्मणं जातिसम्पन्नं धर्मज्ञं संशितव्रतम्
वासयेत गृहे राजन्न तस्मात्परम् अस्ति वै
brāhmaṇaṃ jātisampannaṃ dharmajñaṃ saṃśitavratam
vāsayeta gṛhe rājanna tasmātparam asti vai
- 5
ब्राह्मणेभ्यो हविर्दत्तं प्रतिगृह्णन्ति देवताः
पितरः सर्वभूतानां नैतेभ्यो विद्यते परम्
brāhmaṇebhyo havirdattaṃ pratigṛhṇanti devatāḥ
pitaraḥ sarvabhūtānāṃ naitebhyo vidyate param
- 6
आदित्यश्चन्द्रमा वायुर्भूमिर् आपो ऽम्बरं दिशः
सर्वे ब्राह्मणम् आविश्य सदान्नम् उपभुञ्जते
ādityaścandramā vāyurbhūmir āpo 'mbaraṃ diśaḥ
sarve brāhmaṇam āviśya sadānnam upabhuñjate
- 7
न तस्याश्नन्ति पितरो यस्य विप्रा न भुञ्जते
देवाश्चाप्यस्य नाश्नन्ति पापस्य ब्राह्मणद्विषः
na tasyāśnanti pitaro yasya viprā na bhuñjate
devāścāpyasya nāśnanti pāpasya brāhmaṇadviṣaḥ
- 8
ब्राह्मणेषु तु तुष्टेषु प्रीयन्ते पितरः सदा
तथैव देवता राजन्नात्र कार्या विचारणा
brāhmaṇeṣu tu tuṣṭeṣu prīyante pitaraḥ sadā
tathaiva devatā rājannātra kāryā vicāraṇā
- 9
तथैव ते ऽपि प्रीयन्ते येषां भवति तद्धविः
न च प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति परमां गतिम्
tathaiva te 'pi prīyante yeṣāṃ bhavati taddhaviḥ
na ca pretya vinaśyanti gacchanti paramāṃ gatim
- 10
येन येनैव हविषा ब्राह्मणांस्तर्पयेन्नरः
तेन तेनैव प्रीयन्ते पितरो देवतास्तथा
yena yenaiva haviṣā brāhmaṇāṃstarpayennaraḥ
tena tenaiva prīyante pitaro devatāstathā
- 11
ब्राह्मणाद् एव तद्भूतं प्रभवन्ति यतः प्रजाः
यतश्चायं प्रभवति प्रेत्य यत्र च गच्छति
brāhmaṇād eva tadbhūtaṃ prabhavanti yataḥ prajāḥ
yataścāyaṃ prabhavati pretya yatra ca gacchati
- 12
वेदैष मार्गं स्वर्गस्य तथैव नरकस्य च
आगतानागते चोभे ब्राह्मणो द्विपदां वरः
ब्राह्मणो भरतश्रेष्ठ स्वधर्मं वेद मेधया
vedaiṣa mārgaṃ svargasya tathaiva narakasya ca
āgatānāgate cobhe brāhmaṇo dvipadāṃ varaḥ
brāhmaṇo bharataśreṣṭha svadharmaṃ veda medhayā
- 13
ये चैनम् अनुवर्तन्ते ते न यान्ति पराभवम्
न ते प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति न पराभवम्
ye cainam anuvartante te na yānti parābhavam
na te pretya vinaśyanti gacchanti na parābhavam
- 14
ये ब्राह्मणमुखात्प्राप्तं प्रतिगृह्णन्ति वै वचः
कृतात्मानो महात्मानस्ते न यान्ति पराभवम्
ye brāhmaṇamukhātprāptaṃ pratigṛhṇanti vai vacaḥ
kṛtātmāno mahātmānaste na yānti parābhavam
- 15
क्षत्रियाणां प्रतपतां तेजसा च बलेन च
ब्राह्मणेष्वेव शाम्यन्ति तेजांसि च बलानि च
kṣatriyāṇāṃ pratapatāṃ tejasā ca balena ca
brāhmaṇeṣveva śāmyanti tejāṃsi ca balāni ca
- 16
भृगवो ऽजयंस्तालजङ्घान्नीपान् अङ्गिरसो ऽजयन्
भरद्वाजो वैतहव्यान् ऐलांश्च भरतर्षभ
bhṛgavo 'jayaṃstālajaṅghānnīpān aṅgiraso 'jayan
bharadvājo vaitahavyān ailāṃśca bharatarṣabha
- 17
चित्रायुधांश्चाप्यजयन्न् एते कृष्णाजिनध्वजाः
प्रक्षिप्याथ च कुम्भान्वै पारगामिनम् आरभेत्
citrāyudhāṃścāpyajayann ete kṛṣṇājinadhvajāḥ
prakṣipyātha ca kumbhānvai pāragāminam ārabhet
- 18
यत्किंचित्कथ्यते लोके श्रूयते पश्यते ऽपि वा
सर्वं तद्ब्राह्मणेष्वेव गूढो ऽग्निर् इव दारुषु
yatkiṃcitkathyate loke śrūyate paśyate 'pi vā
sarvaṃ tadbrāhmaṇeṣveva gūḍho 'gnir iva dāruṣu
- 19
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
संवादं वासुदेवस्य पृथ्व्याश्च भरतर्षभ
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
saṃvādaṃ vāsudevasya pṛthvyāśca bharatarṣabha
- 20
वासुदेव उवाच
मातरं सर्वभूतानां पृच्छे त्वा संशयं शुभे
केन स्वित्कर्मणा पापं व्यपोहति नरो गृही
vāsudeva uvāca
mātaraṃ sarvabhūtānāṃ pṛcche tvā saṃśayaṃ śubhe
kena svitkarmaṇā pāpaṃ vyapohati naro gṛhī
- 21
पृथिव्युवाच
ब्राह्मणान् एव सेवेत पवित्रं ह्येतद् उत्तमम्
ब्राह्मणान्सेवमानस्य रजः सर्वं प्रणश्यति
pṛthivyuvāca
brāhmaṇān eva seveta pavitraṃ hyetad uttamam
brāhmaṇānsevamānasya rajaḥ sarvaṃ praṇaśyati
- 22
अतो भूतिर् अतः कीर्तिर् अतो बुद्धिः प्रजायते
अपरेषां परेषां च परेभ्यश्चैव ये परे
ato bhūtir ataḥ kīrtir ato buddhiḥ prajāyate
apareṣāṃ pareṣāṃ ca parebhyaścaiva ye pare
- 23
ब्राह्मणा यं प्रशंसन्ति पुरुषः स प्रवर्धते
अथ यो ब्राह्मणाक्रुष्टः पराभवति सो ऽचिरात्
brāhmaṇā yaṃ praśaṃsanti puruṣaḥ sa pravardhate
atha yo brāhmaṇākruṣṭaḥ parābhavati so 'cirāt
- 24
यथा महार्णवे क्षिप्त आमलोष्टो विनश्यति
तथा दुश्चरितं कर्म पराभावाय कल्पते
yathā mahārṇave kṣipta āmaloṣṭo vinaśyati
tathā duścaritaṃ karma parābhāvāya kalpate
- 25
पश्य चन्द्रे कृतं लक्ष्म समुद्रे लवणोदकम्
तथा भगसहस्रेण महेन्द्रं परिचिह्नितम्
paśya candre kṛtaṃ lakṣma samudre lavaṇodakam
tathā bhagasahasreṇa mahendraṃ paricihnitam
- 26
तेषाम् एव प्रभावेन सहस्रनयनो ह्यसौ
शतक्रतुः समभवत्पश्य माधव यादृशम्
teṣām eva prabhāvena sahasranayano hyasau
śatakratuḥ samabhavatpaśya mādhava yādṛśam
- 27
इच्छन्भूतिं च कीर्तिं च लोकांश्च मधुसूदन
ब्राह्मणानुमते तिष्ठेत्पुरुषः शुचिर् आत्मवान्
icchanbhūtiṃ ca kīrtiṃ ca lokāṃśca madhusūdana
brāhmaṇānumate tiṣṭhetpuruṣaḥ śucir ātmavān
- 28
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा मेदिन्या मधुसूदनः
साधु साध्वित्यथेत्युक्त्वा मेदिनीं प्रत्यपूजयत्
ityetadvacanaṃ śrutvā medinyā madhusūdanaḥ
sādhu sādhvityathetyuktvā medinīṃ pratyapūjayat
- 29
एतां श्रुत्वोपमां पार्थ प्रयतो ब्राह्मणर्षभान्
सततं पूजयेथास्त्वं ततः श्रेयो ऽभिपत्स्यसे
etāṃ śrutvopamāṃ pārtha prayato brāhmaṇarṣabhān
satataṃ pūjayethāstvaṃ tataḥ śreyo 'bhipatsyase

