31 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
विधिं गवां परम् अहं श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः
येन ताञ्शाश्वतांल्लोकान् अखिलान् अश्नुवीमहि
yudhiṣṭhira uvāca
vidhiṃ gavāṃ param ahaṃ śrotum icchāmi tattvataḥ
yena tāñśāśvatāṃllokān akhilān aśnuvīmahi
- 2
भीष्म उवाच
न गोदानात्परं किंचिद्विद्यते वसुधाधिप
गौर्हि न्यायागता दत्ता सद्यस्तारयते कुलम्
bhīṣma uvāca
na godānātparaṃ kiṃcidvidyate vasudhādhipa
gaurhi nyāyāgatā dattā sadyastārayate kulam
- 3
सताम् अर्थे सम्यग् उत्पादितो यः स वै क्ᄆप्तः सम्यग् इष्टः प्रजाभ्यः
तस्मात्पूर्वं ह्यादिकाले प्रवृत्तं गवां दाने शृणु राजन्विधिं मे
satām arthe samyag utpādito yaḥ sa vai kᄆptaḥ samyag iṣṭaḥ prajābhyaḥ
tasmātpūrvaṃ hyādikāle pravṛttaṃ gavāṃ dāne śṛṇu rājanvidhiṃ me
- 4
पुरा गोषूपनीतासु गोषु संदिग्धदर्शिना
मान्धात्रा प्रकृतं प्रश्नं बृहस्पतिर् अभाषत
purā goṣūpanītāsu goṣu saṃdigdhadarśinā
māndhātrā prakṛtaṃ praśnaṃ bṛhaspatir abhāṣata
- 5
द्विजातिम् अभिसत्कृत्य श्वः कालम् अभिवेद्य च
प्रदानार्थे नियुञ्जीत रोहिणीं नियतव्रतः
dvijātim abhisatkṛtya śvaḥ kālam abhivedya ca
pradānārthe niyuñjīta rohiṇīṃ niyatavrataḥ
- 6
आह्वानं च प्रयुञ्जीत समङ्गे बहुलेति च
प्रविश्य च गवां मध्यम् इमां श्रुतिम् उदाहरेत्
āhvānaṃ ca prayuñjīta samaṅge bahuleti ca
praviśya ca gavāṃ madhyam imāṃ śrutim udāharet
- 7
गौर्मे माता गोवृषभः पिता मे दिवं शर्म जगती मे प्रतिष्ठा
प्रपद्यैवं शर्वरीम् उष्य गोषु मुनिर्वाणीम् उत्सृजेद्गोप्रदाने
gaurme mātā govṛṣabhaḥ pitā me divaṃ śarma jagatī me pratiṣṭhā
prapadyaivaṃ śarvarīm uṣya goṣu munirvāṇīm utsṛjedgopradāne
- 8
स ताम् एकां निशां गोभिः समसख्यः समव्रतः
ऐकात्म्यगमनात्सद्यः कल्मषाद्विप्रमुच्यते
sa tām ekāṃ niśāṃ gobhiḥ samasakhyaḥ samavrataḥ
aikātmyagamanātsadyaḥ kalmaṣādvipramucyate
- 9
उत्सृष्टवृषवत्सा हि प्रदेया सूर्यदर्शने
त्रिविधं प्रतिपत्तव्यम् अर्थवादाशिषः स्तवाः
utsṛṣṭavṛṣavatsā hi pradeyā sūryadarśane
trividhaṃ pratipattavyam arthavādāśiṣaḥ stavāḥ
- 10
ऊर्जस्विन्य ऊर्जमेधाश्च यज्ञो गर्भो ऽमृतस्य जगतश्च प्रतिष्ठा
क्षितौ राधःप्रभवः शश्वद् एव प्राजापत्याः सर्वम् इत्यर्थवादः
ūrjasvinya ūrjamedhāśca yajño garbho 'mṛtasya jagataśca pratiṣṭhā
kṣitau rādhaḥprabhavaḥ śaśvad eva prājāpatyāḥ sarvam ityarthavādaḥ
- 11
गावो ममैनः प्रणुदन्तु सौर्यास्तथा सौम्याः स्वर्गयानाय सन्तु
आम्नाता मे ददतीर् आश्रयं तु तथानुक्ताः सन्तु सर्वाशिषो मे
gāvo mamainaḥ praṇudantu sauryāstathā saumyāḥ svargayānāya santu
āmnātā me dadatīr āśrayaṃ tu tathānuktāḥ santu sarvāśiṣo me
- 12
शेषोत्सर्गे कर्मभिर्देहमोक्षे सरस्वत्यः श्रेयसि सम्प्रवृत्ताः
यूयं नित्यं पुण्यकर्मोपवाह्या दिशध्वं मे गतिम् इष्टां प्रपन्नाः
śeṣotsarge karmabhirdehamokṣe sarasvatyaḥ śreyasi sampravṛttāḥ
yūyaṃ nityaṃ puṇyakarmopavāhyā diśadhvaṃ me gatim iṣṭāṃ prapannāḥ
- 13
या वै यूयं सो ऽहम् अद्यैकभावो युष्मान्दत्त्वा चाहम् आत्मप्रदाता
मनश्च्युता मन एवोपपन्नाः संधुक्षध्वं सौम्यरूपोग्ररूपाः
yā vai yūyaṃ so 'ham adyaikabhāvo yuṣmāndattvā cāham ātmapradātā
manaścyutā mana evopapannāḥ saṃdhukṣadhvaṃ saumyarūpograrūpāḥ
- 14
एवं तस्याग्रे पूर्वम् अर्धं वदेत गवां दाता विधिवत्पूर्वदृष्टम्
प्रतिब्रूयाच्छेषम् अर्धं द्विजातिः प्रतिगृह्णन्वै गोप्रदाने विधिज्ञः
evaṃ tasyāgre pūrvam ardhaṃ vadeta gavāṃ dātā vidhivatpūrvadṛṣṭam
pratibrūyāccheṣam ardhaṃ dvijātiḥ pratigṛhṇanvai gopradāne vidhijñaḥ
- 15
गां ददानीति वक्तव्यम् अर्घ्यवस्त्रवसुप्रदः
ऊधस्या भरितव्या च वैष्णवीति च चोदयेत्
gāṃ dadānīti vaktavyam arghyavastravasupradaḥ
ūdhasyā bharitavyā ca vaiṣṇavīti ca codayet
- 16
नाम संकीर्तयेत्तस्या यथासंख्योत्तरं स वै
फलं षड्विंशद् अष्टौ च सहस्राणि च विंशतिः
nāma saṃkīrtayettasyā yathāsaṃkhyottaraṃ sa vai
phalaṃ ṣaḍviṃśad aṣṭau ca sahasrāṇi ca viṃśatiḥ
- 17
एवम् एतान्गुणान्वृद्धान्गवादीनां यथाक्रमम्
गोप्रदाता समाप्नोति समस्तान् अष्टमे क्रमे
evam etānguṇānvṛddhāngavādīnāṃ yathākramam
gopradātā samāpnoti samastān aṣṭame krame
- 18
गोदः शीली निर्भयश्चार्घदाता न स्याद्दुःखी वसुदाता च कामी
ऊधस्योढा भारत यश्च विद्वान्व्याख्यातास्ते वैष्णवाश्चन्द्रलोकाः
godaḥ śīlī nirbhayaścārghadātā na syādduḥkhī vasudātā ca kāmī
ūdhasyoḍhā bhārata yaśca vidvānvyākhyātāste vaiṣṇavāścandralokāḥ
- 19
गा वै दत्त्वा गोव्रती स्यात्त्रिरात्रं निशां चैकां संवसेतेह ताभिः
काम्याष्टम्यां वर्तितव्यं त्रिरात्रं रसैर्वा गोः शकृता प्रस्नवैर्वा
gā vai dattvā govratī syāttrirātraṃ niśāṃ caikāṃ saṃvaseteha tābhiḥ
kāmyāṣṭamyāṃ vartitavyaṃ trirātraṃ rasairvā goḥ śakṛtā prasnavairvā
- 20
वेदव्रती स्याद्वृषभप्रदाता वेदावाप्तिर्गोयुगस्य प्रदाने
तथा गवां विधिम् आसाद्य यज्वा लोकान् अग्र्यान्विन्दते नाविधिज्ञः
vedavratī syādvṛṣabhapradātā vedāvāptirgoyugasya pradāne
tathā gavāṃ vidhim āsādya yajvā lokān agryānvindate nāvidhijñaḥ
- 21
कामान्सर्वान्पार्थिवान् एकसंस्थान्यो वै दद्यात्कामदुघां च धेनुम्
सम्यक्ताः स्युर्हव्यकव्यौघवत्यस्तासाम् उक्ष्णां ज्यायसां संप्रदानम्
kāmānsarvānpārthivān ekasaṃsthānyo vai dadyātkāmadughāṃ ca dhenum
samyaktāḥ syurhavyakavyaughavatyastāsām ukṣṇāṃ jyāyasāṃ saṃpradānam
- 22
न चाशिष्यायाव्रतायोपकुर्यान्नाश्रद्दधानाय न वक्रबुद्धये
गुह्यो ह्ययं सर्वलोकस्य धर्मो नेमं धर्मं यत्र तत्र प्रजल्पेत्
na cāśiṣyāyāvratāyopakuryānnāśraddadhānāya na vakrabuddhaye
guhyo hyayaṃ sarvalokasya dharmo nemaṃ dharmaṃ yatra tatra prajalpet
- 23
सन्ति लोके श्रद्दधाना मनुष्याः सन्ति क्षुद्रा राक्षसा मानुषेषु
येषां दानं दीयमानं ह्यनिष्टं नास्तिक्यं चाप्याश्रयन्ते ह्यपुण्याः
santi loke śraddadhānā manuṣyāḥ santi kṣudrā rākṣasā mānuṣeṣu
yeṣāṃ dānaṃ dīyamānaṃ hyaniṣṭaṃ nāstikyaṃ cāpyāśrayante hyapuṇyāḥ
- 24
बार्हस्पत्यं वाक्यम् एतन्निशम्य ये राजानो गोप्रदानानि कृत्वा
लोकान्प्राप्ताः पुण्यशीलाः सुवृत्तास्तान्मे राजन्कीर्त्यमानान्निबोध
bārhaspatyaṃ vākyam etanniśamya ye rājāno gopradānāni kṛtvā
lokānprāptāḥ puṇyaśīlāḥ suvṛttāstānme rājankīrtyamānānnibodha
- 25
उशीनरो विष्वगश्वो नृगश्च भगीरथो विश्रुतो यौवनाश्वः
मान्धाता वै मुचुकुन्दश्च राजा भूरिद्युम्नो नैषधः सोमकश्च
uśīnaro viṣvagaśvo nṛgaśca bhagīratho viśruto yauvanāśvaḥ
māndhātā vai mucukundaśca rājā bhūridyumno naiṣadhaḥ somakaśca
- 26
पुरूरवा भरतश्चक्रवर्ती यस्यान्वये भारताः सर्व एव
तथा वीरो दाशरथिश्च रामो ये चाप्यन्ये विश्रुताः कीर्तिमन्तः
purūravā bharataścakravartī yasyānvaye bhāratāḥ sarva eva
tathā vīro dāśarathiśca rāmo ye cāpyanye viśrutāḥ kīrtimantaḥ
- 27
तथा राजा पृथुकर्मा दिलीपो दिवं प्राप्तो गोप्रदाने विधिज्ञः
यज्ञैर्दानैस्तपसा राजधर्मैर्मान्धाताभूद्गोप्रदानैश्च युक्तः
tathā rājā pṛthukarmā dilīpo divaṃ prāpto gopradāne vidhijñaḥ
yajñairdānaistapasā rājadharmairmāndhātābhūdgopradānaiśca yuktaḥ
- 28
तस्मात्पार्थ त्वम् अपीमां मयोक्तां बार्हस्पतीं भारतीं धारयस्व
द्विजाग्र्येभ्यः सम्प्रयच्छ प्रतीतो गाः पुण्या वै प्राप्य राज्यं कुरूणाम्
tasmātpārtha tvam apīmāṃ mayoktāṃ bārhaspatīṃ bhāratīṃ dhārayasva
dvijāgryebhyaḥ samprayaccha pratīto gāḥ puṇyā vai prāpya rājyaṃ kurūṇām
- 29
वैशंपायन उवाच
तथा सर्वं कृतवान्धर्मराजो भीष्मेणोक्तो विधिवद्गोप्रदाने
स मान्धातुर्देवदेवोपदिष्टं सम्यग्धर्मं धारयामास राजा
vaiśaṃpāyana uvāca
tathā sarvaṃ kṛtavāndharmarājo bhīṣmeṇokto vidhivadgopradāne
sa māndhāturdevadevopadiṣṭaṃ samyagdharmaṃ dhārayāmāsa rājā
- 30
इति नृप सततं गवां प्रदाने यवशकलान्सह गोमयैः पिबानः
क्षितितलशयनः शिखी यतात्मा वृष इव राजवृषस्तदा बभूव
iti nṛpa satataṃ gavāṃ pradāne yavaśakalānsaha gomayaiḥ pibānaḥ
kṣititalaśayanaḥ śikhī yatātmā vṛṣa iva rājavṛṣastadā babhūva

