101 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
श्राद्धकाले च दैवे च धर्मे चापि पितामह
इच्छामीह त्वयाख्यातं विहितं यत्सुरर्षिभिः
yudhiṣṭhira uvāca
śrāddhakāle ca daive ca dharme cāpi pitāmaha
icchāmīha tvayākhyātaṃ vihitaṃ yatsurarṣibhiḥ
- 2
भीष्म उवाच
दैवं पूर्वाह्णिके कुर्याद् अपराह्णे तु पैतृकम्
मङ्गलाचारसम्पन्नः कृतशौचः प्रयत्नवान्
bhīṣma uvāca
daivaṃ pūrvāhṇike kuryād aparāhṇe tu paitṛkam
maṅgalācārasampannaḥ kṛtaśaucaḥ prayatnavān
- 3
मनुष्याणां तु मध्याह्ने प्रदद्याद् उपपत्तितः
कालहीनं तु यद्दानं तं भागं रक्षसां विदुः
manuṣyāṇāṃ tu madhyāhne pradadyād upapattitaḥ
kālahīnaṃ tu yaddānaṃ taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ
- 4
लङ्घितं चावलीढं च कलिपूर्वं च यत्कृतम्
रजस्वलाभिर्दृष्टं च तं भागं रक्षसां विदुः
laṅghitaṃ cāvalīḍhaṃ ca kalipūrvaṃ ca yatkṛtam
rajasvalābhirdṛṣṭaṃ ca taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ
- 5
अवघुष्टं च यद्भुक्तम् अव्रतेन च भारत
परामृष्टं शुना चैव तं भागं रक्षसां विदुः
avaghuṣṭaṃ ca yadbhuktam avratena ca bhārata
parāmṛṣṭaṃ śunā caiva taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ
- 6
केशकीटावपतितं क्षुतं श्वभिर् अवेक्षितम्
रुदितं चावधूतं च तं भागं रक्षसां विदुः
keśakīṭāvapatitaṃ kṣutaṃ śvabhir avekṣitam
ruditaṃ cāvadhūtaṃ ca taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ
- 7
निरोंकारेण यद्भुक्तं सशस्त्रेण च भारत
दुरात्मना च यद्भुक्तं तं भागं रक्षसां विदुः
niroṃkāreṇa yadbhuktaṃ saśastreṇa ca bhārata
durātmanā ca yadbhuktaṃ taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ
- 8
परोच्छिष्टं च यद्भुक्तं परिभुक्तं च यद्भवेत्
दैवे पित्र्ये च सततं तं भागं रक्षसां विदुः
parocchiṣṭaṃ ca yadbhuktaṃ paribhuktaṃ ca yadbhavet
daive pitrye ca satataṃ taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ
- 9
गर्हितं निन्दितं चैव परिविष्टं समन्युना
दैवं वाप्यथ वा पैत्र्यं तं भागं रक्षसां विदुः
garhitaṃ ninditaṃ caiva pariviṣṭaṃ samanyunā
daivaṃ vāpyatha vā paitryaṃ taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ
- 10
मन्त्रहीनं क्रियाहीनं यच्छ्राद्धं परिविष्यते
त्रिभिर्वर्णैर्नरश्रेष्ठ तं भागं रक्षसां विदुः
mantrahīnaṃ kriyāhīnaṃ yacchrāddhaṃ pariviṣyate
tribhirvarṇairnaraśreṣṭha taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ
- 11
आज्याहुतिं विना चैव यत्किंचित्परिविष्यते
दुराचारैश्च यद्भुक्तं तं भागं रक्षसां विदुः
ājyāhutiṃ vinā caiva yatkiṃcitpariviṣyate
durācāraiśca yadbhuktaṃ taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ
- 12
ये भागा रक्षसां प्रोक्तास्त उक्ता भरतर्षभ
अत ऊर्ध्वं विसर्गस्य परीक्षां ब्राह्मणे शृणु
ye bhāgā rakṣasāṃ proktāsta uktā bharatarṣabha
ata ūrdhvaṃ visargasya parīkṣāṃ brāhmaṇe śṛṇu
- 13
यावन्तः पतिता विप्रा जडोन्मत्तास्तथैव च
दैवे वाप्यथ वा पित्र्ये राजन्नार्हन्ति केतनम्
yāvantaḥ patitā viprā jaḍonmattāstathaiva ca
daive vāpyatha vā pitrye rājannārhanti ketanam
- 14
श्वित्री कुष्ठी च क्लीबश्च तथा यक्ष्महतश्च यः
अपस्मारी च यश्चान्धो राजन्नार्हन्ति सत्कृतिम्
śvitrī kuṣṭhī ca klībaśca tathā yakṣmahataśca yaḥ
apasmārī ca yaścāndho rājannārhanti satkṛtim
- 15
चिकित्सका देवलका वृथानियमधारिणः
सोमविक्रयिणश्चैव श्राद्धे नार्हन्ति केतनम्
cikitsakā devalakā vṛthāniyamadhāriṇaḥ
somavikrayiṇaścaiva śrāddhe nārhanti ketanam
- 16
गायना नर्तकाश्चैव प्लवका वादकास्तथा
कथका योधकाश्चैव राजन्नार्हन्ति केतनम्
gāyanā nartakāścaiva plavakā vādakāstathā
kathakā yodhakāścaiva rājannārhanti ketanam
- 17
होतारो वृषलानां च वृषलाध्यापकास्तथा
तथा वृषलशिष्याश्च राजन्नार्हन्ति केतनम्
hotāro vṛṣalānāṃ ca vṛṣalādhyāpakāstathā
tathā vṛṣalaśiṣyāśca rājannārhanti ketanam
- 18
अनुयोक्ता च यो विप्रो अनुयुक्तश्च भारत
नार्हतस्तावपि श्राद्धं ब्रह्मविक्रयिणौ हि तौ
anuyoktā ca yo vipro anuyuktaśca bhārata
nārhatastāvapi śrāddhaṃ brahmavikrayiṇau hi tau
- 19
अग्रणीर्यः कृतः पूर्वं वर्णावरपरिग्रहः
ब्राह्मणः सर्वविद्यो ऽपि राजन्नार्हति केतनम्
agraṇīryaḥ kṛtaḥ pūrvaṃ varṇāvaraparigrahaḥ
brāhmaṇaḥ sarvavidyo 'pi rājannārhati ketanam
- 20
अनग्नयश्च ये विप्रा मृतनिर्यातकाश्च ये
स्तेनाश्च पतिताश्चैव राजन्नार्हन्ति केतनम्
anagnayaśca ye viprā mṛtaniryātakāśca ye
stenāśca patitāścaiva rājannārhanti ketanam
- 21
अपरिज्ञातपूर्वाश्च गणपूर्वाश्च भारत
पुत्रिकापूर्वपुत्राश्च श्राद्धे नार्हन्ति केतनम्
aparijñātapūrvāśca gaṇapūrvāśca bhārata
putrikāpūrvaputrāśca śrāddhe nārhanti ketanam
- 22
ऋणकर्ता च यो राजन्यश्च वार्धुषिको द्विजः
प्राणिविक्रयवृत्तिश्च राजन्नार्हन्ति केतनम्
ṛṇakartā ca yo rājanyaśca vārdhuṣiko dvijaḥ
prāṇivikrayavṛttiśca rājannārhanti ketanam
- 23
स्त्रीपूर्वाः काण्डपृष्ठाश्च यावन्तो भरतर्षभ
अजपा ब्राह्मणाश्चैव श्राद्धे नार्हन्ति केतनम्
strīpūrvāḥ kāṇḍapṛṣṭhāśca yāvanto bharatarṣabha
ajapā brāhmaṇāścaiva śrāddhe nārhanti ketanam
- 24
श्राद्धे दैवे च निर्दिष्टा ब्राह्मणा भरतर्षभ
दातुः प्रतिग्रहीतुश्च शृणुष्वानुग्रहं पुनः
śrāddhe daive ca nirdiṣṭā brāhmaṇā bharatarṣabha
dātuḥ pratigrahītuśca śṛṇuṣvānugrahaṃ punaḥ
- 25
चीर्णव्रता गुणैर्युक्ता भवेयुर्ये ऽपि कर्षकाः
सावित्रीज्ञाः क्रियावन्तस्ते राजन्केतनक्षमाः
cīrṇavratā guṇairyuktā bhaveyurye 'pi karṣakāḥ
sāvitrījñāḥ kriyāvantaste rājanketanakṣamāḥ
- 26
क्षात्रधर्मिणम् अप्याजौ केतयेत्कुलजं द्विजम्
न त्वेव वणिजं तात श्राद्धेषु परिकल्पयेत्
kṣātradharmiṇam apyājau ketayetkulajaṃ dvijam
na tveva vaṇijaṃ tāta śrāddheṣu parikalpayet
- 27
अग्निहोत्री च यो विप्रो ग्रामवासी च यो भवेत्
अस्तेनश्चातिथिज्ञश्च स राजन्केतनक्षमः
agnihotrī ca yo vipro grāmavāsī ca yo bhavet
astenaścātithijñaśca sa rājanketanakṣamaḥ
- 28
सावित्रीं जपते यस्तु त्रिकालं भरतर्षभ
भिक्षावृत्तिः क्रियावांश्च स राजन्केतनक्षमः
sāvitrīṃ japate yastu trikālaṃ bharatarṣabha
bhikṣāvṛttiḥ kriyāvāṃśca sa rājanketanakṣamaḥ
- 29
उदितास्तमितो यश्च तथैवास्तमितोदितः
अहिंस्रश्चाल्पदोषश्च स राजन्केतनक्षमः
uditāstamito yaśca tathaivāstamitoditaḥ
ahiṃsraścālpadoṣaśca sa rājanketanakṣamaḥ
- 30
अकल्कको ह्यतर्कश्च ब्राह्मणो भरतर्षभ
ससंज्ञो भैक्ष्यवृत्तिश्च स राजन्केतनक्षमः
akalkako hyatarkaśca brāhmaṇo bharatarṣabha
sasaṃjño bhaikṣyavṛttiśca sa rājanketanakṣamaḥ

