25 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
दानं यज्ञक्रिया चेह किं स्वित्प्रेत्य महाफलम्
कस्य ज्यायः फलं प्रोक्तं कीदृशेभ्यः कथं कदा
yudhiṣṭhira uvāca
dānaṃ yajñakriyā ceha kiṃ svitpretya mahāphalam
kasya jyāyaḥ phalaṃ proktaṃ kīdṛśebhyaḥ kathaṃ kadā
- 2
एतद् इच्छामि विज्ञातुं याथातथ्येन भारत
विद्वञ्जिज्ञासमानाय दानधर्मान्प्रचक्ष्व मे
etad icchāmi vijñātuṃ yāthātathyena bhārata
vidvañjijñāsamānāya dānadharmānpracakṣva me
- 3
अन्तर्वेद्यां च यद्दत्तं श्रद्धया चानृशंस्यतः
किं स्विन्निःश्रेयसं तात तन्मे ब्रूहि पितामह
antarvedyāṃ ca yaddattaṃ śraddhayā cānṛśaṃsyataḥ
kiṃ svinniḥśreyasaṃ tāta tanme brūhi pitāmaha
- 4
भीष्म उवाच
रौद्रं कर्म क्षत्रियस्य सततं तात वर्तते
तस्य वैतानिकं कर्म दानं चैवेह पावनम्
bhīṣma uvāca
raudraṃ karma kṣatriyasya satataṃ tāta vartate
tasya vaitānikaṃ karma dānaṃ caiveha pāvanam
- 5
न तु पापकृतां राज्ञां प्रतिगृह्णन्ति साधवः
एतस्मात्कारणाद्यज्ञैर्यजेद्राजाप्तदक्षिणैः
na tu pāpakṛtāṃ rājñāṃ pratigṛhṇanti sādhavaḥ
etasmātkāraṇādyajñairyajedrājāptadakṣiṇaiḥ
- 6
अथ चेत्प्रतिगृह्णीयुर्दद्याद् अहरहर्नृपः
श्रद्धाम् आस्थाय परमां पावनं ह्येतद् उत्तमम्
atha cetpratigṛhṇīyurdadyād aharaharnṛpaḥ
śraddhām āsthāya paramāṃ pāvanaṃ hyetad uttamam
- 7
ब्राह्मणांस्तर्पयेद्द्रव्यैस्ततो यज्ञे यतव्रतः
मैत्रान्साधून्वेदविदः शीलवृत्ततपोऽन्वितान्
brāhmaṇāṃstarpayeddravyaistato yajñe yatavrataḥ
maitrānsādhūnvedavidaḥ śīlavṛttatapo'nvitān
- 8
यत्ते तेन करिष्यन्ति कृतं तेन भविष्यति
यज्ञान्साधय साधुभ्यः स्वाद्वन्नान्दक्षिणावतः
yatte tena kariṣyanti kṛtaṃ tena bhaviṣyati
yajñānsādhaya sādhubhyaḥ svādvannāndakṣiṇāvataḥ
- 9
इष्टं दत्तं च मन्येथा आत्मानं दानकर्मणा
पूजयेथा यायजूकांस्तवाप्यंशो भवेद्यथा
iṣṭaṃ dattaṃ ca manyethā ātmānaṃ dānakarmaṇā
pūjayethā yāyajūkāṃstavāpyaṃśo bhavedyathā
- 10
प्रजावतो भरेथाश्च ब्राह्मणान्बहुभारिणः
प्रजावांस्तेन भवति यथा जनयिता तथा
prajāvato bharethāśca brāhmaṇānbahubhāriṇaḥ
prajāvāṃstena bhavati yathā janayitā tathā
- 11
यावतो वै साधुधर्मान्सन्तः संवर्तयन्त्युत
सर्वे ते चापि भर्तव्या नरा ये बहुभारिणः
yāvato vai sādhudharmānsantaḥ saṃvartayantyuta
sarve te cāpi bhartavyā narā ye bahubhāriṇaḥ
- 12
समृद्धः सम्प्रयच्छस्व ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर
धेनूर् अनडुहो ऽन्नानि छत्रं वासांस्युपानहौ
samṛddhaḥ samprayacchasva brāhmaṇebhyo yudhiṣṭhira
dhenūr anaḍuho 'nnāni chatraṃ vāsāṃsyupānahau
- 13
आज्यानि यजमानेभ्यस्तथान्नाद्यानि भारत
अश्ववन्ति च यानानि वेश्मानि शयनानि च
ājyāni yajamānebhyastathānnādyāni bhārata
aśvavanti ca yānāni veśmāni śayanāni ca
- 14
एते देया व्युष्टिमन्तो लघूपायाश्च भारत
अजुगुप्सांश्च विज्ञाय ब्राह्मणान्वृत्तिकर्शितान्
ete deyā vyuṣṭimanto laghūpāyāśca bhārata
ajugupsāṃśca vijñāya brāhmaṇānvṛttikarśitān
- 15
उपच्छन्नं प्रकाशं वा वृत्त्या तान्प्रतिपादय
राजसूयाश्वमेधाभ्यां श्रेयस्तत्क्षत्रियान्प्रति
upacchannaṃ prakāśaṃ vā vṛttyā tānpratipādaya
rājasūyāśvamedhābhyāṃ śreyastatkṣatriyānprati
- 16
एवं पापैर्विमुक्तस्त्वं पूतः स्वर्गम् अवाप्स्यसि
स्रंसयित्वा पुनः कोशं यद्राष्ट्रं पालयिष्यसि
evaṃ pāpairvimuktastvaṃ pūtaḥ svargam avāpsyasi
sraṃsayitvā punaḥ kośaṃ yadrāṣṭraṃ pālayiṣyasi
- 17
ततश्च ब्रह्मभूयस्त्वम् अवाप्स्यसि धनानि च
आत्मनश्च परेषां च वृत्तिं संरक्ष भारत
tataśca brahmabhūyastvam avāpsyasi dhanāni ca
ātmanaśca pareṣāṃ ca vṛttiṃ saṃrakṣa bhārata
- 18
पुत्रवच्चापि भृत्यान्स्वान्प्रजाश्च परिपालय
योगक्षेमश्च ते नित्यं ब्राह्मणेष्वस्तु भारत
putravaccāpi bhṛtyānsvānprajāśca paripālaya
yogakṣemaśca te nityaṃ brāhmaṇeṣvastu bhārata
- 19
अरक्षितारं हर्तारं विलोप्तारम् अदायकम्
तं स्म राजकलिं हन्युः प्रजाः सम्भूय निर्घृणम्
arakṣitāraṃ hartāraṃ viloptāram adāyakam
taṃ sma rājakaliṃ hanyuḥ prajāḥ sambhūya nirghṛṇam
- 20
अहं वो रक्षितेत्युक्त्वा यो न रक्षति भूमिपः
स संहत्य निहन्तव्यः श्वेव सोन्माद आतुरः
ahaṃ vo rakṣitetyuktvā yo na rakṣati bhūmipaḥ
sa saṃhatya nihantavyaḥ śveva sonmāda āturaḥ
- 21
पापं कुर्वन्ति यत्किंचित्प्रजा राज्ञा ह्यरक्षिताः
चतुर्थं तस्य पापस्य राजा भारत विन्दति
pāpaṃ kurvanti yatkiṃcitprajā rājñā hyarakṣitāḥ
caturthaṃ tasya pāpasya rājā bhārata vindati
- 22
अप्याहुः सर्वम् एवेति भूयो ऽर्धम् इति निश्चयः
चतुर्थं मतम् अस्माकं मनोः श्रुत्वानुशासनम्
apyāhuḥ sarvam eveti bhūyo 'rdham iti niścayaḥ
caturthaṃ matam asmākaṃ manoḥ śrutvānuśāsanam
- 23
शुभं वा यत्प्रकुर्वन्ति प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः
चतुर्थं तस्य पुण्यस्य राजा चाप्नोति भारत
śubhaṃ vā yatprakurvanti prajā rājñā surakṣitāḥ
caturthaṃ tasya puṇyasya rājā cāpnoti bhārata
- 24
जीवन्तं त्वानुजीवन्तु प्रजाः सर्वा युधिष्ठिर
पर्जन्यम् इव भूतानि महाद्रुमम् इव द्विजाः
jīvantaṃ tvānujīvantu prajāḥ sarvā yudhiṣṭhira
parjanyam iva bhūtāni mahādrumam iva dvijāḥ
- 25
कुबेरम् इव रक्षांसि शतक्रतुम् इवामराः
ज्ञातयस्त्वानुजीवन्तु सुहृदश्च परंतप
kuberam iva rakṣāṃsi śatakratum ivāmarāḥ
jñātayastvānujīvantu suhṛdaśca paraṃtapa

