81 shlokas
- 1
देवा ऊचुः
असुरस्तारको नाम त्वया दत्तवरः प्रभो
सुरान् ऋषींश्च क्लिश्नाति वधस्तस्य विधीयताम्
devā ūcuḥ
asurastārako nāma tvayā dattavaraḥ prabho
surān ṛṣīṃśca kliśnāti vadhastasya vidhīyatām
- 2
तस्माद्भयं समुत्पन्नम् अस्माकं वै पितामह
परित्रायस्व नो देव न ह्यन्या गतिर् अस्ति नः
tasmādbhayaṃ samutpannam asmākaṃ vai pitāmaha
paritrāyasva no deva na hyanyā gatir asti naḥ
- 3
ब्रह्मोवाच
समो ऽहं सर्वभूतानाम् अधर्मं नेह रोचये
हन्यतां तारकः क्षिप्रं सुरर्षिगणबाधकः
brahmovāca
samo 'haṃ sarvabhūtānām adharmaṃ neha rocaye
hanyatāṃ tārakaḥ kṣipraṃ surarṣigaṇabādhakaḥ
- 4
वेदा धर्माश्च नोत्सादं गच्छेयुः सुरसत्तमाः
विहितं पूर्वम् एवात्र मया वै व्येतु वो ज्वरः
vedā dharmāśca notsādaṃ gaccheyuḥ surasattamāḥ
vihitaṃ pūrvam evātra mayā vai vyetu vo jvaraḥ
- 5
देवा ऊचुः
वरदानाद्भगवतो दैतेयो बलगर्वितः
देवैर्न शक्यते हन्तुं स कथं प्रशमं व्रजेत्
devā ūcuḥ
varadānādbhagavato daiteyo balagarvitaḥ
devairna śakyate hantuṃ sa kathaṃ praśamaṃ vrajet
- 6
स हि नैव स्म देवानां नासुराणां न रक्षसाम्
वध्यः स्याम् इति जग्राह वरं त्वत्तः पितामह
sa hi naiva sma devānāṃ nāsurāṇāṃ na rakṣasām
vadhyaḥ syām iti jagrāha varaṃ tvattaḥ pitāmaha
- 7
देवाश्च शप्ता रुद्राण्या प्रजोच्छेदे पुरा कृते
न भविष्यति वो ऽपत्यम् इति सर्वजगत्पते
devāśca śaptā rudrāṇyā prajocchede purā kṛte
na bhaviṣyati vo 'patyam iti sarvajagatpate
- 8
ब्रह्मोवाच
हुताशनो न तत्रासीच्छापकाले सुरोत्तमाः
स उत्पादयितापत्यं वधार्थं त्रिदशद्विषाम्
brahmovāca
hutāśano na tatrāsīcchāpakāle surottamāḥ
sa utpādayitāpatyaṃ vadhārthaṃ tridaśadviṣām
- 9
तद्वै सर्वान् अतिक्रम्य देवदानवराक्षसान्
मानुषान् अथ गन्धर्वान्नागान् अथ च पक्षिणः
tadvai sarvān atikramya devadānavarākṣasān
mānuṣān atha gandharvānnāgān atha ca pakṣiṇaḥ
- 10
अस्त्रेणामोघपातेन शक्त्या तं घातयिष्यति
यतो वो भयम् उत्पन्नं ये चान्ये सुरशत्रवः
astreṇāmoghapātena śaktyā taṃ ghātayiṣyati
yato vo bhayam utpannaṃ ye cānye suraśatravaḥ
- 11
सनातनो हि संकल्पः काम इत्यभिधीयते
रुद्रस्य तेजः प्रस्कन्नम् अग्नौ निपतितं च तत्
sanātano hi saṃkalpaḥ kāma ityabhidhīyate
rudrasya tejaḥ praskannam agnau nipatitaṃ ca tat
- 12
तत्तेजोऽग्निर्महद्भूतं द्वितीयम् इव पावकम्
वधार्थं देवशत्रूणां गङ्गायां जनयिष्यति
tattejo'gnirmahadbhūtaṃ dvitīyam iva pāvakam
vadhārthaṃ devaśatrūṇāṃ gaṅgāyāṃ janayiṣyati
- 13
स तु नावाप तं शापं नष्टः स हुतभुक्तदा
तस्माद्वो भयहृद्देवाः समुत्पत्स्यति पावकिः
sa tu nāvāpa taṃ śāpaṃ naṣṭaḥ sa hutabhuktadā
tasmādvo bhayahṛddevāḥ samutpatsyati pāvakiḥ
- 14
अन्विष्यतां वै ज्वलनस्तथा चाद्य नियुज्यताम्
तारकस्य वधोपायः कथितो वै मयानघाः
anviṣyatāṃ vai jvalanastathā cādya niyujyatām
tārakasya vadhopāyaḥ kathito vai mayānaghāḥ
- 15
न हि तेजस्विनां शापास्तेजःसु प्रभवन्ति वै
बलान्यतिबलं प्राप्य नबलानि भवन्ति वै
na hi tejasvināṃ śāpāstejaḥsu prabhavanti vai
balānyatibalaṃ prāpya nabalāni bhavanti vai
- 16
हन्याद् अवध्यान्वरदान् अपि चैव तपस्विनः
संकल्पाभिरुचिः कामः सनातनतमो ऽनलः
hanyād avadhyānvaradān api caiva tapasvinaḥ
saṃkalpābhiruciḥ kāmaḥ sanātanatamo 'nalaḥ
- 17
जगत्पतिर् अनिर्देश्यः सर्वगः सर्वभावनः
हृच्छयः सर्वभूतानां ज्येष्ठो रुद्राद् अपि प्रभुः
jagatpatir anirdeśyaḥ sarvagaḥ sarvabhāvanaḥ
hṛcchayaḥ sarvabhūtānāṃ jyeṣṭho rudrād api prabhuḥ
- 18
अन्विष्यतां स तु क्षिप्रं तेजोराशिर्हुताशनः
स वो मनोगतं कामं देवः संपादयिष्यति
anviṣyatāṃ sa tu kṣipraṃ tejorāśirhutāśanaḥ
sa vo manogataṃ kāmaṃ devaḥ saṃpādayiṣyati
- 19
एतद्वाक्यम् उपश्रुत्य ततो देवा महात्मनः
जग्मुः संसिद्धसंकल्पाः पर्येषन्तो विभावसुम्
etadvākyam upaśrutya tato devā mahātmanaḥ
jagmuḥ saṃsiddhasaṃkalpāḥ paryeṣanto vibhāvasum
- 20
ततस्त्रैलोक्यम् ऋषयो व्यचिन्वन्त सुरैः सह
काङ्क्षन्तो दर्शनं वह्नेः सर्वे तद्गतमानसाः
tatastrailokyam ṛṣayo vyacinvanta suraiḥ saha
kāṅkṣanto darśanaṃ vahneḥ sarve tadgatamānasāḥ
- 21
परेण तपसा युक्ताः श्रीमन्तो लोकविश्रुताः
लोकान् अन्वचरन्सिद्धाः सर्व एव भृगूद्वह
नष्टम् आत्मनि संलीनं नाधिजग्मुर्हुताशनम्
pareṇa tapasā yuktāḥ śrīmanto lokaviśrutāḥ
lokān anvacaransiddhāḥ sarva eva bhṛgūdvaha
naṣṭam ātmani saṃlīnaṃ nādhijagmurhutāśanam
- 22
ततः संजातसंत्रासान् अग्नेर्दर्शनलालसान्
जलेचरः क्लान्तमनास्तेजसाग्नेः प्रदीपितः
उवाच देवान्मण्डूको रसातलतलोत्थितः
tataḥ saṃjātasaṃtrāsān agnerdarśanalālasān
jalecaraḥ klāntamanāstejasāgneḥ pradīpitaḥ
uvāca devānmaṇḍūko rasātalatalotthitaḥ
- 23
रसातलतले देवा वसत्यग्निर् इति प्रभो
संतापाद् इह सम्प्राप्तः पावकप्रभवाद् अहम्
rasātalatale devā vasatyagnir iti prabho
saṃtāpād iha samprāptaḥ pāvakaprabhavād aham
- 24
स संसुप्तो जले देवा भगवान्हव्यवाहनः
अपः संसृज्य तेजोभिस्तेन संतापिता वयम्
sa saṃsupto jale devā bhagavānhavyavāhanaḥ
apaḥ saṃsṛjya tejobhistena saṃtāpitā vayam
- 25
तस्य दर्शनम् इष्टं वो यदि देवा विभावसोः
तत्रैनम् अभिगच्छध्वं कार्यं वो यदि वह्निना
tasya darśanam iṣṭaṃ vo yadi devā vibhāvasoḥ
tatrainam abhigacchadhvaṃ kāryaṃ vo yadi vahninā
- 26
गम्यतां साधयिष्यामो वयं ह्यग्निभयात्सुराः
एतावद् उक्त्वा मण्डूकस्त्वरितो जलम् आविशत्
gamyatāṃ sādhayiṣyāmo vayaṃ hyagnibhayātsurāḥ
etāvad uktvā maṇḍūkastvarito jalam āviśat
- 27
हुताशनस्तु बुबुधे मण्डूकस्याथ पैशुनम्
शशाप स तम् आसाद्य न रसान्वेत्स्यसीति वै
hutāśanastu bubudhe maṇḍūkasyātha paiśunam
śaśāpa sa tam āsādya na rasānvetsyasīti vai
- 28
तं स संयुज्य शापेन मण्डूकं पावको ययौ
अन्यत्र वासाय विभुर्न च देवान् अदर्शयत्
taṃ sa saṃyujya śāpena maṇḍūkaṃ pāvako yayau
anyatra vāsāya vibhurna ca devān adarśayat
- 29
देवास्त्वनुग्रहं चक्रुर्मण्डूकानां भृगूद्वह
यत्तच्छृणु महाबाहो गदतो मम सर्वशः
devāstvanugrahaṃ cakrurmaṇḍūkānāṃ bhṛgūdvaha
yattacchṛṇu mahābāho gadato mama sarvaśaḥ
- 30
देवा ऊचुः
अग्निशापाद् अजिह्वापि रसज्ञानबहिष्कृताः
सरस्वतीं बहुविधां यूयम् उच्चारयिष्यथ
devā ūcuḥ
agniśāpād ajihvāpi rasajñānabahiṣkṛtāḥ
sarasvatīṃ bahuvidhāṃ yūyam uccārayiṣyatha

