44 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
मुह्यामीव निशम्याद्य चिन्तयानः पुनः पुनः
हीनां पार्थिवसंघातैः श्रीमद्भिः पृथिवीम् इमाम्
yudhiṣṭhira uvāca
muhyāmīva niśamyādya cintayānaḥ punaḥ punaḥ
hīnāṃ pārthivasaṃghātaiḥ śrīmadbhiḥ pṛthivīm imām
- 2
प्राप्य राज्यानि शतशो महीं जित्वापि भारत
कोटिशः पुरुषान्हत्वा परितप्ये पितामह
prāpya rājyāni śataśo mahīṃ jitvāpi bhārata
koṭiśaḥ puruṣānhatvā paritapye pitāmaha
- 3
का नु तासां वरस्त्रीणाम् अवस्थाद्य भविष्यति
या हीनाः पतिभिः पुत्रैर्मातुलैर्भ्रातृभिस्तथा
kā nu tāsāṃ varastrīṇām avasthādya bhaviṣyati
yā hīnāḥ patibhiḥ putrairmātulairbhrātṛbhistathā
- 4
वयं हि तान्गुरून्हत्वा ज्ञातींश्च सुहृदो ऽपि च
अवाक्शीर्षाः पतिष्यामो नरके नात्र संशयः
vayaṃ hi tāngurūnhatvā jñātīṃśca suhṛdo 'pi ca
avākśīrṣāḥ patiṣyāmo narake nātra saṃśayaḥ
- 5
शरीरं योक्तुम् इच्छामि तपसोग्रेण भारत
उपदिष्टम् इहेच्छामि तत्त्वतो ऽहं विशां पते
śarīraṃ yoktum icchāmi tapasogreṇa bhārata
upadiṣṭam ihecchāmi tattvato 'haṃ viśāṃ pate
- 6
वैशंपायन उवाच
युधिष्ठिरस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा भीष्मो महामनाः
परीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या युधिष्ठिरम् अभाषत
vaiśaṃpāyana uvāca
yudhiṣṭhirasya tadvākyaṃ śrutvā bhīṣmo mahāmanāḥ
parīkṣya nipuṇaṃ buddhyā yudhiṣṭhiram abhāṣata
- 7
रहस्यम् अद्भुतं चैव शृणु वक्ष्यामि यत्त्वयि
या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावेषु भारत
rahasyam adbhutaṃ caiva śṛṇu vakṣyāmi yattvayi
yā gatiḥ prāpyate yena pretyabhāveṣu bhārata
- 8
तपसा प्राप्यते स्वर्गस्तपसा प्राप्यते यशः
आयुःप्रकर्षो भोगाश्च लभ्यन्ते तपसा विभो
tapasā prāpyate svargastapasā prāpyate yaśaḥ
āyuḥprakarṣo bhogāśca labhyante tapasā vibho
- 9
ज्ञानं विज्ञानम् आरोग्यं रूपं संपत्तथैव च
सौभाग्यं चैव तपसा प्राप्यते भरतर्षभ
jñānaṃ vijñānam ārogyaṃ rūpaṃ saṃpattathaiva ca
saubhāgyaṃ caiva tapasā prāpyate bharatarṣabha
- 10
धनं प्राप्नोति तपसा मौनं ज्ञानं प्रयच्छति
उपभोगांस्तु दानेन ब्रह्मचर्येण जीवितम्
dhanaṃ prāpnoti tapasā maunaṃ jñānaṃ prayacchati
upabhogāṃstu dānena brahmacaryeṇa jīvitam
- 11
अहिंसायाः फलं रूपं दीक्षाया जन्म वै कुले
फलमूलाशिनां राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां भवेत्
ahiṃsāyāḥ phalaṃ rūpaṃ dīkṣāyā janma vai kule
phalamūlāśināṃ rājyaṃ svargaḥ parṇāśināṃ bhavet
- 12
पयोभक्षो दिवं याति स्नानेन द्रविणाधिकः
गुरुशुश्रूषया विद्या नित्यश्राद्धेन संततिः
payobhakṣo divaṃ yāti snānena draviṇādhikaḥ
guruśuśrūṣayā vidyā nityaśrāddhena saṃtatiḥ
- 13
गवाढ्यः शाकदीक्षाभिः स्वर्गम् आहुस्तृणाशनात्
स्त्रियस्त्रिषवणस्नानाद्वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत्
gavāḍhyaḥ śākadīkṣābhiḥ svargam āhustṛṇāśanāt
striyastriṣavaṇasnānādvāyuṃ pītvā kratuṃ labhet
- 14
नित्यस्नायी भवेद्दक्षः संध्ये तु द्वे जपन्द्विजः
मरुं साधयतो राज्यं नाकपृष्ठम् अनाशके
nityasnāyī bhaveddakṣaḥ saṃdhye tu dve japandvijaḥ
maruṃ sādhayato rājyaṃ nākapṛṣṭham anāśake
- 15
स्थण्डिले शयमानानां गृहाणि शयनानि च
चीरवल्कलवासोभिर्वासांस्याभरणानि च
sthaṇḍile śayamānānāṃ gṛhāṇi śayanāni ca
cīravalkalavāsobhirvāsāṃsyābharaṇāni ca
- 16
शय्यासनानि यानानि योगयुक्ते तपोधने
अग्निप्रवेशे नियतं ब्रह्मलोको विधीयते
śayyāsanāni yānāni yogayukte tapodhane
agnipraveśe niyataṃ brahmaloko vidhīyate
- 17
रसानां प्रतिसंहारात्सौभाग्यम् इह विन्दति
आमिषप्रतिसंहारात्प्रजास्यायुष्मती भवेत्
rasānāṃ pratisaṃhārātsaubhāgyam iha vindati
āmiṣapratisaṃhārātprajāsyāyuṣmatī bhavet
- 18
उदवासं वसेद्यस्तु स नराधिपतिर्भवेत्
सत्यवादी नरश्रेष्ठ दैवतैः सह मोदते
udavāsaṃ vasedyastu sa narādhipatirbhavet
satyavādī naraśreṣṭha daivataiḥ saha modate
- 19
कीर्तिर्भवति दानेन तथारोग्यम् अहिंसया
द्विजशुश्रूषया राज्यं द्विजत्वं वापि पुष्कलम्
kīrtirbhavati dānena tathārogyam ahiṃsayā
dvijaśuśrūṣayā rājyaṃ dvijatvaṃ vāpi puṣkalam
- 20
पानीयस्य प्रदानेन कीर्तिर्भवति शाश्वती
अन्नपानप्रदानेन तृप्यते कामभोगतः
pānīyasya pradānena kīrtirbhavati śāśvatī
annapānapradānena tṛpyate kāmabhogataḥ
- 21
सान्त्वदः सर्वभूतानां सर्वशोकैर्विमुच्यते
देवशुश्रूषया राज्यं दिव्यं रूपं नियच्छति
sāntvadaḥ sarvabhūtānāṃ sarvaśokairvimucyate
devaśuśrūṣayā rājyaṃ divyaṃ rūpaṃ niyacchati
- 22
दीपालोकप्रदानेन चक्षुष्मान्भवते नरः
प्रेक्षणीयप्रदानेन स्मृतिं मेधां च विन्दति
dīpālokapradānena cakṣuṣmānbhavate naraḥ
prekṣaṇīyapradānena smṛtiṃ medhāṃ ca vindati
- 23
गन्धमाल्यनिवृत्त्या तु कीर्तिर्भवति पुष्कला
केशश्मश्रून्धारयताम् अग्र्या भवति संततिः
gandhamālyanivṛttyā tu kīrtirbhavati puṣkalā
keśaśmaśrūndhārayatām agryā bhavati saṃtatiḥ
- 24
उपवासं च दीक्षां च अभिषेकं च पार्थिव
कृत्वा द्वादश वर्षाणि वीरस्थानाद्विशिष्यते
upavāsaṃ ca dīkṣāṃ ca abhiṣekaṃ ca pārthiva
kṛtvā dvādaśa varṣāṇi vīrasthānādviśiṣyate
- 25
दासीदासम् अलंकारान्क्षेत्राणि च गृहाणि च
ब्रह्मदेयां सुतां दत्त्वा प्राप्नोति मनुजर्षभ
dāsīdāsam alaṃkārānkṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca
brahmadeyāṃ sutāṃ dattvā prāpnoti manujarṣabha
- 26
क्रतुभिश्चोपवासैश्च त्रिदिवं याति भारत
लभते च चिरं स्थानं बलिपुष्पप्रदो नरः
kratubhiścopavāsaiśca tridivaṃ yāti bhārata
labhate ca ciraṃ sthānaṃ balipuṣpaprado naraḥ
- 27
सुवर्णशृङ्गैस्तु विभूषितानां गवां सहस्रस्य नरः प्रदाता
प्राप्नोति पुण्यं दिवि देवलोकम् इत्येवम् आहुर्मुनिदेवसंघाः
suvarṇaśṛṅgaistu vibhūṣitānāṃ gavāṃ sahasrasya naraḥ pradātā
prāpnoti puṇyaṃ divi devalokam ityevam āhurmunidevasaṃghāḥ
- 28
प्रयच्छते यः कपिलां सचैलां कांस्योपदोहां कनकाग्रशृङ्गीम्
तैस्तैर्गुणैः कामदुघास्य भूत्वा नरं प्रदातारम् उपैति सा गौः
prayacchate yaḥ kapilāṃ sacailāṃ kāṃsyopadohāṃ kanakāgraśṛṅgīm
taistairguṇaiḥ kāmadughāsya bhūtvā naraṃ pradātāram upaiti sā gauḥ
- 29
यावन्ति लोमानि भवन्ति धेन्वास्तावत्फलं प्राप्नुते गोप्रदाता
पुत्रांश्च पौत्रांश्च कुलं च सर्वम् आसप्तमं तारयते परत्र
yāvanti lomāni bhavanti dhenvāstāvatphalaṃ prāpnute gopradātā
putrāṃśca pautrāṃśca kulaṃ ca sarvam āsaptamaṃ tārayate paratra
- 30
सदक्षिणां काञ्चनचारुशृङ्गीं कांस्योपदोहां द्रविणोत्तरीयाम्
धेनुं तिलानां ददतो द्विजाय लोका वसूनां सुलभा भवन्ति
sadakṣiṇāṃ kāñcanacāruśṛṅgīṃ kāṃsyopadohāṃ draviṇottarīyām
dhenuṃ tilānāṃ dadato dvijāya lokā vasūnāṃ sulabhā bhavanti

