13 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
नाभागधेयः प्राप्नोति धनं सुबलवान् अपि
भागधेयान्वितस्त्वर्थान्कृशो बालश्च विन्दति
yudhiṣṭhira uvāca
nābhāgadheyaḥ prāpnoti dhanaṃ subalavān api
bhāgadheyānvitastvarthānkṛśo bālaśca vindati
- 2
नालाभकाले लभते प्रयत्ने ऽपि कृते सति
लाभकाले ऽप्रयत्नेन लभते विपुलं धनम्
कृतयत्नाफलाश्चैव दृश्यन्ते शतशो नराः
nālābhakāle labhate prayatne 'pi kṛte sati
lābhakāle 'prayatnena labhate vipulaṃ dhanam
kṛtayatnāphalāścaiva dṛśyante śataśo narāḥ
- 3
यदि यत्नो भवेन्मर्त्यः स सर्वं फलम् आप्नुयात्
नालभ्यं चोपलभ्येत नृणां भरतसत्तम
yadi yatno bhavenmartyaḥ sa sarvaṃ phalam āpnuyāt
nālabhyaṃ copalabhyeta nṛṇāṃ bharatasattama
- 4
यदा प्रयत्नं कृतवान्दृश्यते ह्यफलो नरः
मार्गन्नयशतैर् अर्थान् अमार्गंश्चापरः सुखी
yadā prayatnaṃ kṛtavāndṛśyate hyaphalo naraḥ
mārgannayaśatair arthān amārgaṃścāparaḥ sukhī
- 5
अकार्यम् असकृत्कृत्वा दृश्यन्ते ह्यधना नराः
धनयुक्तास्त्वधर्मस्था दृश्यन्ते चापरे जनाः
akāryam asakṛtkṛtvā dṛśyante hyadhanā narāḥ
dhanayuktāstvadharmasthā dṛśyante cāpare janāḥ
- 6
अधीत्य नीतिं यस्माच्च नीतियुक्तो न दृश्यते
अनभिज्ञश्च साचिव्यं गमितः केन हेतुना
विद्यायुक्तो ह्यविद्यश्च धनवान्दुर्गतस्तथा
adhītya nītiṃ yasmācca nītiyukto na dṛśyate
anabhijñaśca sācivyaṃ gamitaḥ kena hetunā
vidyāyukto hyavidyaśca dhanavāndurgatastathā
- 7
यदि विद्याम् उपाश्रित्य नरः सुखम् अवाप्नुयात्
न विद्वान्विद्यया हीनं वृत्त्यर्थम् उपसंश्रयेत्
yadi vidyām upāśritya naraḥ sukham avāpnuyāt
na vidvānvidyayā hīnaṃ vṛttyartham upasaṃśrayet
- 8
यथा पिपासां जयति पुरुषः प्राप्य वै जलम्
दृष्टार्थो विद्ययाप्येवम् अविद्यां प्रजहेन्नरः
yathā pipāsāṃ jayati puruṣaḥ prāpya vai jalam
dṛṣṭārtho vidyayāpyevam avidyāṃ prajahennaraḥ
- 9
नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैर् अपि
तृणाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति
nāprāptakālo mriyate viddhaḥ śaraśatair api
tṛṇāgreṇāpi saṃspṛṣṭaḥ prāptakālo na jīvati
- 10
भीष्म उवाच
ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम्
उग्रं तपः समारोहेन्न ह्यनुप्तं प्ररोहति
bhīṣma uvāca
īhamānaḥ samārambhānyadi nāsādayeddhanam
ugraṃ tapaḥ samārohenna hyanuptaṃ prarohati
- 11
दानेन भोगी भवति मेधावी वृद्धसेवया
अहिंसया च दीर्घायुर् इति प्राहुर्मनीषिणः
dānena bhogī bhavati medhāvī vṛddhasevayā
ahiṃsayā ca dīrghāyur iti prāhurmanīṣiṇaḥ
- 12
तस्माद्दद्यान्न याचेत पूजयेद्धार्मिकान् अपि
स्वाभाषी प्रियकृच्छुद्धः सर्वसत्त्वाविहिंसकः
tasmāddadyānna yāceta pūjayeddhārmikān api
svābhāṣī priyakṛcchuddhaḥ sarvasattvāvihiṃsakaḥ
- 13
यदा प्रमाणप्रभवः स्वभावश्च सुखासुखे
मशकीटपिपीलानां स्थिरो भव युधिष्ठिर
yadā pramāṇaprabhavaḥ svabhāvaśca sukhāsukhe
maśakīṭapipīlānāṃ sthiro bhava yudhiṣṭhira

