16 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
एवम् उक्तो मतङ्गस्तु भृशं शोकपरायणः
अतिष्ठत गयां गत्वा सो ऽङ्गुष्ठेन शतं समाः
bhīṣma uvāca
evam ukto mataṅgastu bhṛśaṃ śokaparāyaṇaḥ
atiṣṭhata gayāṃ gatvā so 'ṅguṣṭhena śataṃ samāḥ
- 2
सुदुष्करं वहन्योगं कृशो धमनिसंततः
त्वगस्थिभूतो धर्मात्मा स पपातेति नः श्रुतम्
suduṣkaraṃ vahanyogaṃ kṛśo dhamanisaṃtataḥ
tvagasthibhūto dharmātmā sa papāteti naḥ śrutam
- 3
तं पतन्तम् अभिद्रुत्य परिजग्राह वासवः
वराणाम् ईश्वरो दाता सर्वभूतहिते रतः
taṃ patantam abhidrutya parijagrāha vāsavaḥ
varāṇām īśvaro dātā sarvabhūtahite rataḥ
- 4
शक्र उवाच
मतङ्ग ब्राह्मणत्वं ते संवृतं परिपन्थिभिः
पूजयन्सुखम् आप्नोति दुःखम् आप्नोत्यपूजयन्
śakra uvāca
mataṅga brāhmaṇatvaṃ te saṃvṛtaṃ paripanthibhiḥ
pūjayansukham āpnoti duḥkham āpnotyapūjayan
- 5
ब्राह्मणे सर्वभूतानां योगक्षेमः समाहितः
ब्राह्मणेभ्यो ऽनुतृप्यन्ति पितरो देवतास्तथा
brāhmaṇe sarvabhūtānāṃ yogakṣemaḥ samāhitaḥ
brāhmaṇebhyo 'nutṛpyanti pitaro devatāstathā
- 6
ब्राह्मणः सर्वभूतानां मतङ्ग पर उच्यते
ब्राह्मणः कुरुते तद्धि यथा यद्यच्च वाञ्छति
brāhmaṇaḥ sarvabhūtānāṃ mataṅga para ucyate
brāhmaṇaḥ kurute taddhi yathā yadyacca vāñchati
- 7
बह्वीस्तु संसरन्योनीर्जायमानः पुनः पुनः
पर्याये तात कस्मिंश्चिद्ब्राह्मण्यम् इह विन्दति
bahvīstu saṃsaranyonīrjāyamānaḥ punaḥ punaḥ
paryāye tāta kasmiṃścidbrāhmaṇyam iha vindati
- 8
मतङ्ग उवाच
किं मां तुदसि दुःखार्तं मृतं मारयसे च माम्
तं तु शोचामि यो लब्ध्वा ब्राह्मण्यं न बुभूषते
mataṅga uvāca
kiṃ māṃ tudasi duḥkhārtaṃ mṛtaṃ mārayase ca mām
taṃ tu śocāmi yo labdhvā brāhmaṇyaṃ na bubhūṣate
- 9
ब्राह्मण्यं यदि दुष्प्रापं त्रिभिर्वर्णैः शतक्रतो
सुदुर्लभं तदावाप्य नानुतिष्ठन्ति मानवाः
brāhmaṇyaṃ yadi duṣprāpaṃ tribhirvarṇaiḥ śatakrato
sudurlabhaṃ tadāvāpya nānutiṣṭhanti mānavāḥ
- 10
यः पापेभ्यः पापतमस्तेषाम् अधम एव सः
ब्राह्मण्यं यो ऽवजानीते धनं लब्ध्वेव दुर्लभम्
yaḥ pāpebhyaḥ pāpatamasteṣām adhama eva saḥ
brāhmaṇyaṃ yo 'vajānīte dhanaṃ labdhveva durlabham
- 11
दुष्प्रापं खलु विप्रत्वं प्राप्तं दुरनुपालनम्
दुरवापम् अवाप्यैतन्नानुतिष्ठन्ति मानवाः
duṣprāpaṃ khalu vipratvaṃ prāptaṃ duranupālanam
duravāpam avāpyaitannānutiṣṭhanti mānavāḥ
- 12
एकारामो ह्यहं शक्र निर्द्वंद्वो निष्परिग्रहः
अहिंसादमदानस्थः कथं नार्हामि विप्रताम्
ekārāmo hyahaṃ śakra nirdvaṃdvo niṣparigrahaḥ
ahiṃsādamadānasthaḥ kathaṃ nārhāmi vipratām
- 13
यथाकामविहारी स्यां कामरूपी विहंगमः
ब्रह्मक्षत्राविरोधेन पूजां च प्राप्नुयाम् अहम्
यथा ममाक्षया कीर्तिर्भवेच्चापि पुरंदर
yathākāmavihārī syāṃ kāmarūpī vihaṃgamaḥ
brahmakṣatrāvirodhena pūjāṃ ca prāpnuyām aham
yathā mamākṣayā kīrtirbhaveccāpi puraṃdara
- 14
इन्द्र उवाच
छन्दोदेव इति ख्यातः स्त्रीणां पूज्यो भविष्यसि
indra uvāca
chandodeva iti khyātaḥ strīṇāṃ pūjyo bhaviṣyasi
- 15
भीष्म उवाच
एवं तस्मै वरं दत्त्वा वासवो ऽन्तरधीयत
प्राणांस्त्यक्त्वा मतङ्गो ऽपि प्राप तत्स्थानम् उत्तमम्
bhīṣma uvāca
evaṃ tasmai varaṃ dattvā vāsavo 'ntaradhīyata
prāṇāṃstyaktvā mataṅgo 'pi prāpa tatsthānam uttamam
- 16
एवम् एतत्परं स्थानं ब्राह्मण्यं नाम भारत
तच्च दुष्प्रापम् इह वै महेन्द्रवचनं यथा
evam etatparaṃ sthānaṃ brāhmaṇyaṃ nāma bhārata
tacca duṣprāpam iha vai mahendravacanaṃ yathā

