31 shlokas
- 1
वायुर् उवाच
इमां भूमिं ब्राह्मणेभ्यो दित्सुर्वै दक्षिणां पुरा
अङ्गो नाम नृपो राजंस्ततश्चिन्तां मही ययौ
vāyur uvāca
imāṃ bhūmiṃ brāhmaṇebhyo ditsurvai dakṣiṇāṃ purā
aṅgo nāma nṛpo rājaṃstataścintāṃ mahī yayau
- 2
धारणीं सर्वभूतानाम् अयं प्राप्य वरो नृपः
कथम् इच्छति मां दातुं द्विजेभ्यो ब्रह्मणः सुताम्
dhāraṇīṃ sarvabhūtānām ayaṃ prāpya varo nṛpaḥ
katham icchati māṃ dātuṃ dvijebhyo brahmaṇaḥ sutām
- 3
साहं त्यक्त्वा गमिष्यामि भूमित्वं ब्रह्मणः पदम्
अयं सराष्ट्रो नृपतिर्मा भूद् इति ततो ऽगमत्
sāhaṃ tyaktvā gamiṣyāmi bhūmitvaṃ brahmaṇaḥ padam
ayaṃ sarāṣṭro nṛpatirmā bhūd iti tato 'gamat
- 4
ततस्तां कश्यपो दृष्ट्वा व्रजन्तीं पृथिवीं तदा
प्रविवेश महीं सद्यो मुक्त्वात्मानं समाहितः
tatastāṃ kaśyapo dṛṣṭvā vrajantīṃ pṛthivīṃ tadā
praviveśa mahīṃ sadyo muktvātmānaṃ samāhitaḥ
- 5
रुद्धा सा सर्वतो जज्ञे तृणौषधिसमन्विता
धर्मोत्तरा नष्टभया भूमिर् आसीत्ततो नृप
ruddhā sā sarvato jajñe tṛṇauṣadhisamanvitā
dharmottarā naṣṭabhayā bhūmir āsīttato nṛpa
- 6
एवं वर्षसहस्राणि दिव्यानि विपुलव्रतः
त्रिंशतं कश्यपो राजन्भूमिर् आसीद् अतन्द्रितः
evaṃ varṣasahasrāṇi divyāni vipulavrataḥ
triṃśataṃ kaśyapo rājanbhūmir āsīd atandritaḥ
- 7
अथागम्य महाराज नमस्कृत्य च कश्यपम्
पृथिवी काश्यपी जज्ञे सुता तस्य महात्मनः
athāgamya mahārāja namaskṛtya ca kaśyapam
pṛthivī kāśyapī jajñe sutā tasya mahātmanaḥ
- 8
एष राजन्न् ईदृशो वै ब्राह्मणः कश्यपो ऽभवत्
अन्यं प्रब्रूहि वापि त्वं कश्यपात्क्षत्रियं वरम्
eṣa rājann īdṛśo vai brāhmaṇaḥ kaśyapo 'bhavat
anyaṃ prabrūhi vāpi tvaṃ kaśyapātkṣatriyaṃ varam
- 9
तूष्णीं बभूव नृपतिः पवनस्त्वब्रवीत्पुनः
शृणु राजन्न् उतथ्यस्य जातस्याङ्गिरसे कुले
tūṣṇīṃ babhūva nṛpatiḥ pavanastvabravītpunaḥ
śṛṇu rājann utathyasya jātasyāṅgirase kule
- 10
भद्रा सोमस्य दुहिता रूपेण परमा मता
तस्यास्तुल्यं पतिं सोम उतथ्यं समपश्यत
bhadrā somasya duhitā rūpeṇa paramā matā
tasyāstulyaṃ patiṃ soma utathyaṃ samapaśyata
- 11
सा च तीव्रं तपस्तेपे महाभागा यशस्विनी
उतथ्यं तु महाभागं तत्कृते ऽवरयत्तदा
sā ca tīvraṃ tapastepe mahābhāgā yaśasvinī
utathyaṃ tu mahābhāgaṃ tatkṛte 'varayattadā
- 12
तत आहूय सोतथ्यं ददावत्र यशस्विनीम्
भार्यार्थे स च जग्राह विधिवद्भूरिदक्षिण
tata āhūya sotathyaṃ dadāvatra yaśasvinīm
bhāryārthe sa ca jagrāha vidhivadbhūridakṣiṇa
- 13
तां त्वकामयत श्रीमान्वरुणः पूर्वम् एव ह
स चागम्य वनप्रस्थं यमुनायां जहार ताम्
tāṃ tvakāmayata śrīmānvaruṇaḥ pūrvam eva ha
sa cāgamya vanaprasthaṃ yamunāyāṃ jahāra tām
- 14
जलेश्वरस्तु हृत्वा ताम् अनयत्स्वपुरं प्रति
परमाद्भुतसंकाशं षट्सहस्रशतह्रदम्
jaleśvarastu hṛtvā tām anayatsvapuraṃ prati
paramādbhutasaṃkāśaṃ ṣaṭsahasraśatahradam
- 15
न हि रम्यतरं किंचित्तस्माद् अन्यत्पुरोत्तमम्
प्रासादैर् अप्सरोभिश्च दिव्यैः कामैश्च शोभितम्
तत्र देवस्तया सार्धं रेमे राजञ्जलेश्वरः
na hi ramyataraṃ kiṃcittasmād anyatpurottamam
prāsādair apsarobhiśca divyaiḥ kāmaiśca śobhitam
tatra devastayā sārdhaṃ reme rājañjaleśvaraḥ
- 16
अथाख्यातम् उतथ्याय ततः पत्न्यवमर्दनम्
athākhyātam utathyāya tataḥ patnyavamardanam
- 17
तच्छ्रुत्वा नारदात्सर्वम् उतथ्यो नारदं तदा
प्रोवाच गच्छ ब्रूहि त्वं वरुणं परुषं वचः
मद्वाक्यान्मुञ्च मे भार्यां कस्माद्वा हृतवान् असि
tacchrutvā nāradātsarvam utathyo nāradaṃ tadā
provāca gaccha brūhi tvaṃ varuṇaṃ paruṣaṃ vacaḥ
madvākyānmuñca me bhāryāṃ kasmādvā hṛtavān asi
- 18
लोकपालो ऽसि लोकानां न लोकस्य विलोपकः
सोमेन दत्ता भार्या मे त्वया चापहृताद्य वै
lokapālo 'si lokānāṃ na lokasya vilopakaḥ
somena dattā bhāryā me tvayā cāpahṛtādya vai
- 19
इत्युक्तो वचनात्तस्य नारदेन जलेश्वरः
मुञ्च भार्याम् उतथ्यस्येत्यथ तं वरुणो ऽब्रवीत्
ममैषा सुप्रिया भार्या नैनाम् उत्स्रष्टुम् उत्सहे
ityukto vacanāttasya nāradena jaleśvaraḥ
muñca bhāryām utathyasyetyatha taṃ varuṇo 'bravīt
mamaiṣā supriyā bhāryā nainām utsraṣṭum utsahe
- 20
इत्युक्तो वरुणेनाथ नारदः प्राप्य तं मुनिम्
उतथ्यम् अब्रवीद्वाक्यं नातिहृष्टमना इव
ityukto varuṇenātha nāradaḥ prāpya taṃ munim
utathyam abravīdvākyaṃ nātihṛṣṭamanā iva
- 21
गले गृहीत्वा क्षिप्तो ऽस्मि वरुणेन महामुने
न प्रयच्छति ते भार्यां यत्ते कार्यं कुरुष्व तत्
gale gṛhītvā kṣipto 'smi varuṇena mahāmune
na prayacchati te bhāryāṃ yatte kāryaṃ kuruṣva tat
- 22
नारदस्य वचः श्रुत्वा क्रुद्धः प्राज्वलद् अङ्गिराः
अपिबत्तेजसा वारि विष्टभ्य सुमहातपाः
nāradasya vacaḥ śrutvā kruddhaḥ prājvalad aṅgirāḥ
apibattejasā vāri viṣṭabhya sumahātapāḥ
- 23
पीयमाने च सर्वस्मिंस्तोये वै सलिलेश्वरः
सुहृद्भिः क्षिप्यमाणो ऽपि नैवामुञ्चत तां तदा
pīyamāne ca sarvasmiṃstoye vai salileśvaraḥ
suhṛdbhiḥ kṣipyamāṇo 'pi naivāmuñcata tāṃ tadā
- 24
ततः क्रुद्धो ऽब्रवीद्भूमिम् उतथ्यो ब्राह्मणोत्तमः
दर्शयस्व स्थलं भद्रे षट्सहस्रशतह्रदम्
tataḥ kruddho 'bravīdbhūmim utathyo brāhmaṇottamaḥ
darśayasva sthalaṃ bhadre ṣaṭsahasraśatahradam
- 25
ततस्तद् इरिणं जातं समुद्रश्चापसर्पितः
तस्माद्देशान्नदीं चैव प्रोवाचासौ द्विजोत्तमः
tatastad iriṇaṃ jātaṃ samudraścāpasarpitaḥ
tasmāddeśānnadīṃ caiva provācāsau dvijottamaḥ
- 26
अदृश्या गच्छ भीरु त्वं सरस्वति मरुं प्रति
अपुण्य एष भवतु देशस्त्यक्तस्त्वया शुभे
adṛśyā gaccha bhīru tvaṃ sarasvati maruṃ prati
apuṇya eṣa bhavatu deśastyaktastvayā śubhe
- 27
तस्मिन्संचूर्णिते देशे भद्राम् आदाय वारिपः
अददाच्छरणं गत्वा भार्याम् आङ्गिरसाय वै
tasminsaṃcūrṇite deśe bhadrām ādāya vāripaḥ
adadāccharaṇaṃ gatvā bhāryām āṅgirasāya vai
- 28
प्रतिगृह्य तु तां भार्याम् उतथ्यः सुमनाभवत्
मुमोच च जगद्दुःखाद्वरुणं चैव हैहय
pratigṛhya tu tāṃ bhāryām utathyaḥ sumanābhavat
mumoca ca jagadduḥkhādvaruṇaṃ caiva haihaya
- 29
ततः स लब्ध्वा तां भार्यां वरुणं प्राह धर्मवित्
उतथ्यः सुमहातेजा यत्तच्छृणु नराधिप
tataḥ sa labdhvā tāṃ bhāryāṃ varuṇaṃ prāha dharmavit
utathyaḥ sumahātejā yattacchṛṇu narādhipa
- 30
मयैषा तपसा प्राप्ता क्रोशतस्ते जलाधिप
इत्युक्त्वा ताम् उपादाय स्वम् एव भवनं ययौ
mayaiṣā tapasā prāptā krośataste jalādhipa
ityuktvā tām upādāya svam eva bhavanaṃ yayau

