33 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
विपुलस्त्वकरोत्तीव्रं तपः कृत्वा गुरोर्वचः
तपोयुक्तम् अथात्मानम् अमन्यत च वीर्यवान्
bhīṣma uvāca
vipulastvakarottīvraṃ tapaḥ kṛtvā gurorvacaḥ
tapoyuktam athātmānam amanyata ca vīryavān
- 2
स तेन कर्मणा स्पर्धन्पृथिवीं पृथिवीपते
चचार गतभीः प्रीतो लब्धकीर्तिर्वरो नृषु
sa tena karmaṇā spardhanpṛthivīṃ pṛthivīpate
cacāra gatabhīḥ prīto labdhakīrtirvaro nṛṣu
- 3
उभौ लोकौ जितौ चापि तथैवामन्यत प्रभुः
कर्मणा तेन कौरव्य तपसा विपुलेन च
ubhau lokau jitau cāpi tathaivāmanyata prabhuḥ
karmaṇā tena kauravya tapasā vipulena ca
- 4
अथ काले व्यतिक्रान्ते कस्मिंश्चित्कुरुनन्दन
रुच्या भगिन्या दानं वै बभूव धनधान्यवत्
atha kāle vyatikrānte kasmiṃścitkurunandana
rucyā bhaginyā dānaṃ vai babhūva dhanadhānyavat
- 5
एतस्मिन्न् एव काले तु दिव्या काचिद्वराङ्गना
बिभ्रती परमं रूपं जगामाथ विहायसा
etasminn eva kāle tu divyā kācidvarāṅganā
bibhratī paramaṃ rūpaṃ jagāmātha vihāyasā
- 6
तस्याः शरीरात्पुष्पाणि पतितानि महीतले
तस्याश्रमस्याविदूरे दिव्यगन्धानि भारत
tasyāḥ śarīrātpuṣpāṇi patitāni mahītale
tasyāśramasyāvidūre divyagandhāni bhārata
- 7
तान्यगृह्णात्ततो राजन्रुचिर्नलिनलोचना
तदा निमन्त्रकस्तस्या अङ्गेभ्यः क्षिप्रम् आगमत्
tānyagṛhṇāttato rājanrucirnalinalocanā
tadā nimantrakastasyā aṅgebhyaḥ kṣipram āgamat
- 8
तस्या हि भगिनी तात ज्येष्ठा नाम्ना प्रभावती
भार्या चित्ररथस्याथ बभूवाङ्गेश्वरस्य वै
tasyā hi bhaginī tāta jyeṣṭhā nāmnā prabhāvatī
bhāryā citrarathasyātha babhūvāṅgeśvarasya vai
- 9
पिनह्य तानि पुष्पाणि केशेषु वरवर्णिनी
आमन्त्रिता ततो ऽगच्छद्रुचिर् अङ्गपतेर्गृहान्
pinahya tāni puṣpāṇi keśeṣu varavarṇinī
āmantritā tato 'gacchadrucir aṅgapatergṛhān
- 10
पुष्पाणि तानि दृष्ट्वाथ तदाङ्गेन्द्रवराङ्गना
भगिनीं चोदयामास पुष्पार्थे चारुलोचना
puṣpāṇi tāni dṛṣṭvātha tadāṅgendravarāṅganā
bhaginīṃ codayāmāsa puṣpārthe cārulocanā
- 11
सा भर्त्रे सर्वम् आचष्ट रुचिः सुरुचिरानना
भगिन्या भाषितं सर्वम् ऋषिस्तच्चाभ्यनन्दत
sā bhartre sarvam ācaṣṭa ruciḥ surucirānanā
bhaginyā bhāṣitaṃ sarvam ṛṣistaccābhyanandata
- 12
ततो विपुलम् आनाय्य देवशर्मा महातपाः
पुष्पार्थे चोदयामास गच्छ गच्छेति भारत
tato vipulam ānāyya devaśarmā mahātapāḥ
puṣpārthe codayāmāsa gaccha gaccheti bhārata
- 13
विपुलस्तु गुरोर्वाक्यम् अविचार्य महातपाः
स तथेत्यब्रवीद्राजंस्तं च देशं जगाम ह
vipulastu gurorvākyam avicārya mahātapāḥ
sa tathetyabravīdrājaṃstaṃ ca deśaṃ jagāma ha
- 14
यस्मिन्देशे तु तान्यासन्पतितानि नभस्तलात्
अम्लानान्यपि तत्रासन्कुसुमान्यपराण्यपि
yasmindeśe tu tānyāsanpatitāni nabhastalāt
amlānānyapi tatrāsankusumānyaparāṇyapi
- 15
ततः स तानि जग्राह दिव्यानि रुचिराणि च
प्राप्तानि स्वेन तपसा दिव्यगन्धानि भारत
tataḥ sa tāni jagrāha divyāni rucirāṇi ca
prāptāni svena tapasā divyagandhāni bhārata
- 16
सम्प्राप्य तानि प्रीतात्मा गुरोर्वचनकारकः
ततो जगाम तूर्णं च चम्पां चम्पकमालिनीम्
samprāpya tāni prītātmā gurorvacanakārakaḥ
tato jagāma tūrṇaṃ ca campāṃ campakamālinīm
- 17
स वने विजने तात ददर्श मिथुनं नृणाम्
चक्रवत्परिवर्तन्तं गृहीत्वा पाणिना करम्
sa vane vijane tāta dadarśa mithunaṃ nṛṇām
cakravatparivartantaṃ gṛhītvā pāṇinā karam
- 18
तत्रैकस्तूर्णम् अगमत्तत्पदे परिवर्तयन्
एकस्तु न तथा राजंश्चक्रतुः कलहं ततः
tatraikastūrṇam agamattatpade parivartayan
ekastu na tathā rājaṃścakratuḥ kalahaṃ tataḥ
- 19
त्वं शीघ्रं गच्छसीत्येको ऽब्रवीन्नेति तथापरः
नेति नेति च तौ तात परस्परम् अथोचतुः
tvaṃ śīghraṃ gacchasītyeko 'bravīnneti tathāparaḥ
neti neti ca tau tāta parasparam athocatuḥ
- 20
तयोर्विस्पर्धतोर् एवं शपथो ऽयम् अभूत्तदा
मनसोद्दिश्य विपुलं ततो वाक्यम् अथोचतुः
tayorvispardhator evaṃ śapatho 'yam abhūttadā
manasoddiśya vipulaṃ tato vākyam athocatuḥ
- 21
आवयोर् अनृतं प्राह यस्तस्याथ द्विजस्य वै
विपुलस्य परे लोके या गतिः सा भवेद् इति
āvayor anṛtaṃ prāha yastasyātha dvijasya vai
vipulasya pare loke yā gatiḥ sā bhaved iti
- 22
एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो विषण्णवदनो ऽभवत्
एवं तीव्रतपाश्चाहं कष्टश्चायं परिग्रहः
etacchrutvā tu vipulo viṣaṇṇavadano 'bhavat
evaṃ tīvratapāścāhaṃ kaṣṭaścāyaṃ parigrahaḥ
- 23
मिथुनस्यास्य किं मे स्यात्कृतं पापं यतो गतिः
अनिष्टा सर्वभूतानां कीर्तितानेन मे ऽद्य वै
mithunasyāsya kiṃ me syātkṛtaṃ pāpaṃ yato gatiḥ
aniṣṭā sarvabhūtānāṃ kīrtitānena me 'dya vai
- 24
एवं संचिन्तयन्न् एव विपुलो राजसत्तम
अवाङ्मुखो न्यस्तशिरा दध्यौ दुष्कृतम् आत्मनः
evaṃ saṃcintayann eva vipulo rājasattama
avāṅmukho nyastaśirā dadhyau duṣkṛtam ātmanaḥ
- 25
ततः षड् अन्यान्पुरुषान् अक्षैः काञ्चनराजतैः
अपश्यद्दीव्यमानान्वै लोभहर्षान्वितांस्तथा
tataḥ ṣaḍ anyānpuruṣān akṣaiḥ kāñcanarājataiḥ
apaśyaddīvyamānānvai lobhaharṣānvitāṃstathā
- 26
कुर्वतः शपथं तं वै यः कृतो मिथुनेन वै
विपुलं वै समुद्दिश्य ते ऽपि वाक्यम् अथाब्रुवन्
kurvataḥ śapathaṃ taṃ vai yaḥ kṛto mithunena vai
vipulaṃ vai samuddiśya te 'pi vākyam athābruvan
- 27
यो लोभम् आस्थायास्माकं विषमं कर्तुम् उत्सहेत्
विपुलस्य परे लोके या गतिस्ताम् अवाप्नुयात्
yo lobham āsthāyāsmākaṃ viṣamaṃ kartum utsahet
vipulasya pare loke yā gatistām avāpnuyāt
- 28
एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो नापश्यद्धर्मसंकरम्
जन्मप्रभृति कौरव्य कृतपूर्वम् अथात्मनः
etacchrutvā tu vipulo nāpaśyaddharmasaṃkaram
janmaprabhṛti kauravya kṛtapūrvam athātmanaḥ
- 29
स प्रदध्यौ तदा राजन्न् अग्नावग्निर् इवाहितः
दह्यमानेन मनसा शापं श्रुत्वा तथाविधम्
sa pradadhyau tadā rājann agnāvagnir ivāhitaḥ
dahyamānena manasā śāpaṃ śrutvā tathāvidham
- 30
तस्य चिन्तयतस्तात बह्व्यो दिननिशा ययुः
इदम् आसीन्मनसि च रुच्या रक्षणकारितम्
tasya cintayatastāta bahvyo dinaniśā yayuḥ
idam āsīnmanasi ca rucyā rakṣaṇakāritam

