59 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
एवम् एतन्महाबाहो नात्र मिथ्यास्ति किंचन
यथा ब्रवीषि कौरव्य नारीं प्रति जनाधिप
bhīṣma uvāca
evam etanmahābāho nātra mithyāsti kiṃcana
yathā bravīṣi kauravya nārīṃ prati janādhipa
- 2
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्
यथा रक्षा कृता पूर्वं विपुलेन महात्मना
atra te vartayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam
yathā rakṣā kṛtā pūrvaṃ vipulena mahātmanā
- 3
प्रमदाश्च यथा सृष्टा ब्रह्मणा भरतर्षभ
यदर्थं तच्च ते तात प्रवक्ष्ये वसुधाधिप
pramadāśca yathā sṛṣṭā brahmaṇā bharatarṣabha
yadarthaṃ tacca te tāta pravakṣye vasudhādhipa
- 4
न हि स्त्रीभ्य परं पुत्र पापीयः किंचिद् अस्ति वै
अग्निर्हि प्रमदा दीप्तो मायाश्च मयजा विभो
क्षुरधारा विषं सर्पो मृत्युर् इत्येकतः स्त्रियः
na hi strībhya paraṃ putra pāpīyaḥ kiṃcid asti vai
agnirhi pramadā dīpto māyāśca mayajā vibho
kṣuradhārā viṣaṃ sarpo mṛtyur ityekataḥ striyaḥ
- 5
इमाः प्रजा महाबाहो धार्मिका इति नः श्रुतम्
स्वयं गच्छन्ति देवत्वं ततो देवान् इयाद्भयम्
imāḥ prajā mahābāho dhārmikā iti naḥ śrutam
svayaṃ gacchanti devatvaṃ tato devān iyādbhayam
- 6
अथाभ्यगच्छन्देवास्ते पितामहम् अरिंदम
निवेद्य मानसं चापि तूष्णीम् आसन्न् अवाङ्मुखाः
athābhyagacchandevāste pitāmaham ariṃdama
nivedya mānasaṃ cāpi tūṣṇīm āsann avāṅmukhāḥ
- 7
तेषाम् अन्तर्गतं ज्ञात्वा देवानां स पितामहः
मानवानां प्रमोहार्थं कृत्या नार्यो ऽसृजत्प्रभुः
teṣām antargataṃ jñātvā devānāṃ sa pitāmahaḥ
mānavānāṃ pramohārthaṃ kṛtyā nāryo 'sṛjatprabhuḥ
- 8
पूर्वसर्गे तु कौन्तेय साध्व्यो नार्य इहाभवन्
असाध्व्यस्तु समुत्पन्ना कृत्या सर्गात्प्रजापतेः
pūrvasarge tu kaunteya sādhvyo nārya ihābhavan
asādhvyastu samutpannā kṛtyā sargātprajāpateḥ
- 9
ताभ्यः कामान्यथाकामं प्रादाद्धि स पितामहः
ताः कामलुब्धाः प्रमदाः प्रामथ्नन्त नरांस्तदा
tābhyaḥ kāmānyathākāmaṃ prādāddhi sa pitāmahaḥ
tāḥ kāmalubdhāḥ pramadāḥ prāmathnanta narāṃstadā
- 10
क्रोधं कामस्य देवेशः सहायं चासृजत्प्रभुः
असज्जन्त प्रजाः सर्वाः कामक्रोधवशं गताः
krodhaṃ kāmasya deveśaḥ sahāyaṃ cāsṛjatprabhuḥ
asajjanta prajāḥ sarvāḥ kāmakrodhavaśaṃ gatāḥ
- 11
न च स्त्रीणां क्रिया काचिद् इति धर्मो व्यवस्थितः
निरिन्द्रिया अमन्त्राश्च स्त्रियो ऽनृतम् इति श्रुतिः
na ca strīṇāṃ kriyā kācid iti dharmo vyavasthitaḥ
nirindriyā amantrāśca striyo 'nṛtam iti śrutiḥ
- 12
शय्यासनम् अलंकारम् अन्नपानम् अनार्यताम्
दुर्वाग्भावं रतिं चैव ददौ स्त्रीभ्यः प्रजापतिः
śayyāsanam alaṃkāram annapānam anāryatām
durvāgbhāvaṃ ratiṃ caiva dadau strībhyaḥ prajāpatiḥ
- 13
न तासां रक्षणं कर्तुं शक्यं पुंसा कथंचन
अपि विश्वकृता तात कुतस्तु पुरुषैर् इह
na tāsāṃ rakṣaṇaṃ kartuṃ śakyaṃ puṃsā kathaṃcana
api viśvakṛtā tāta kutastu puruṣair iha
- 14
वाचा वा वधबन्धैर्वा क्लेशैर्वा विविधैस्तथा
न शक्या रक्षितुं नार्यस्ता हि नित्यम् असंयताः
vācā vā vadhabandhairvā kleśairvā vividhaistathā
na śakyā rakṣituṃ nāryastā hi nityam asaṃyatāḥ
- 15
इदं तु पुरुषव्याघ्र पुरस्ताच्छ्रुतवान् अहम्
यथा रक्षा कृता पूर्वं विपुलेन गुरुस्त्रियः
idaṃ tu puruṣavyāghra purastācchrutavān aham
yathā rakṣā kṛtā pūrvaṃ vipulena gurustriyaḥ
- 16
ऋषिर् आसीन्महाभागो देवशर्मेति विश्रुतः
तस्य भार्या रुचिर्नाम रूपेणासदृशी भुवि
ṛṣir āsīnmahābhāgo devaśarmeti viśrutaḥ
tasya bhāryā rucirnāma rūpeṇāsadṛśī bhuvi
- 17
विशेषतस्तु राजेन्द्र वृत्रहा पाकशासनः
viśeṣatastu rājendra vṛtrahā pākaśāsanaḥ
- 18
नारीणां चरितज्ञश्च देवशर्मा महामुनिः
यथाशक्ति यथोत्साहं भार्यां ताम् अभ्यरक्षत
nārīṇāṃ caritajñaśca devaśarmā mahāmuniḥ
yathāśakti yathotsāhaṃ bhāryāṃ tām abhyarakṣata
- 19
पुरंदरं च जानीते परस्त्रीकामचारिणम्
तस्माद्यत्नेन भार्याया रक्षणं स चकार ह
puraṃdaraṃ ca jānīte parastrīkāmacāriṇam
tasmādyatnena bhāryāyā rakṣaṇaṃ sa cakāra ha
- 20
स कदाचिद् ऋषिस्तात यज्ञं कर्तुमनास्तदा
भार्यासंरक्षणं कार्यं कथं स्याद् इत्यचिन्तयत्
sa kadācid ṛṣistāta yajñaṃ kartumanāstadā
bhāryāsaṃrakṣaṇaṃ kāryaṃ kathaṃ syād ityacintayat
- 21
रक्षाविधानं मनसा स विचिन्त्य महातपाः
आहूय दयितं शिष्यं विपुलं प्राह भार्गवम्
rakṣāvidhānaṃ manasā sa vicintya mahātapāḥ
āhūya dayitaṃ śiṣyaṃ vipulaṃ prāha bhārgavam
- 22
यज्ञकारो गमिष्यामि रुचिं चेमां सुरेश्वरः
पुत्र प्रार्थयते नित्यं तां रक्षस्व यथाबलम्
yajñakāro gamiṣyāmi ruciṃ cemāṃ sureśvaraḥ
putra prārthayate nityaṃ tāṃ rakṣasva yathābalam
- 23
अप्रमत्तेन ते भाव्यं सदा प्रति पुरंदरम्
स हि रूपाणि कुरुते विविधानि भृगूद्वह
apramattena te bhāvyaṃ sadā prati puraṃdaram
sa hi rūpāṇi kurute vividhāni bhṛgūdvaha
- 24
इत्युक्तो विपुलस्तेन तपस्वी नियतेन्द्रियः
सदैवोग्रतपा राजन्न् अग्न्यर्कसदृशद्युतिः
ityukto vipulastena tapasvī niyatendriyaḥ
sadaivogratapā rājann agnyarkasadṛśadyutiḥ
- 25
धर्मज्ञः सत्यवादी च तथेति प्रत्यभाषत
पुनश्चेदं महाराज पप्रच्छ प्रथितं गुरुम्
dharmajñaḥ satyavādī ca tatheti pratyabhāṣata
punaścedaṃ mahārāja papraccha prathitaṃ gurum
- 26
कानि रूपाणि शक्रस्य भवन्त्यागच्छतो मुने
वपुस्तेजश्च कीदृग्वै तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि
kāni rūpāṇi śakrasya bhavantyāgacchato mune
vapustejaśca kīdṛgvai tanme vyākhyātum arhasi
- 27
ततः स भगवांस्तस्मै विपुलाय महात्मने
आचचक्षे यथातत्त्वं मायां शक्रस्य भारत
tataḥ sa bhagavāṃstasmai vipulāya mahātmane
ācacakṣe yathātattvaṃ māyāṃ śakrasya bhārata
- 28
बहुमायः स विप्रर्षे बलहा पाकशासनः
तांस्तान्विकुरुते भावान्बहून् अथ मुहुर्मुहुः
bahumāyaḥ sa viprarṣe balahā pākaśāsanaḥ
tāṃstānvikurute bhāvānbahūn atha muhurmuhuḥ
- 29
किरीटी वज्रभृद्धन्वी मुकुटी बद्धकुण्डलः
भवत्यथ मुहूर्तेन चण्डालसमदर्शनः
kirīṭī vajrabhṛddhanvī mukuṭī baddhakuṇḍalaḥ
bhavatyatha muhūrtena caṇḍālasamadarśanaḥ
- 30
शिखी जटी चीरवासाः पुनर्भवति पुत्रक
बृहच्छरीरश्च पुनः पीवरो ऽथ पुनः कृशः
śikhī jaṭī cīravāsāḥ punarbhavati putraka
bṛhaccharīraśca punaḥ pīvaro 'tha punaḥ kṛśaḥ

