42 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
दानं बहुविधाकारं शान्तिः सत्यम् अहिंसता
स्वदारतुष्टिश्चोक्ता ते फलं दानस्य चैव यत्
yudhiṣṭhira uvāca
dānaṃ bahuvidhākāraṃ śāntiḥ satyam ahiṃsatā
svadāratuṣṭiścoktā te phalaṃ dānasya caiva yat
- 2
पितामहस्य विदितं किम् अन्यत्र तपोबलात्
तपसो यत्परं ते ऽद्य तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि
pitāmahasya viditaṃ kim anyatra tapobalāt
tapaso yatparaṃ te 'dya tanme vyākhyātum arhasi
- 3
भीष्म उवाच
तपः प्रचक्षते यावत्तावल्लोका युधिष्ठिर
मतं मम तु कौन्तेय तपो नानशनात्परम्
bhīṣma uvāca
tapaḥ pracakṣate yāvattāvallokā yudhiṣṭhira
mataṃ mama tu kaunteya tapo nānaśanātparam
- 4
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
भगीरथस्य संवादं ब्रह्मणश्च महात्मनः
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
bhagīrathasya saṃvādaṃ brahmaṇaśca mahātmanaḥ
- 5
अतीत्य सुरलोकं च गवां लोकं च भारत
ऋषिलोकं च सो ऽगच्छद्भगीरथ इति श्रुतिः
atītya suralokaṃ ca gavāṃ lokaṃ ca bhārata
ṛṣilokaṃ ca so 'gacchadbhagīratha iti śrutiḥ
- 6
तं दृष्ट्वा स वचः प्राह ब्रह्मा राजन्भगीरथम्
कथं भगीरथागास्त्वम् इमं देशं दुरासदम्
taṃ dṛṣṭvā sa vacaḥ prāha brahmā rājanbhagīratham
kathaṃ bhagīrathāgāstvam imaṃ deśaṃ durāsadam
- 7
न हि देवा न गन्धर्वा न मनुष्या भगीरथ
आयान्त्यतप्ततपसः कथं वै त्वम् इहागतः
na hi devā na gandharvā na manuṣyā bhagīratha
āyāntyataptatapasaḥ kathaṃ vai tvam ihāgataḥ
- 8
भगीरथ उवाच
निःशङ्कम् अन्नम् अददं ब्राह्मणेभ्यः शतं सहस्राणि सदैव दानम्
ब्राह्मं व्रतं नित्यम् आस्थाय विद्धि न त्वेवाहं तस्य फलाद् इहागाम्
bhagīratha uvāca
niḥśaṅkam annam adadaṃ brāhmaṇebhyaḥ śataṃ sahasrāṇi sadaiva dānam
brāhmaṃ vrataṃ nityam āsthāya viddhi na tvevāhaṃ tasya phalād ihāgām
- 9
दशैकरात्रान्दश पञ्चरात्रान् एकादशैकादशकान्क्रतूंश्च
ज्योतिष्टोमानां च शतं यद् इष्टं फलेन तेनापि च नागतो ऽहम्
daśaikarātrāndaśa pañcarātrān ekādaśaikādaśakānkratūṃśca
jyotiṣṭomānāṃ ca śataṃ yad iṣṭaṃ phalena tenāpi ca nāgato 'ham
- 10
यच्चावसं जाह्नवीतीरनित्यः शतं समास्तप्यमानस्तपो ऽहम्
अदां च तत्राश्वतरीसहस्रं नारीपुरं न च तेनाहम् आगाम्
yaccāvasaṃ jāhnavītīranityaḥ śataṃ samāstapyamānastapo 'ham
adāṃ ca tatrāśvatarīsahasraṃ nārīpuraṃ na ca tenāham āgām
- 11
दशायुतानि चाश्वानाम् अयुतानि च विंशतिम्
पुष्करेषु द्विजातिभ्यः प्रादां गाश्च सहस्रशः
daśāyutāni cāśvānām ayutāni ca viṃśatim
puṣkareṣu dvijātibhyaḥ prādāṃ gāśca sahasraśaḥ
- 12
सुवर्णचन्द्रोडुपधारिणीनां कन्योत्तमानाम् अददं स्रग्विणीनाम्
षष्टिं सहस्राणि विभूषितानां जाम्बूनदैर् आभरणैर्न तेन
suvarṇacandroḍupadhāriṇīnāṃ kanyottamānām adadaṃ sragviṇīnām
ṣaṣṭiṃ sahasrāṇi vibhūṣitānāṃ jāmbūnadair ābharaṇairna tena
- 13
दशार्बुदान्यददं गोसवेज्यास्व् एकैकशो दश गा लोकनाथ
समानवत्साः पयसा समन्विताः सुवर्णकांस्योपदुहा न तेन
daśārbudānyadadaṃ gosavejyāsv ekaikaśo daśa gā lokanātha
samānavatsāḥ payasā samanvitāḥ suvarṇakāṃsyopaduhā na tena
- 14
अप्तोर्यामेषु नियतम् एकैकस्मिन्दशाददम्
गृष्टीनां क्षीरदात्रीणां रोहिणीनां न तेन च
aptoryāmeṣu niyatam ekaikasmindaśādadam
gṛṣṭīnāṃ kṣīradātrīṇāṃ rohiṇīnāṃ na tena ca
- 15
दोग्ध्रीणां वै गवां चैव प्रयुतानि दशैव ह
प्रादां दशगुणं ब्रह्मन्न च तेनाहम् आगतः
dogdhrīṇāṃ vai gavāṃ caiva prayutāni daśaiva ha
prādāṃ daśaguṇaṃ brahmanna ca tenāham āgataḥ
- 16
वाजिनां बाह्लिजातानाम् अयुतान्यददं दश
कर्काणां हेममालानां न च तेनाहम् आगतः
vājināṃ bāhlijātānām ayutānyadadaṃ daśa
karkāṇāṃ hemamālānāṃ na ca tenāham āgataḥ
- 17
कोटीश्च काञ्चनस्याष्टौ प्रादां ब्रह्मन्दश त्वहम्
एकैकस्मिन्क्रतौ तेन फलेनाहं न चागतः
koṭīśca kāñcanasyāṣṭau prādāṃ brahmandaśa tvaham
ekaikasminkratau tena phalenāhaṃ na cāgataḥ
- 18
वाजिनां श्यामकर्णानां हरितानां पितामह
प्रादां हेमस्रजां ब्रह्मन्कोटीर्दश च सप्त च
vājināṃ śyāmakarṇānāṃ haritānāṃ pitāmaha
prādāṃ hemasrajāṃ brahmankoṭīrdaśa ca sapta ca
- 19
ईषादन्तान्महाकायान्काञ्चनस्रग्विभूषितान्
पत्नीमतः सहस्राणि प्रायच्छं दश सप्त च
īṣādantānmahākāyānkāñcanasragvibhūṣitān
patnīmataḥ sahasrāṇi prāyacchaṃ daśa sapta ca
- 20
अलंकृतानां देवेश दिव्यैः कनकभूषणैः
रथानां काञ्चनाङ्गानां सहस्राण्यददं दश
सप्त चान्यानि युक्तानि वाजिभिः समलंकृतैः
alaṃkṛtānāṃ deveśa divyaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ
rathānāṃ kāñcanāṅgānāṃ sahasrāṇyadadaṃ daśa
sapta cānyāni yuktāni vājibhiḥ samalaṃkṛtaiḥ
- 21
दक्षिणावयवाः केचिद्वेदैर्ये संप्रकीर्तिताः
वाजपेयेषु दशसु प्रादां तेनापि नाप्यहम्
dakṣiṇāvayavāḥ kecidvedairye saṃprakīrtitāḥ
vājapeyeṣu daśasu prādāṃ tenāpi nāpyaham
- 22
शक्रतुल्यप्रभावानाम् इज्यया विक्रमेण च
सहस्रं निष्ककण्ठानाम् अददं दक्षिणाम् अहम्
śakratulyaprabhāvānām ijyayā vikrameṇa ca
sahasraṃ niṣkakaṇṭhānām adadaṃ dakṣiṇām aham
- 23
विजित्य नृपतीन्सर्वान्मखैर् इष्ट्वा पितामह
अष्टभ्यो राजसूयेभ्यो न च तेनाहम् आगतः
vijitya nṛpatīnsarvānmakhair iṣṭvā pitāmaha
aṣṭabhyo rājasūyebhyo na ca tenāham āgataḥ
- 24
स्रोतश्च यावद्गङ्गायाश्छन्नम् आसीज्जगत्पते
दक्षिणाभिः प्रवृत्ताभिर्मम नागां च तत्कृते
srotaśca yāvadgaṅgāyāśchannam āsījjagatpate
dakṣiṇābhiḥ pravṛttābhirmama nāgāṃ ca tatkṛte
- 25
वाजिनां च सहस्रे द्वे सुवर्णशतभूषिते
वरं ग्रामशतं चाहम् एकैकस्य त्रिधाददम्
तपस्वी नियताहारः शमम् आस्थाय वाग्यतः
vājināṃ ca sahasre dve suvarṇaśatabhūṣite
varaṃ grāmaśataṃ cāham ekaikasya tridhādadam
tapasvī niyatāhāraḥ śamam āsthāya vāgyataḥ
- 26
दीर्घकालं हिमवति गङ्गायाश्च दुरुत्सहाम्
मूर्ध्ना धारां महादेवः शिरसा याम् अधारयत्
न तेनाप्यहम् आगच्छं फलेनेह पितामह
dīrghakālaṃ himavati gaṅgāyāśca durutsahām
mūrdhnā dhārāṃ mahādevaḥ śirasā yām adhārayat
na tenāpyaham āgacchaṃ phaleneha pitāmaha
- 27
शम्याक्षेपैर् अयजं यच्च देवान्सद्यस्कानाम् अयुतैश्चापि यत्तत्
त्रयोदशद्वादशाहांश्च देव सपौण्डरीकान्न च तेषां फलेन
śamyākṣepair ayajaṃ yacca devānsadyaskānām ayutaiścāpi yattat
trayodaśadvādaśāhāṃśca deva sapauṇḍarīkānna ca teṣāṃ phalena
- 28
अष्टौ सहस्राणि ककुद्मिनाम् अहं शुक्लर्षभाणाम् अददं ब्राह्मणेभ्यः
एकैकं वै काञ्चनं शृङ्गम् एभ्यः पत्नीश्चैषाम् अददं निष्ककण्ठीः
aṣṭau sahasrāṇi kakudminām ahaṃ śuklarṣabhāṇām adadaṃ brāhmaṇebhyaḥ
ekaikaṃ vai kāñcanaṃ śṛṅgam ebhyaḥ patnīścaiṣām adadaṃ niṣkakaṇṭhīḥ
- 29
हिरण्यरत्ननिचितान् अददं रत्नपर्वतान्
धनधान्यसमृद्धांश्च ग्रामाञ्शतसहस्रशः
hiraṇyaratnanicitān adadaṃ ratnaparvatān
dhanadhānyasamṛddhāṃśca grāmāñśatasahasraśaḥ
- 30
शतं शतानां गृष्टीनाम् अददं चाप्यतन्द्रितः
इष्ट्वानेकैर्महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो न तेन च
śataṃ śatānāṃ gṛṣṭīnām adadaṃ cāpyatandritaḥ
iṣṭvānekairmahāyajñairbrāhmaṇebhyo na tena ca

