40 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
यानीमानि बहिर्वेद्यां दानानि परिचक्षते
तेभ्यो विशिष्टं किं दानं मतं ते कुरुपुंगव
yudhiṣṭhira uvāca
yānīmāni bahirvedyāṃ dānāni paricakṣate
tebhyo viśiṣṭaṃ kiṃ dānaṃ mataṃ te kurupuṃgava
- 2
कौतूहलं हि परमं तत्र मे वर्तते प्रभो
दातारं दत्तम् अन्वेति यद्दानं तत्प्रचक्ष्व मे
kautūhalaṃ hi paramaṃ tatra me vartate prabho
dātāraṃ dattam anveti yaddānaṃ tatpracakṣva me
- 3
भीष्म उवाच
अभयं सर्वभूतेभ्यो व्यसने चाप्यनुग्रहम्
यच्चाभिलषितं दद्यात्तृषितायाभियाचते
bhīṣma uvāca
abhayaṃ sarvabhūtebhyo vyasane cāpyanugraham
yaccābhilaṣitaṃ dadyāttṛṣitāyābhiyācate
- 4
दत्तं मन्येत यद्दत्त्वा तद्दानं श्रेष्ठम् उच्यते
दत्तं दातारम् अन्वेति यद्दानं भरतर्षभ
dattaṃ manyeta yaddattvā taddānaṃ śreṣṭham ucyate
dattaṃ dātāram anveti yaddānaṃ bharatarṣabha
- 5
हिरण्यदानं गोदानं पृथिवीदानम् एव च
एतानि वै पवित्राणि तारयन्त्यपि दुष्कृतम्
hiraṇyadānaṃ godānaṃ pṛthivīdānam eva ca
etāni vai pavitrāṇi tārayantyapi duṣkṛtam
- 6
एतानि पुरुषव्याघ्र साधुभ्यो देहि नित्यदा
दानानि हि नरं पापान्मोक्षयन्ति न संशयः
etāni puruṣavyāghra sādhubhyo dehi nityadā
dānāni hi naraṃ pāpānmokṣayanti na saṃśayaḥ
- 7
यद्यद् इष्टतमं लोके यच्चास्य दयितं गृहे
तत्तद्गुणवते देयं तद् एवाक्षयम् इच्छता
yadyad iṣṭatamaṃ loke yaccāsya dayitaṃ gṛhe
tattadguṇavate deyaṃ tad evākṣayam icchatā
- 8
प्रियाणि लभते लोके प्रियदः प्रियकृत्तथा
प्रियो भवति भूतानाम् इह चैव परत्र च
priyāṇi labhate loke priyadaḥ priyakṛttathā
priyo bhavati bhūtānām iha caiva paratra ca
- 9
याचमानम् अभीमानाद् आशावन्तम् अकिंचनम्
यो नार्चति यथाशक्ति स नृशंसो युधिष्ठिर
yācamānam abhīmānād āśāvantam akiṃcanam
yo nārcati yathāśakti sa nṛśaṃso yudhiṣṭhira
- 10
अमित्रम् अपि चेद्दीनं शरणैषिणम् आगतम्
व्यसने यो ऽनुगृह्णाति स वै पुरुषसत्तमः
amitram api ceddīnaṃ śaraṇaiṣiṇam āgatam
vyasane yo 'nugṛhṇāti sa vai puruṣasattamaḥ
- 11
कृशाय ह्रीमते तात वृत्तिक्षीणाय सीदते
अपहन्यात्क्षुधं यस्तु न तेन पुरुषः समः
kṛśāya hrīmate tāta vṛttikṣīṇāya sīdate
apahanyātkṣudhaṃ yastu na tena puruṣaḥ samaḥ
- 12
ह्रिया तु नियतान्साधून्पुत्रदारैश्च कर्शितान्
अयाचमानान्कौन्तेय सर्वोपायैर्निमन्त्रय
hriyā tu niyatānsādhūnputradāraiśca karśitān
ayācamānānkaunteya sarvopāyairnimantraya
- 13
आशिषं ये न देवेषु न मर्त्येषु च कुर्वते
अर्हन्तो नित्यसत्त्वस्था यथालब्धोपजीविनः
āśiṣaṃ ye na deveṣu na martyeṣu ca kurvate
arhanto nityasattvasthā yathālabdhopajīvinaḥ
- 14
आशीविषसमेभ्यश्च तेभ्यो रक्षस्व भारत
तान्युक्तैर् उपजिज्ञास्य तथा द्विजवरोत्तमान्
āśīviṣasamebhyaśca tebhyo rakṣasva bhārata
tānyuktair upajijñāsya tathā dvijavarottamān
- 15
कृतैर् आवसथैर्नित्यं सप्रेष्यैः सपरिच्छदैः
निमन्त्रयेथाः कौरव्य सर्वकामसुखावहैः
kṛtair āvasathairnityaṃ sapreṣyaiḥ saparicchadaiḥ
nimantrayethāḥ kauravya sarvakāmasukhāvahaiḥ
- 16
यदि ते प्रतिगृह्णीयुः श्रद्धापूतं युधिष्ठिर
कार्यम् इत्येव मन्वाना धार्मिकाः पुण्यकर्मिणः
yadi te pratigṛhṇīyuḥ śraddhāpūtaṃ yudhiṣṭhira
kāryam ityeva manvānā dhārmikāḥ puṇyakarmiṇaḥ
- 17
विद्यास्नाता व्रतस्नाता ये व्यपाश्रित्यजीविनः
गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणाः संशितव्रताः
vidyāsnātā vratasnātā ye vyapāśrityajīvinaḥ
gūḍhasvādhyāyatapaso brāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ
- 18
तेषु शुद्धेषु दान्तेषु स्वदारनिरतेषु च
यत्करिष्यसि कल्याणं तत्त्वा लोकेषु धास्यति
teṣu śuddheṣu dānteṣu svadāranirateṣu ca
yatkariṣyasi kalyāṇaṃ tattvā lokeṣu dhāsyati
- 19
यथाग्निहोत्रं सुहुतं सायं प्रातर्द्विजातिना
तथा भवति दत्तं वै द्विजेभ्यो ऽथ कृतात्मना
yathāgnihotraṃ suhutaṃ sāyaṃ prātardvijātinā
tathā bhavati dattaṃ vai dvijebhyo 'tha kṛtātmanā
- 20
एष ते विततो यज्ञः श्रद्धापूतः सदक्षिणः
विशिष्टः सर्वयज्ञेभ्यो ददतस्तात वर्तताम्
eṣa te vitato yajñaḥ śraddhāpūtaḥ sadakṣiṇaḥ
viśiṣṭaḥ sarvayajñebhyo dadatastāta vartatām
- 21
निवापो दानसदृशस्तादृशेषु युधिष्ठिर
निवपन्पूजयंश्चैव तेष्वानृण्यं निगच्छति
nivāpo dānasadṛśastādṛśeṣu yudhiṣṭhira
nivapanpūjayaṃścaiva teṣvānṛṇyaṃ nigacchati
- 22
य एव नो न कुप्यन्ति न लुभ्यन्ति तृणेष्वपि
त एव नः पूज्यतमा ये चान्ये प्रियवादिनः
ya eva no na kupyanti na lubhyanti tṛṇeṣvapi
ta eva naḥ pūjyatamā ye cānye priyavādinaḥ
- 23
ये नो न बहु मन्यन्ते न प्रवर्तन्ति चापरे
पुत्रवत्परिपाल्यास्ते नमस्तेभ्यस्तथाभयम्
ye no na bahu manyante na pravartanti cāpare
putravatparipālyāste namastebhyastathābhayam
- 24
ऋत्विक्पुरोहिताचार्या मृदुब्रह्मधरा हि ते
क्षत्रेणापि हि संसृष्टं तेजः शाम्यति वै द्विजे
ṛtvikpurohitācāryā mṛdubrahmadharā hi te
kṣatreṇāpi hi saṃsṛṣṭaṃ tejaḥ śāmyati vai dvije
- 25
अस्ति मे बलवान् अस्मि राजास्मीति युधिष्ठिर
ब्राह्मणान्मा स्म पर्यश्नीर्वासोभिर् अशनेन च
asti me balavān asmi rājāsmīti yudhiṣṭhira
brāhmaṇānmā sma paryaśnīrvāsobhir aśanena ca
- 26
यच्छोभार्थं बलार्थं वा वित्तम् अस्ति तवानघ
तेन ते ब्राह्मणाः पूज्याः स्वधर्मम् अनुतिष्ठता
yacchobhārthaṃ balārthaṃ vā vittam asti tavānagha
tena te brāhmaṇāḥ pūjyāḥ svadharmam anutiṣṭhatā
- 27
नमस्कार्यास्त्वया विप्रा वर्तमाना यथातथम्
यथासुखं यथोत्साहं ललन्तु त्वयि पुत्रवत्
namaskāryāstvayā viprā vartamānā yathātatham
yathāsukhaṃ yathotsāhaṃ lalantu tvayi putravat
- 28
को ह्यन्यः सुप्रसादानां सुहृदाम् अल्पतोषिणाम्
वृत्तिम् अर्हत्युपक्षेप्तुं त्वद् अन्यः कुरुसत्तम
ko hyanyaḥ suprasādānāṃ suhṛdām alpatoṣiṇām
vṛttim arhatyupakṣeptuṃ tvad anyaḥ kurusattama
- 29
यथा पत्याश्रयो धर्मः स्त्रीणां लोके सनातनः
स देवः सा गतिर्नान्या तथास्माकं द्विजातयः
yathā patyāśrayo dharmaḥ strīṇāṃ loke sanātanaḥ
sa devaḥ sā gatirnānyā tathāsmākaṃ dvijātayaḥ
- 30
यदि नो ब्राह्मणास्तात संत्यजेयुर् अपूजिताः
पश्यन्तो दारुणं कर्म सततं क्षत्रिये स्थितम्
yadi no brāhmaṇāstāta saṃtyajeyur apūjitāḥ
paśyanto dāruṇaṃ karma satataṃ kṣatriye sthitam

