21 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
भूय एव कुरुश्रेष्ठ दानानां विधिम् उत्तमम्
कथयस्व महाप्राज्ञ भूमिदानं विशेषतः
yudhiṣṭhira uvāca
bhūya eva kuruśreṣṭha dānānāṃ vidhim uttamam
kathayasva mahāprājña bhūmidānaṃ viśeṣataḥ
- 2
पृथिवीं क्षत्रियो दद्याद्ब्राह्मणस्तां स्वकर्मणा
विधिवत्प्रतिगृह्णीयान्न त्वन्यो दातुम् अर्हति
pṛthivīṃ kṣatriyo dadyādbrāhmaṇastāṃ svakarmaṇā
vidhivatpratigṛhṇīyānna tvanyo dātum arhati
- 3
सर्ववर्णैस्तु यच्छक्यं प्रदातुं फलकाङ्क्षिभिः
वेदे वा यत्समाम्नातं तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि
sarvavarṇaistu yacchakyaṃ pradātuṃ phalakāṅkṣibhiḥ
vede vā yatsamāmnātaṃ tanme vyākhyātum arhasi
- 4
भीष्म उवाच
तुल्यनामानि देयानि त्रीणि तुल्यफलानि च
सर्वकामफलानीह गावः पृथ्वी सरस्वती
bhīṣma uvāca
tulyanāmāni deyāni trīṇi tulyaphalāni ca
sarvakāmaphalānīha gāvaḥ pṛthvī sarasvatī
- 5
यो ब्रूयाच्चापि शिष्याय धर्म्यां ब्राह्मीं सरस्वतीम्
पृथिवीगोप्रदानाभ्यां स तुल्यं फलम् अश्नुते
yo brūyāccāpi śiṣyāya dharmyāṃ brāhmīṃ sarasvatīm
pṛthivīgopradānābhyāṃ sa tulyaṃ phalam aśnute
- 6
तथैव गाः प्रशंसन्ति न च देयं ततः परम्
संनिकृष्टफलास्ता हि लघ्वर्थाश्च युधिष्ठिर
मातरः सर्वभूतानां गावः सर्वसुखप्रदाः
tathaiva gāḥ praśaṃsanti na ca deyaṃ tataḥ param
saṃnikṛṣṭaphalāstā hi laghvarthāśca yudhiṣṭhira
mātaraḥ sarvabhūtānāṃ gāvaḥ sarvasukhapradāḥ
- 7
वृद्धिम् आकाङ्क्षता नित्यं गावः कार्याः प्रदक्षिणाः
मङ्गलायतनं देव्यस्तस्मात्पूज्याः सदैव हि
vṛddhim ākāṅkṣatā nityaṃ gāvaḥ kāryāḥ pradakṣiṇāḥ
maṅgalāyatanaṃ devyastasmātpūjyāḥ sadaiva hi
- 8
प्रचोदनं देवकृतं गवां कर्मसु वर्तताम्
पूर्वम् एवाक्षरं नान्यद् अभिधेयं कथंचन
pracodanaṃ devakṛtaṃ gavāṃ karmasu vartatām
pūrvam evākṣaraṃ nānyad abhidheyaṃ kathaṃcana
- 9
प्रचारे वा निपाने वा बुधो नोद्वेजयेत गाः
तृषिता ह्यभिवीक्षन्त्यो नरं हन्युः सबान्धवम्
pracāre vā nipāne vā budho nodvejayeta gāḥ
tṛṣitā hyabhivīkṣantyo naraṃ hanyuḥ sabāndhavam
- 10
पितृसद्मानि सततं देवतायतनानि च
पूयन्ते शकृता यासां पूतं किम् अधिकं ततः
pitṛsadmāni satataṃ devatāyatanāni ca
pūyante śakṛtā yāsāṃ pūtaṃ kim adhikaṃ tataḥ
- 11
ग्रासमुष्टिं परगवे दद्यात्संवत्सरं तु यः
अकृत्वा स्वयम् आहारं व्रतं तत्सार्वकामिकम्
grāsamuṣṭiṃ paragave dadyātsaṃvatsaraṃ tu yaḥ
akṛtvā svayam āhāraṃ vrataṃ tatsārvakāmikam
- 12
स हि पुत्रान्यशोऽर्थं च श्रियं चाप्यधिगच्छति
नाशयत्यशुभं चैव दुःस्वप्नं च व्यपोहति
sa hi putrānyaśo'rthaṃ ca śriyaṃ cāpyadhigacchati
nāśayatyaśubhaṃ caiva duḥsvapnaṃ ca vyapohati
- 13
युधिष्ठिर उवाच
देयाः किंलक्षणा गावः काश्चापि परिवर्जयेत्
कीदृशाय प्रदातव्या न देयाः कीदृशाय च
yudhiṣṭhira uvāca
deyāḥ kiṃlakṣaṇā gāvaḥ kāścāpi parivarjayet
kīdṛśāya pradātavyā na deyāḥ kīdṛśāya ca
- 14
भीष्म उवाच
असद्वृत्ताय पापाय लुब्धायानृतवादिने
हव्यकव्यव्यपेताय न देया गौः कथंचन
bhīṣma uvāca
asadvṛttāya pāpāya lubdhāyānṛtavādine
havyakavyavyapetāya na deyā gauḥ kathaṃcana
- 15
भिक्षवे बहुपुत्राय श्रोत्रियायाहिताग्नये
दत्त्वा दशगवां दाता लोकान् आप्नोत्यनुत्तमान्
bhikṣave bahuputrāya śrotriyāyāhitāgnaye
dattvā daśagavāṃ dātā lokān āpnotyanuttamān
- 16
यं चैव धर्मं कुरुते तस्य पुण्यफलं च यत्
सर्वस्यैवांशभाग्दाता तन्निमित्तं प्रवृत्तयः
yaṃ caiva dharmaṃ kurute tasya puṇyaphalaṃ ca yat
sarvasyaivāṃśabhāgdātā tannimittaṃ pravṛttayaḥ
- 17
यश्चैनम् उत्पादयति यश्चैनं त्रायते भयात्
यश्चास्य कुरुते वृत्तिं सर्वे ते पितरस्त्रयः
yaścainam utpādayati yaścainaṃ trāyate bhayāt
yaścāsya kurute vṛttiṃ sarve te pitarastrayaḥ
- 18
कल्मषं गुरुशुश्रूषा हन्ति मानो महद्यशः
अपुत्रतां त्रयः पुत्रा अवृत्तिं दश धेनवः
kalmaṣaṃ guruśuśrūṣā hanti māno mahadyaśaḥ
aputratāṃ trayaḥ putrā avṛttiṃ daśa dhenavaḥ
- 19
वेदान्तनिष्ठस्य बहुश्रुतस्य प्रज्ञानतृप्तस्य जितेन्द्रियस्य
शिष्टस्य दान्तस्य यतस्य चैव भूतेषु नित्यं प्रियवादिनश्च
vedāntaniṣṭhasya bahuśrutasya prajñānatṛptasya jitendriyasya
śiṣṭasya dāntasya yatasya caiva bhūteṣu nityaṃ priyavādinaśca
- 20
यः क्षुद्भयाद्वै न विकर्म कुर्यान्मृदुर्दान्तश्चातिथेयश्च नित्यम्
वृत्तिं विप्रायातिसृजेत तस्मै यस्तुल्यशीलश्च सपुत्रदारः
yaḥ kṣudbhayādvai na vikarma kuryānmṛdurdāntaścātitheyaśca nityam
vṛttiṃ viprāyātisṛjeta tasmai yastulyaśīlaśca saputradāraḥ
- 21
शुभे पात्रे ये गुणा गोप्रदाने तावान्दोषो ब्राह्मणस्वापहारे
सर्वावस्थं ब्राह्मणस्वापहारो दाराश्चैषां दूरतो वर्जनीयाः
śubhe pātre ye guṇā gopradāne tāvāndoṣo brāhmaṇasvāpahāre
sarvāvasthaṃ brāhmaṇasvāpahāro dārāścaiṣāṃ dūrato varjanīyāḥ

