23 shlokas
- 1
व्यास उवाच
शुभेन कर्मणा यद्वै तिर्यग्योनौ न मुह्यसे
ममैव कीट तत्कर्म येन त्वं न प्रमुह्यसे
vyāsa uvāca
śubhena karmaṇā yadvai tiryagyonau na muhyase
mamaiva kīṭa tatkarma yena tvaṃ na pramuhyase
- 2
अहं हि दर्शनाद् एव तारयामि तपोबलात्
तपोबलाद्धि बलवद्बलम् अन्यन्न विद्यते
ahaṃ hi darśanād eva tārayāmi tapobalāt
tapobalāddhi balavadbalam anyanna vidyate
- 3
जानामि पापैः स्वकृतैर्गतं त्वां कीट कीटताम्
अवाप्स्यसि परं धर्मं धर्मस्थो यदि मन्यसे
jānāmi pāpaiḥ svakṛtairgataṃ tvāṃ kīṭa kīṭatām
avāpsyasi paraṃ dharmaṃ dharmastho yadi manyase
- 4
कर्म भूमिकृतं देवा भुञ्जते तिर्यगाश्च ये
धर्माद् अपि मनुष्येषु कामो ऽर्थश्च यथा गुणैः
karma bhūmikṛtaṃ devā bhuñjate tiryagāśca ye
dharmād api manuṣyeṣu kāmo 'rthaśca yathā guṇaiḥ
- 5
वाग्बुद्धिपाणिपादैश्चाप्युपेतस्य विपश्चितः
किं हीयते मनुष्यस्य मन्दस्यापि हि जीवतः
vāgbuddhipāṇipādaiścāpyupetasya vipaścitaḥ
kiṃ hīyate manuṣyasya mandasyāpi hi jīvataḥ
- 6
जीवन्हि कुरुते पूजां विप्राग्र्यः शशिसूर्ययोः
ब्रुवन्न् अपि कथां पुण्यां तत्र कीट त्वम् एष्यसि
jīvanhi kurute pūjāṃ viprāgryaḥ śaśisūryayoḥ
bruvann api kathāṃ puṇyāṃ tatra kīṭa tvam eṣyasi
- 7
गुणभूतानि भूतानि तत्र त्वम् उपभोक्ष्यसे
तत्र ते ऽहं विनेष्यामि ब्रह्मत्वं यत्र चेच्छसि
guṇabhūtāni bhūtāni tatra tvam upabhokṣyase
tatra te 'haṃ vineṣyāmi brahmatvaṃ yatra cecchasi
- 8
स तथेति प्रतिश्रुत्य कीटो वर्त्मन्यतिष्ठत
तम् ऋषिं द्रष्टुम् अगमत्सर्वास्वन्यासु योनिषु
sa tatheti pratiśrutya kīṭo vartmanyatiṣṭhata
tam ṛṣiṃ draṣṭum agamatsarvāsvanyāsu yoniṣu
- 9
श्वाविद्गोधावराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम्
श्वपाकवैश्यशूद्राणां क्षत्रियाणां च योनिषु
śvāvidgodhāvarāhāṇāṃ tathaiva mṛgapakṣiṇām
śvapākavaiśyaśūdrāṇāṃ kṣatriyāṇāṃ ca yoniṣu
- 10
स कीटेत्येवम् आभाष्य ऋषिणा सत्यवादिना
प्रतिस्मृत्याथ जग्राह पादौ मूर्ध्ना कृताञ्जलिः
sa kīṭetyevam ābhāṣya ṛṣiṇā satyavādinā
pratismṛtyātha jagrāha pādau mūrdhnā kṛtāñjaliḥ
- 11
कीट उवाच
इदं तद् अतुलं स्थानम् ईप्सितं दशभिर्गुणैः
यद् अहं प्राप्य कीटत्वम् आगतो राजपुत्रताम्
kīṭa uvāca
idaṃ tad atulaṃ sthānam īpsitaṃ daśabhirguṇaiḥ
yad ahaṃ prāpya kīṭatvam āgato rājaputratām
- 12
वहन्ति माम् अतिबलाः कुञ्जरा हेममालिनः
स्यन्दनेषु च काम्बोजा युक्ताः परमवाजिनः
vahanti mām atibalāḥ kuñjarā hemamālinaḥ
syandaneṣu ca kāmbojā yuktāḥ paramavājinaḥ
- 13
उष्ट्राश्वतरयुक्तानि यानानि च वहन्ति माम्
सबान्धवः सहामात्यश्चाश्नामि पिशितौदनम्
uṣṭrāśvatarayuktāni yānāni ca vahanti mām
sabāndhavaḥ sahāmātyaścāśnāmi piśitaudanam
- 14
गृहेषु सुनिवासेषु सुखेषु शयनेषु च
परार्ध्येषु महाभाग स्वपामीह सुपूजितः
gṛheṣu sunivāseṣu sukheṣu śayaneṣu ca
parārdhyeṣu mahābhāga svapāmīha supūjitaḥ
- 15
सर्वेष्वपररात्रेषु सूतमागधबन्दिनः
स्तुवन्ति मां यथा देवं महेन्द्रं प्रियवादिनः
sarveṣvapararātreṣu sūtamāgadhabandinaḥ
stuvanti māṃ yathā devaṃ mahendraṃ priyavādinaḥ
- 16
प्रसादात्सत्यसंधस्य भवतो ऽमिततेजसः
यद् अहं कीटतां प्राप्य सम्प्राप्तो राजपुत्रताम्
prasādātsatyasaṃdhasya bhavato 'mitatejasaḥ
yad ahaṃ kīṭatāṃ prāpya samprāpto rājaputratām
- 17
नमस्ते ऽस्तु महाप्राज्ञ किं करोमि प्रशाधि माम्
त्वत्तपोबलनिर्दिष्टम् इदं ह्यधिगतं मया
namaste 'stu mahāprājña kiṃ karomi praśādhi mām
tvattapobalanirdiṣṭam idaṃ hyadhigataṃ mayā
- 18
व्यास उवाच
अर्चितो ऽहं त्वया राजन्वाग्भिर् अद्य यदृच्छया
अद्य ते कीटतां प्राप्य स्मृतिर्जाताजुगुप्सिता
vyāsa uvāca
arcito 'haṃ tvayā rājanvāgbhir adya yadṛcchayā
adya te kīṭatāṃ prāpya smṛtirjātājugupsitā
- 19
न तु नाशो ऽस्ति पापस्य यत्त्वयोपचितं पुरा
शूद्रेणार्थप्रधानेन नृशंसेनाततायिना
na tu nāśo 'sti pāpasya yattvayopacitaṃ purā
śūdreṇārthapradhānena nṛśaṃsenātatāyinā
- 20
मम ते दर्शनं प्राप्तं तच्चैव सुकृतं पुरा
तिर्यग्योनौ स्म जातेन मम चाप्यर्चनात्तथा
mama te darśanaṃ prāptaṃ taccaiva sukṛtaṃ purā
tiryagyonau sma jātena mama cāpyarcanāttathā
- 21
इतस्त्वं राजपुत्रत्वाद्ब्राह्मण्यं समवाप्स्यसि
गोब्राह्मणकृते प्राणान्हुत्वात्मीयान्रणाजिरे
itastvaṃ rājaputratvādbrāhmaṇyaṃ samavāpsyasi
gobrāhmaṇakṛte prāṇānhutvātmīyānraṇājire
- 22
राजपुत्रसुखं प्राप्य ऋतूंश्चैवाप्तदक्षिणान्
अथ मोदिष्यसे स्वर्गे ब्रह्मभूतो ऽव्ययः सुखी
rājaputrasukhaṃ prāpya ṛtūṃścaivāptadakṣiṇān
atha modiṣyase svarge brahmabhūto 'vyayaḥ sukhī
- 23
तिर्यग्योन्याः शूद्रताम् अभ्युपैति शूद्रो वैश्यत्वं क्षत्रियत्वं च वैश्यः
वृत्तश्लाघी क्षत्रियो ब्राह्मणत्वं स्वर्गं पुण्यं ब्राह्मणः साधुवृत्तः
tiryagyonyāḥ śūdratām abhyupaiti śūdro vaiśyatvaṃ kṣatriyatvaṃ ca vaiśyaḥ
vṛttaślāghī kṣatriyo brāhmaṇatvaṃ svargaṃ puṇyaṃ brāhmaṇaḥ sādhuvṛttaḥ

