29 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
कर्मणां मे समस्तानां शुभानां भरतर्षभ
फलानि महतां श्रेष्ठ प्रब्रूहि परिपृच्छतः
yudhiṣṭhira uvāca
karmaṇāṃ me samastānāṃ śubhānāṃ bharatarṣabha
phalāni mahatāṃ śreṣṭha prabrūhi paripṛcchataḥ
- 2
भीष्म उवाच
रहस्यं यद् ऋषीणां तु तच्छृणुष्व युधिष्ठिर
या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे चिरेप्सिता
bhīṣma uvāca
rahasyaṃ yad ṛṣīṇāṃ tu tacchṛṇuṣva yudhiṣṭhira
yā gatiḥ prāpyate yena pretyabhāve cirepsitā
- 3
येन येन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः
तेन तेन शरीरेण तत्तत्फलम् उपाश्नुते
yena yena śarīreṇa yadyatkarma karoti yaḥ
tena tena śarīreṇa tattatphalam upāśnute
- 4
यस्यां यस्याम् अवस्थायां यत्करोति शुभाशुभम्
तस्यां तस्याम् अवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनि जन्मनि
yasyāṃ yasyām avasthāyāṃ yatkaroti śubhāśubham
tasyāṃ tasyām avasthāyāṃ bhuṅkte janmani janmani
- 5
न नश्यति कृतं कर्म सदा पञ्चेन्द्रियैर् इह
ते ह्यस्य साक्षिणो नित्यं षष्ठ आत्मा तथैव च
na naśyati kṛtaṃ karma sadā pañcendriyair iha
te hyasya sākṣiṇo nityaṃ ṣaṣṭha ātmā tathaiva ca
- 6
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृताम्
अनुव्रजेद् उपासीत स यज्ञः पञ्चदक्षिणः
cakṣurdadyānmano dadyādvācaṃ dadyācca sūnṛtām
anuvrajed upāsīta sa yajñaḥ pañcadakṣiṇaḥ
- 7
यो दद्याद् अपरिक्लिष्टम् अन्नम् अध्वनि वर्तते
श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत्
yo dadyād aparikliṣṭam annam adhvani vartate
śrāntāyādṛṣṭapūrvāya tasya puṇyaphalaṃ mahat
- 8
स्थण्डिले शयमानानां गृहाणि शयनानि च
चीरवल्कलसंवीते वासांस्याभरणानि च
sthaṇḍile śayamānānāṃ gṛhāṇi śayanāni ca
cīravalkalasaṃvīte vāsāṃsyābharaṇāni ca
- 9
वाहनासनयानानि योगात्मनि तपोधने
अग्नीन् उपशयानस्य राजपौरुषम् उच्यते
vāhanāsanayānāni yogātmani tapodhane
agnīn upaśayānasya rājapauruṣam ucyate
- 10
रसानां प्रतिसंहारे सौभाग्यम् अनुगच्छति
आमिषप्रतिसंहारे पशून्पुत्रांश्च विन्दति
rasānāṃ pratisaṃhāre saubhāgyam anugacchati
āmiṣapratisaṃhāre paśūnputrāṃśca vindati
- 11
अवाक्शिरास्तु यो लम्बेद् उदवासं च यो वसेत्
सततं चैकशायी यः स लभेतेप्सितां गतिम्
avākśirāstu yo lambed udavāsaṃ ca yo vaset
satataṃ caikaśāyī yaḥ sa labhetepsitāṃ gatim
- 12
पाद्यम् आसनम् एवाथ दीपम् अन्नं प्रतिश्रयम्
दद्याद् अतिथिपूजार्थं स यज्ञः पञ्चदक्षिणः
pādyam āsanam evātha dīpam annaṃ pratiśrayam
dadyād atithipūjārthaṃ sa yajñaḥ pañcadakṣiṇaḥ
- 13
वीरासनं वीरशय्यां वीरस्थानम् उपासतः
अक्षयास्तस्य वै लोकाः सर्वकामगमास्तथा
vīrāsanaṃ vīraśayyāṃ vīrasthānam upāsataḥ
akṣayāstasya vai lokāḥ sarvakāmagamāstathā
- 14
धनं लभेत दानेन मौनेनाज्ञां विशां पते
उपभोगांश्च तपसा ब्रह्मचर्येण जीवितम्
dhanaṃ labheta dānena maunenājñāṃ viśāṃ pate
upabhogāṃśca tapasā brahmacaryeṇa jīvitam
- 15
रूपम् ऐश्वर्यम् आरोग्यम् अहिंसाफलम् अश्नुते
फलमूलाशिनां राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां तथा
rūpam aiśvaryam ārogyam ahiṃsāphalam aśnute
phalamūlāśināṃ rājyaṃ svargaḥ parṇāśināṃ tathā
- 16
प्रायोपवेशनाद्राज्यं सर्वत्र सुखम् उच्यते
स्वर्गं सत्येन लभते दीक्षया कुलम् उत्तमम्
prāyopaveśanādrājyaṃ sarvatra sukham ucyate
svargaṃ satyena labhate dīkṣayā kulam uttamam
- 17
गवाढ्यः शाकदीक्षायां स्वर्गगामी तृणाशनः
स्त्रियस्त्रिषवणं स्नात्वा वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत्
gavāḍhyaḥ śākadīkṣāyāṃ svargagāmī tṛṇāśanaḥ
striyastriṣavaṇaṃ snātvā vāyuṃ pītvā kratuṃ labhet
- 18
सलिलाशी भवेद्यश्च सदाग्निः संस्कृतो द्विजः
मरुं साधयतो राज्यं नाकपृष्ठम् अनाशके
salilāśī bhavedyaśca sadāgniḥ saṃskṛto dvijaḥ
maruṃ sādhayato rājyaṃ nākapṛṣṭham anāśake
- 19
उपवासं च दीक्षां च अभिषेकं च पार्थिव
कृत्वा द्वादशवर्षाणि वीरस्थानाद्विशिष्यते
upavāsaṃ ca dīkṣāṃ ca abhiṣekaṃ ca pārthiva
kṛtvā dvādaśavarṣāṇi vīrasthānādviśiṣyate
- 20
अधीत्य सर्ववेदान्वै सद्यो दुःखात्प्रमुच्यते
मानसं हि चरन्धर्मं स्वर्गलोकम् अवाप्नुयात्
adhītya sarvavedānvai sadyo duḥkhātpramucyate
mānasaṃ hi carandharmaṃ svargalokam avāpnuyāt
- 21
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः
यो ऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्
yā dustyajā durmatibhiryā na jīryati jīryataḥ
yo 'sau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham
- 22
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम्
एवं पूर्वकृतं कर्म कर्तारम् अनुगच्छति
yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram
evaṃ pūrvakṛtaṃ karma kartāram anugacchati
- 23
अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च
स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम्
acodyamānāni yathā puṣpāṇi ca phalāni ca
svakālaṃ nātivartante tathā karma purākṛtam
- 24
जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः
चक्षुःश्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका तु न जीर्यते
jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ
cakṣuḥśrotre ca jīryete tṛṣṇaikā tu na jīryate
- 25
येन प्रीणाति पितरं तेन प्रीतः प्रजापतिः
प्रीणाति मातरं येन पृथिवी तेन पूजिता
येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम्
yena prīṇāti pitaraṃ tena prītaḥ prajāpatiḥ
prīṇāti mātaraṃ yena pṛthivī tena pūjitā
yena prīṇātyupādhyāyaṃ tena syādbrahma pūjitam
- 26
सर्वे तस्यादृता धर्मा यस्यैते त्रय आदृताः
अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः
sarve tasyādṛtā dharmā yasyaite traya ādṛtāḥ
anādṛtāstu yasyaite sarvāstasyāphalāḥ kriyāḥ
- 27
वैशंपायन उवाच
भीष्मस्य तद्वचः श्रुत्वा विस्मिताः कुरुपुंगवाः
आसन्प्रहृष्टमनसः प्रीतिमन्तो ऽभवंस्तदा
vaiśaṃpāyana uvāca
bhīṣmasya tadvacaḥ śrutvā vismitāḥ kurupuṃgavāḥ
āsanprahṛṣṭamanasaḥ prītimanto 'bhavaṃstadā
- 28
यन्मन्त्रे भवति वृथा प्रयुज्यमाने यत्सोमे भवति वृथाभिषूयमाणे
यच्चाग्नौ भवति वृथाभिहूयमाने तत्सर्वं भवति वृथाभिधीयमाने
yanmantre bhavati vṛthā prayujyamāne yatsome bhavati vṛthābhiṣūyamāṇe
yaccāgnau bhavati vṛthābhihūyamāne tatsarvaṃ bhavati vṛthābhidhīyamāne
- 29
इत्येतद् ऋषिणा प्रोक्तम् उक्तवान् अस्मि यद्विभो
शुभाशुभफलप्राप्तौ किम् अतः श्रोतुम् इच्छसि
ityetad ṛṣiṇā proktam uktavān asmi yadvibho
śubhāśubhaphalaprāptau kim ataḥ śrotum icchasi

