25 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
किं राज्ञः सर्वकृत्यानां गरीयः स्यात्पितामह
किं कुर्वन्कर्म नृपतिर् उभौ लोकौ समश्नुते
yudhiṣṭhira uvāca
kiṃ rājñaḥ sarvakṛtyānāṃ garīyaḥ syātpitāmaha
kiṃ kurvankarma nṛpatir ubhau lokau samaśnute
- 2
भीष्म उवाच
एतद्राज्ञः कृत्यतमम् अभिषिक्तस्य भारत
ब्राह्मणानाम् अनुष्ठानम् अत्यन्तं सुखम् इच्छता
श्रोत्रियान्ब्राह्मणान्वृद्धान्नित्यम् एवाभिपूजयेत्
bhīṣma uvāca
etadrājñaḥ kṛtyatamam abhiṣiktasya bhārata
brāhmaṇānām anuṣṭhānam atyantaṃ sukham icchatā
śrotriyānbrāhmaṇānvṛddhānnityam evābhipūjayet
- 3
पौरजानपदांश्चापि ब्राह्मणांश्च बहुश्रुतान्
सान्त्वेन भोगदानेन नमस्कारैस्तथार्चयेत्
paurajānapadāṃścāpi brāhmaṇāṃśca bahuśrutān
sāntvena bhogadānena namaskāraistathārcayet
- 4
एतत्कृत्यतमं राज्ञो नित्यम् एवेति लक्षयेत्
यथात्मानं यथा पुत्रांस्तथैतान्परिपालयेत्
etatkṛtyatamaṃ rājño nityam eveti lakṣayet
yathātmānaṃ yathā putrāṃstathaitānparipālayet
- 5
ये चाप्येषां पूज्यतमास्तान्दृढं प्रतिपूजयेत्
तेषु शान्तेषु तद्राष्ट्रं सर्वम् एव विराजते
ye cāpyeṣāṃ pūjyatamāstāndṛḍhaṃ pratipūjayet
teṣu śānteṣu tadrāṣṭraṃ sarvam eva virājate
- 6
ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्ते रक्ष्याः पितरो यथा
तेष्वेव यात्रा लोकस्य भूतानाम् इव वासवे
te pūjyāste namaskāryāste rakṣyāḥ pitaro yathā
teṣveva yātrā lokasya bhūtānām iva vāsave
- 7
अभिचारैर् उपायैश्च दहेयुर् अपि तेजसा
निःशेषं कुपिताः कुर्युर् उग्राः सत्यपराक्रमाः
abhicārair upāyaiśca daheyur api tejasā
niḥśeṣaṃ kupitāḥ kuryur ugrāḥ satyaparākramāḥ
- 8
नान्तम् एषां प्रपश्यामि न दिशश्चाप्यपावृताः
कुपिताः समुदीक्षन्ते दावेष्वग्निशिखा इव
nāntam eṣāṃ prapaśyāmi na diśaścāpyapāvṛtāḥ
kupitāḥ samudīkṣante dāveṣvagniśikhā iva
- 9
विद्यन्तेषां साहसिका गुणास्तेषाम् अतीव हि
कूपा इव तृणच्छन्ना विशुद्धा द्यौर् इवापरे
vidyanteṣāṃ sāhasikā guṇāsteṣām atīva hi
kūpā iva tṛṇacchannā viśuddhā dyaur ivāpare
- 10
प्रसह्यकारिणः केचित्कार्पासमृदवो ऽपरे
सन्ति चैषाम् अतिशठास्तथान्ये ऽतितपस्विनः
prasahyakāriṇaḥ kecitkārpāsamṛdavo 'pare
santi caiṣām atiśaṭhāstathānye 'titapasvinaḥ
- 11
कृषिगोरक्ष्यम् अप्यन्ये भैक्षम् अन्ये ऽप्यनुष्ठिताः
चोराश्चान्ये ऽनृताश्चान्ये तथान्ये नटनर्तकाः
kṛṣigorakṣyam apyanye bhaikṣam anye 'pyanuṣṭhitāḥ
corāścānye 'nṛtāścānye tathānye naṭanartakāḥ
- 12
सर्वकर्मसु दृश्यन्ते प्रशान्तेष्वितरेषु च
विविधाचारयुक्ताश्च ब्राह्मणा भरतर्षभ
sarvakarmasu dṛśyante praśānteṣvitareṣu ca
vividhācārayuktāśca brāhmaṇā bharatarṣabha
- 13
नानाकर्मसु युक्तानां बहुकर्मोपजीविनाम्
धर्मज्ञानां सतां तेषां नित्यम् एवानुकीर्तयेत्
nānākarmasu yuktānāṃ bahukarmopajīvinām
dharmajñānāṃ satāṃ teṣāṃ nityam evānukīrtayet
- 14
पितॄणां देवतानां च मनुष्योरगरक्षसाम्
पुरोहिता महाभागा ब्राह्मणा वै नराधिप
pitṝṇāṃ devatānāṃ ca manuṣyoragarakṣasām
purohitā mahābhāgā brāhmaṇā vai narādhipa
- 15
नैते देवैर्न पितृभिर्न गन्धर्वैर्न राक्षसैः
नासुरैर्न पिशाचैश्च शक्या जेतुं द्विजातयः
naite devairna pitṛbhirna gandharvairna rākṣasaiḥ
nāsurairna piśācaiśca śakyā jetuṃ dvijātayaḥ
- 16
अदैवं दैवतं कुर्युर्दैवतं चाप्यदैवतम्
यम् इच्छेयुः स राजा स्याद्यं द्विष्युः स पराभवेत्
adaivaṃ daivataṃ kuryurdaivataṃ cāpyadaivatam
yam iccheyuḥ sa rājā syādyaṃ dviṣyuḥ sa parābhavet
- 17
परिवादं च ये कुर्युर्ब्राह्मणानाम् अचेतसः
निन्दाप्रशंसाकुशलाः कीर्त्यकीर्तिपरावराः
परिकुप्यन्ति ते राजन्सततं द्विषतां द्विजाः
parivādaṃ ca ye kuryurbrāhmaṇānām acetasaḥ
nindāpraśaṃsākuśalāḥ kīrtyakīrtiparāvarāḥ
parikupyanti te rājansatataṃ dviṣatāṃ dvijāḥ
- 18
ब्राह्मणा यं प्रशंसन्ति पुरुषः स प्रवर्धते
ब्राह्मणैर्यः पराक्रुष्टः पराभूयात्क्षणाद्धि सः
brāhmaṇā yaṃ praśaṃsanti puruṣaḥ sa pravardhate
brāhmaṇairyaḥ parākruṣṭaḥ parābhūyātkṣaṇāddhi saḥ
- 19
शका यवनकाम्बोजास्तास्ताः क्षत्रियजातयः
वृषलत्वं परिगता ब्राह्मणानाम् अदर्शनात्
śakā yavanakāmbojāstāstāḥ kṣatriyajātayaḥ
vṛṣalatvaṃ parigatā brāhmaṇānām adarśanāt
- 20
द्रमिलाश्च कलिङ्गाश्च पुलिन्दाश्चाप्युशीनराः
कौलाः सर्पा माहिषकास्तास्ताः क्षत्रियजातयः
dramilāśca kaliṅgāśca pulindāścāpyuśīnarāḥ
kaulāḥ sarpā māhiṣakāstāstāḥ kṣatriyajātayaḥ
- 21
वृषलत्वं परिगता ब्राह्मणानाम् अदर्शनात्
श्रेयान्पराजयस्तेभ्यो न जयो जयतां वर
vṛṣalatvaṃ parigatā brāhmaṇānām adarśanāt
śreyānparājayastebhyo na jayo jayatāṃ vara
- 22
यस्तु सर्वम् इदं हन्याद्ब्राह्मणं च न तत्समम्
ब्रह्मवध्या महान्दोष इत्याहुः परमर्षयः
yastu sarvam idaṃ hanyādbrāhmaṇaṃ ca na tatsamam
brahmavadhyā mahāndoṣa ityāhuḥ paramarṣayaḥ
- 23
परिवादो द्विजातीनां न श्रोतव्यः कथंचन
आसीताधोमुखस्तूष्णीं समुत्थाय व्रजेत वा
parivādo dvijātīnāṃ na śrotavyaḥ kathaṃcana
āsītādhomukhastūṣṇīṃ samutthāya vrajeta vā
- 24
न स जातो जनिष्यो वा पृथिव्याम् इह कश्चन
यो ब्राह्मणविरोधेन सुखं जीवितुम् उत्सहेत्
na sa jāto janiṣyo vā pṛthivyām iha kaścana
yo brāhmaṇavirodhena sukhaṃ jīvitum utsahet
- 25
दुर्ग्रहो मुष्टिना वायुर्दुःस्पर्शः पाणिना शशी
दुर्धरा पृथिवी मूर्ध्ना दुर्जया ब्राह्मणा भुवि
durgraho muṣṭinā vāyurduḥsparśaḥ pāṇinā śaśī
durdharā pṛthivī mūrdhnā durjayā brāhmaṇā bhuvi

