23 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
तूष्णीम् आसीद् अर्जुनस्तु पवनस्त्वब्रवीत्पुनः
शृणु मे ब्राह्मणेष्वेव मुख्यं कर्म जनाधिप
bhīṣma uvāca
tūṣṇīm āsīd arjunastu pavanastvabravītpunaḥ
śṛṇu me brāhmaṇeṣveva mukhyaṃ karma janādhipa
- 2
मदस्यास्यम् अनुप्राप्ता यदा सेन्द्रा दिवौकसः
तदेयं च्यवनेनेह हृता तेषां वसुंधरा
madasyāsyam anuprāptā yadā sendrā divaukasaḥ
tadeyaṃ cyavaneneha hṛtā teṣāṃ vasuṃdharā
- 3
उभौ लोकौ हृतौ मत्वा ते देवा दुःखिताभवन्
शोकार्ताश्च महात्मानं ब्रह्माणं शरणं ययुः
ubhau lokau hṛtau matvā te devā duḥkhitābhavan
śokārtāśca mahātmānaṃ brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ
- 4
देवा ऊचुः
मदास्यव्यतिषिक्तानाम् अस्माकं लोकपूजित
च्यवनेन हृता भूमिः कपैश्चापि दिवं प्रभो
devā ūcuḥ
madāsyavyatiṣiktānām asmākaṃ lokapūjita
cyavanena hṛtā bhūmiḥ kapaiścāpi divaṃ prabho
- 5
ब्रह्मोवाच
गच्छध्वं शरणं विप्रान् आशु सेन्द्रा दिवौकसः
प्रसाद्य तान् उभौ लोकाववाप्स्यथ यथा पुरा
brahmovāca
gacchadhvaṃ śaraṇaṃ viprān āśu sendrā divaukasaḥ
prasādya tān ubhau lokāvavāpsyatha yathā purā
- 6
ते ययुः शरणं विप्रांस्त ऊचुः काञ्जयामहे
इत्युक्तास्ते द्विजान्प्राहुर्जयतेह कपान् इति
भूगतान्हि विजेतारो वयम् इत्येव पार्थिव
te yayuḥ śaraṇaṃ viprāṃsta ūcuḥ kāñjayāmahe
ityuktāste dvijānprāhurjayateha kapān iti
bhūgatānhi vijetāro vayam ityeva pārthiva
- 7
ततः कर्म समारब्धं ब्राह्मणैः कपनाशनम्
तच्छ्रुत्वा प्रेषितो दूतो ब्राह्मणेभ्यो धनी कपैः
tataḥ karma samārabdhaṃ brāhmaṇaiḥ kapanāśanam
tacchrutvā preṣito dūto brāhmaṇebhyo dhanī kapaiḥ
- 8
स च तान्ब्राह्मणान् आह धनी कपवचो यथा
भवद्भिः सदृशाः सर्वे कपाः किम् इह वर्तते
sa ca tānbrāhmaṇān āha dhanī kapavaco yathā
bhavadbhiḥ sadṛśāḥ sarve kapāḥ kim iha vartate
- 9
सर्वे वेदविदः प्राज्ञाः सर्वे च क्रतुयाजिनः
सर्वे सत्यव्रताश्चैव सर्वे तुल्या महर्षिभिः
sarve vedavidaḥ prājñāḥ sarve ca kratuyājinaḥ
sarve satyavratāścaiva sarve tulyā maharṣibhiḥ
- 10
श्रीश्चैव रमते तेषु धारयन्ति श्रियं च ते
वृथा दारान्न गच्छन्ति वृथामांसं न भुञ्जते
śrīścaiva ramate teṣu dhārayanti śriyaṃ ca te
vṛthā dārānna gacchanti vṛthāmāṃsaṃ na bhuñjate
- 11
दीप्तम् अग्निं जुह्वति च गुरूणां वचने स्थिताः
सर्वे च नियतात्मानो बालानां संविभागिनः
dīptam agniṃ juhvati ca gurūṇāṃ vacane sthitāḥ
sarve ca niyatātmāno bālānāṃ saṃvibhāginaḥ
- 12
उपेत्य शकटैर्यान्ति न सेवन्ति रजस्वलाम्
अभुक्तवत्सु नाश्नन्ति दिवा चैव न शेरते
upetya śakaṭairyānti na sevanti rajasvalām
abhuktavatsu nāśnanti divā caiva na śerate
- 13
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्गुणैर्युक्तान्कथं कपान्
विजेष्यथ निवर्तध्वं निवृत्तानां शुभं हि वः
etaiścānyaiśca bahubhirguṇairyuktānkathaṃ kapān
vijeṣyatha nivartadhvaṃ nivṛttānāṃ śubhaṃ hi vaḥ
- 14
ब्राह्मणा ऊचुः
कपान्वयं विजेष्यामो ये देवास्ते वयं स्मृताः
तस्माद्वध्याः कपास्माकं धनिन्याहि यथागतम्
brāhmaṇā ūcuḥ
kapānvayaṃ vijeṣyāmo ye devāste vayaṃ smṛtāḥ
tasmādvadhyāḥ kapāsmākaṃ dhaninyāhi yathāgatam
- 15
धनी गत्वा कपान् आह न वो विप्राः प्रियंकराः
गृहीत्वास्त्राण्यथो विप्रान्कपाः सर्वे समाद्रवन्
dhanī gatvā kapān āha na vo viprāḥ priyaṃkarāḥ
gṛhītvāstrāṇyatho viprānkapāḥ sarve samādravan
- 16
समुदग्रध्वजान्दृष्ट्वा कपान्सर्वे द्विजातयः
व्यसृजञ्ज्वलितान् अग्नीन्कपानां प्राणनाशनान्
samudagradhvajāndṛṣṭvā kapānsarve dvijātayaḥ
vyasṛjañjvalitān agnīnkapānāṃ prāṇanāśanān
- 17
ब्रह्मसृष्टा हव्यभुजः कपान्भुक्त्वा सनातनाः
नभसीव यथाभ्राणि व्यराजन्त नराधिप
प्रशशंसुर्द्विजांश्चैव ब्रह्माणं च यशस्विनम्
brahmasṛṣṭā havyabhujaḥ kapānbhuktvā sanātanāḥ
nabhasīva yathābhrāṇi vyarājanta narādhipa
praśaśaṃsurdvijāṃścaiva brahmāṇaṃ ca yaśasvinam
- 18
तेषां तेजस्तथा वीर्यं देवानां ववृधे ततः
अवाप्नुवंश्चामरत्वं त्रिषु लोकेषु पूजितम्
teṣāṃ tejastathā vīryaṃ devānāṃ vavṛdhe tataḥ
avāpnuvaṃścāmaratvaṃ triṣu lokeṣu pūjitam
- 19
इत्युक्तवचनं वायुम् अर्जुनः प्रत्यभाषत
प्रतिपूज्य महाबाहो यत्तच्छृणु नराधिप
ityuktavacanaṃ vāyum arjunaḥ pratyabhāṣata
pratipūjya mahābāho yattacchṛṇu narādhipa
- 20
जीवाम्यहं ब्राह्मणार्थे सर्वथा सततं प्रभो
ब्रह्मणे ब्राह्मणेभ्यश्च प्रणमामि च नित्यशः
jīvāmyahaṃ brāhmaṇārthe sarvathā satataṃ prabho
brahmaṇe brāhmaṇebhyaśca praṇamāmi ca nityaśaḥ
- 21
दत्तात्रेयप्रसादाच्च मया प्राप्तम् इदं यशः
लोके च परमा कीर्तिर्धर्मश्च चरितो महान्
dattātreyaprasādācca mayā prāptam idaṃ yaśaḥ
loke ca paramā kīrtirdharmaśca carito mahān
- 22
अहो ब्राह्मणकर्माणि यथा मारुत तत्त्वतः
त्वया प्रोक्तानि कार्त्स्न्येन श्रुतानि प्रयतेन ह
aho brāhmaṇakarmāṇi yathā māruta tattvataḥ
tvayā proktāni kārtsnyena śrutāni prayatena ha
- 23
वायुर् उवाच
ब्राह्मणान्क्षत्रधर्मेण पालयस्वेन्द्रियाणि च
भृगुभ्यस्ते भयं घोरं तत्तु कालाद्भविष्यति
vāyur uvāca
brāhmaṇānkṣatradharmeṇa pālayasvendriyāṇi ca
bhṛgubhyaste bhayaṃ ghoraṃ tattu kālādbhaviṣyati

