23 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
के पूज्याः के नमस्कार्याः कथं वर्तेत केषु च
किमाचारः कीदृशेषु पितामह न रिष्यते
yudhiṣṭhira uvāca
ke pūjyāḥ ke namaskāryāḥ kathaṃ varteta keṣu ca
kimācāraḥ kīdṛśeṣu pitāmaha na riṣyate
- 2
भीष्म उवाच
ब्राह्मणानां परिभवः सादयेद् अपि देवताः
ब्राह्मणानां नमस्कर्ता युधिष्ठिर न रिष्यते
bhīṣma uvāca
brāhmaṇānāṃ paribhavaḥ sādayed api devatāḥ
brāhmaṇānāṃ namaskartā yudhiṣṭhira na riṣyate
- 3
ते पूज्यास्ते नमस्कार्या वर्तेथास्तेषु पुत्रवत्
ते हि लोकान् इमान्सर्वान्धारयन्ति मनीषिणः
te pūjyāste namaskāryā vartethāsteṣu putravat
te hi lokān imānsarvāndhārayanti manīṣiṇaḥ
- 4
ब्राह्मणाः सर्वलोकानां महान्तो धर्मसेतवः
धनत्यागाभिरामाश्च वाक्संयमरताश्च ये
brāhmaṇāḥ sarvalokānāṃ mahānto dharmasetavaḥ
dhanatyāgābhirāmāśca vāksaṃyamaratāśca ye
- 5
रमणीयाश्च भूतानां निधानं च धृतव्रताः
प्रणेतारश्च लोकानां शास्त्राणां च यशस्विनः
ramaṇīyāśca bhūtānāṃ nidhānaṃ ca dhṛtavratāḥ
praṇetāraśca lokānāṃ śāstrāṇāṃ ca yaśasvinaḥ
- 6
तपो येषां धनं नित्यं वाक्चैव विपुलं बलम्
प्रभवश्चापि धर्माणां धर्मज्ञाः सूक्ष्मदर्शिनः
tapo yeṣāṃ dhanaṃ nityaṃ vākcaiva vipulaṃ balam
prabhavaścāpi dharmāṇāṃ dharmajñāḥ sūkṣmadarśinaḥ
- 7
धर्मकामाः स्थिता धर्मे सुकृतैर्धर्मसेतवः
यान् उपाश्रित्य जीवन्ति प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः
dharmakāmāḥ sthitā dharme sukṛtairdharmasetavaḥ
yān upāśritya jīvanti prajāḥ sarvāścaturvidhāḥ
- 8
पन्थानः सर्वनेतारो यज्ञवाहाः सनातनाः
पितृपैतामहीं गुर्वीम् उद्वहन्ति धुरं सदा
panthānaḥ sarvanetāro yajñavāhāḥ sanātanāḥ
pitṛpaitāmahīṃ gurvīm udvahanti dhuraṃ sadā
- 9
धुरि ये नावसीदन्ति विषमे सद्गवा इव
पितृदेवातिथिमुखा हव्यकव्याग्रभोजिनः
dhuri ye nāvasīdanti viṣame sadgavā iva
pitṛdevātithimukhā havyakavyāgrabhojinaḥ
- 10
भोजनाद् एव ये लोकांस्त्रायन्ते महतो भयात्
दीपाः सर्वस्य लोकस्य चक्षुश्चक्षुष्मताम् अपि
bhojanād eva ye lokāṃstrāyante mahato bhayāt
dīpāḥ sarvasya lokasya cakṣuścakṣuṣmatām api
- 11
सर्वशिल्पादिनिधयो निपुणाः सूक्ष्मदर्शिनः
गतिज्ञाः सर्वभूतानाम् अध्यात्मगतिचिन्तकाः
sarvaśilpādinidhayo nipuṇāḥ sūkṣmadarśinaḥ
gatijñāḥ sarvabhūtānām adhyātmagaticintakāḥ
- 12
आदिमध्यावसानानां ज्ञातारश्छिन्नसंशयाः
परावरविशेषज्ञा गन्तारः परमां गतिम्
ādimadhyāvasānānāṃ jñātāraśchinnasaṃśayāḥ
parāvaraviśeṣajñā gantāraḥ paramāṃ gatim
- 13
विमुक्ता धुतपाप्मानो निर्द्वंद्वा निष्परिग्रहाः
मानार्हा मानिता नित्यं ज्ञानविद्भिर्महात्मभिः
vimuktā dhutapāpmāno nirdvaṃdvā niṣparigrahāḥ
mānārhā mānitā nityaṃ jñānavidbhirmahātmabhiḥ
- 14
चन्दने मलपङ्के च भोजने ऽभोजने समाः
समं येषां दुकूलं च शाणक्षौमाजिनानि च
candane malapaṅke ca bhojane 'bhojane samāḥ
samaṃ yeṣāṃ dukūlaṃ ca śāṇakṣaumājināni ca
- 15
तिष्ठेयुर् अप्यभुञ्जाना बहूनि दिवसान्यपि
शोषयेयुश्च गात्राणि स्वाध्यायैः संयतेन्द्रियाः
tiṣṭheyur apyabhuñjānā bahūni divasānyapi
śoṣayeyuśca gātrāṇi svādhyāyaiḥ saṃyatendriyāḥ
- 16
अदैवं दैवतं कुर्युर्दैवतं चाप्यदैवतम्
लोकान् अन्यान्सृजेयुश्च लोकपालांश्च कोपिताः
adaivaṃ daivataṃ kuryurdaivataṃ cāpyadaivatam
lokān anyānsṛjeyuśca lokapālāṃśca kopitāḥ
- 17
अपेयः सागरो येषाम् अभिशापान्महात्मनाम्
येषां कोपाग्निर् अद्यापि दण्डके नोपशाम्यति
apeyaḥ sāgaro yeṣām abhiśāpānmahātmanām
yeṣāṃ kopāgnir adyāpi daṇḍake nopaśāmyati
- 18
देवानाम् अपि ये देवाः कारणं कारणस्य च
प्रमाणस्य प्रमाणं च कस्तान् अभिभवेद्बुधः
devānām api ye devāḥ kāraṇaṃ kāraṇasya ca
pramāṇasya pramāṇaṃ ca kastān abhibhavedbudhaḥ
- 19
येषां वृद्धश्च बालश्च सर्वः संमानम् अर्हति
तपोविद्याविशेषात्तु मानयन्ति परस्परम्
yeṣāṃ vṛddhaśca bālaśca sarvaḥ saṃmānam arhati
tapovidyāviśeṣāttu mānayanti parasparam
- 20
अविद्वान्ब्राह्मणो देवः पात्रं वै पावनं महत्
विद्वान्भूयस्तरो देवः पूर्णसागरसंनिभः
avidvānbrāhmaṇo devaḥ pātraṃ vai pāvanaṃ mahat
vidvānbhūyastaro devaḥ pūrṇasāgarasaṃnibhaḥ
- 21
अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणो दैवतं महत्
प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत्
avidvāṃścaiva vidvāṃśca brāhmaṇo daivataṃ mahat
praṇītaścāpraṇītaśca yathāgnirdaivataṃ mahat
- 22
श्मशाने ह्यपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति
हविर्यज्ञेषु च वहन्भूय एवाभिशोभते
śmaśāne hyapi tejasvī pāvako naiva duṣyati
haviryajñeṣu ca vahanbhūya evābhiśobhate
- 23
एवं यद्यप्यनिष्टेषु वर्तते सर्वकर्मसु
सर्वथा ब्राह्मणो मान्यो दैवतं विद्धि तत्परम्
evaṃ yadyapyaniṣṭeṣu vartate sarvakarmasu
sarvathā brāhmaṇo mānyo daivataṃ viddhi tatparam

