105 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
बृहस्पतिसमं बुद्ध्या क्षमया ब्रह्मणः समम्
पराक्रमे शक्रसमम् आदित्यसमतेजसम्
vaiśaṃpāyana uvāca
bṛhaspatisamaṃ buddhyā kṣamayā brahmaṇaḥ samam
parākrame śakrasamam ādityasamatejasam
- 2
गाङ्गेयम् अर्जुनेनाजौ निहतं भूरिवर्चसम्
भ्रातृभिः सहितो ऽन्यैश्च पर्युपास्ते युधिष्ठिरः
gāṅgeyam arjunenājau nihataṃ bhūrivarcasam
bhrātṛbhiḥ sahito 'nyaiśca paryupāste yudhiṣṭhiraḥ
- 3
शयानं वीरशयने कालाकाङ्क्षिणम् अच्युतम्
आजग्मुर्भरतश्रेष्ठं द्रष्टुकामा महर्षयः
śayānaṃ vīraśayane kālākāṅkṣiṇam acyutam
ājagmurbharataśreṣṭhaṃ draṣṭukāmā maharṣayaḥ
- 4
अत्रिर्वसिष्ठो ऽथ भृगुः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः
अङ्गिरा गौतमो ऽगस्त्यः सुमतिः स्वायुर् आत्मवान्
atrirvasiṣṭho 'tha bhṛguḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ
aṅgirā gautamo 'gastyaḥ sumatiḥ svāyur ātmavān
- 5
विश्वामित्रः स्थूलशिराः संवर्तः प्रमतिर्दमः
उशना बृहस्पतिर्व्यासश्च्यवनः काश्यपो ध्रुवः
viśvāmitraḥ sthūlaśirāḥ saṃvartaḥ pramatirdamaḥ
uśanā bṛhaspatirvyāsaścyavanaḥ kāśyapo dhruvaḥ
- 6
दुर्वासा जमदग्निश्च मार्कण्डेयो ऽथ गालवः
भरद्वाजश्च रैभ्यश्च यवक्रीतस्त्रितस्तथा
durvāsā jamadagniśca mārkaṇḍeyo 'tha gālavaḥ
bharadvājaśca raibhyaśca yavakrītastritastathā
- 7
स्थूलाक्षः शकलाक्षश्च कण्वो मेधातिथिः कृशः
नारदः पर्वतश्चैव सुधन्वाथैकतो द्वितः
sthūlākṣaḥ śakalākṣaśca kaṇvo medhātithiḥ kṛśaḥ
nāradaḥ parvataścaiva sudhanvāthaikato dvitaḥ
- 8
नितंभूर्भुवनो धौम्यः शतानन्दो ऽकृतव्रणः
जामदग्न्यस्तथा रामः काम्यश्चेत्येवमादयः
समागता महात्मानो भीष्मं द्रष्टुं महर्षयः
nitaṃbhūrbhuvano dhaumyaḥ śatānando 'kṛtavraṇaḥ
jāmadagnyastathā rāmaḥ kāmyaścetyevamādayaḥ
samāgatā mahātmāno bhīṣmaṃ draṣṭuṃ maharṣayaḥ
- 9
तेषां महात्मनां पूजाम् आगतानां युधिष्ठिरः
भ्रातृभिः सहितश्चक्रे यथावद् अनुपूर्वशः
teṣāṃ mahātmanāṃ pūjām āgatānāṃ yudhiṣṭhiraḥ
bhrātṛbhiḥ sahitaścakre yathāvad anupūrvaśaḥ
- 10
ते पूजिताः सुखासीनाः कथाश्चक्रुर्महर्षयः
भीष्माश्रिताः सुमधुराः सर्वेन्द्रियमनोहराः
te pūjitāḥ sukhāsīnāḥ kathāścakrurmaharṣayaḥ
bhīṣmāśritāḥ sumadhurāḥ sarvendriyamanoharāḥ
- 11
भीष्मस्तेषां कथाः श्रुत्वा ऋषीणां भावितात्मनाम्
मेने दिविस्थम् आत्मानं तुष्ट्या परमया युतः
bhīṣmasteṣāṃ kathāḥ śrutvā ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
mene divistham ātmānaṃ tuṣṭyā paramayā yutaḥ
- 12
ततस्ते भीष्मम् आमन्त्र्य पाण्डवांश्च महर्षयः
अन्तर्धानं गताः सर्वे सर्वेषाम् एव पश्यताम्
tataste bhīṣmam āmantrya pāṇḍavāṃśca maharṣayaḥ
antardhānaṃ gatāḥ sarve sarveṣām eva paśyatām
- 13
तान् ऋषीन्सुमहाभागान् अन्तर्धानगतान् अपि
पाण्डवास्तुष्टुवुः सर्वे प्रणेमुश्च मुहुर्मुहुः
tān ṛṣīnsumahābhāgān antardhānagatān api
pāṇḍavāstuṣṭuvuḥ sarve praṇemuśca muhurmuhuḥ
- 14
प्रसन्नमनसः सर्वे गाङ्गेयं कुरुसत्तमाः
उपतस्थुर्यथोद्यन्तम् आदित्यं मन्त्रकोविदाः
prasannamanasaḥ sarve gāṅgeyaṃ kurusattamāḥ
upatasthuryathodyantam ādityaṃ mantrakovidāḥ
- 15
प्रभावात्तपसस्तेषाम् ऋषीणां वीक्ष्य पाण्डवाः
प्रकाशन्तो दिशः सर्वा विस्मयं परमं ययुः
prabhāvāttapasasteṣām ṛṣīṇāṃ vīkṣya pāṇḍavāḥ
prakāśanto diśaḥ sarvā vismayaṃ paramaṃ yayuḥ
- 16
महाभाग्यं परं तेषाम् ऋषीणाम् अनुचिन्त्य ते
पाण्डवाः सह भीष्मेण कथाश्चक्रुस्तदाश्रयाः
mahābhāgyaṃ paraṃ teṣām ṛṣīṇām anucintya te
pāṇḍavāḥ saha bhīṣmeṇa kathāścakrustadāśrayāḥ
- 17
कथान्ते शिरसा पादौ स्पृष्ट्वा भीष्मस्य पाण्डवः
धर्म्यं धर्मसुतः प्रश्नं पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः
kathānte śirasā pādau spṛṣṭvā bhīṣmasya pāṇḍavaḥ
dharmyaṃ dharmasutaḥ praśnaṃ paryapṛcchadyudhiṣṭhiraḥ
- 18
के देशाः के जनपदा आश्रमाः के च पर्वताः
प्रकृष्टाः पुण्यतः काश्च ज्ञेया नद्यः पितामह
ke deśāḥ ke janapadā āśramāḥ ke ca parvatāḥ
prakṛṣṭāḥ puṇyataḥ kāśca jñeyā nadyaḥ pitāmaha
- 19
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
शिलोञ्छवृत्तेः संवादं सिद्धस्य च युधिष्ठिर
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
śiloñchavṛtteḥ saṃvādaṃ siddhasya ca yudhiṣṭhira
- 20
इमां कश्चित्परिक्रम्य पृथिवीं शैलभूषिताम्
असकृद्द्विपदां श्रेष्ठः श्रेष्ठस्य गृहमेधिनः
imāṃ kaścitparikramya pṛthivīṃ śailabhūṣitām
asakṛddvipadāṃ śreṣṭhaḥ śreṣṭhasya gṛhamedhinaḥ
- 21
शिलवृत्तेर्गृहं प्राप्तः स तेन विधिनार्चितः
कृतकृत्य उपातिष्ठत्सिद्धं तम् अतिथिं तदा
śilavṛttergṛhaṃ prāptaḥ sa tena vidhinārcitaḥ
kṛtakṛtya upātiṣṭhatsiddhaṃ tam atithiṃ tadā
- 22
तौ समेत्य महात्मानौ सुखासीनौ कथाः शुभाः
चक्रतुर्वेदसम्बद्धास्तच्छेषकृतलक्षणाः
tau sametya mahātmānau sukhāsīnau kathāḥ śubhāḥ
cakraturvedasambaddhāstaccheṣakṛtalakṣaṇāḥ
- 23
शिलवृत्तिः कथान्ते तु सिद्धम् आमन्त्र्य यत्नतः
प्रश्नं पप्रच्छ मेधावी यन्मां त्वं परिपृच्छसि
śilavṛttiḥ kathānte tu siddham āmantrya yatnataḥ
praśnaṃ papraccha medhāvī yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi
- 24
शिलवृत्तिर् उवाच
के देशाः के जनपदाः के ऽऽश्रमाः के च पर्वताः
प्रकृष्टाः पुण्यतः काश्च ज्ञेया नद्यस्तद् उच्यताम्
śilavṛttir uvāca
ke deśāḥ ke janapadāḥ ke ''śramāḥ ke ca parvatāḥ
prakṛṣṭāḥ puṇyataḥ kāśca jñeyā nadyastad ucyatām
- 25
सिद्ध उवाच
ते देशास्ते जनपदास्ते ऽऽश्रमास्ते च पर्वताः
येषां भागीरथी गङ्गा मध्येनैति सरिद्वरा
siddha uvāca
te deśāste janapadāste ''śramāste ca parvatāḥ
yeṣāṃ bhāgīrathī gaṅgā madhyenaiti saridvarā
- 26
तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञैस्त्यागेन वा पुनः
गतिं तां न लभेज्जन्तुर्गङ्गां संसेव्य यां लभेत्
tapasā brahmacaryeṇa yajñaistyāgena vā punaḥ
gatiṃ tāṃ na labhejjanturgaṅgāṃ saṃsevya yāṃ labhet
- 27
स्पृष्टानि येषां गाङ्गेयैस्तोयैर्गात्राणि देहिनाम्
न्यस्तानि न पुनस्तेषां त्यागः स्वर्गाद्विधीयते
spṛṣṭāni yeṣāṃ gāṅgeyaistoyairgātrāṇi dehinām
nyastāni na punasteṣāṃ tyāgaḥ svargādvidhīyate
- 28
सर्वाणि येषां गाङ्गेयैस्तोयैः कृत्यानि देहिनाम्
गां त्यक्त्वा मानवा विप्र दिवि तिष्ठन्ति ते ऽचलाः
sarvāṇi yeṣāṃ gāṅgeyaistoyaiḥ kṛtyāni dehinām
gāṃ tyaktvā mānavā vipra divi tiṣṭhanti te 'calāḥ
- 29
पूर्वे वयसि कर्माणि कृत्वा पापानि ये नराः
पश्चाद्गङ्गां निषेवन्ते ते ऽपि यान्त्युत्तमां गतिम्
pūrve vayasi karmāṇi kṛtvā pāpāni ye narāḥ
paścādgaṅgāṃ niṣevante te 'pi yāntyuttamāṃ gatim
- 30
स्नातानां शुचिभिस्तोयैर्गाङ्गेयैः प्रयतात्मनाम्
व्युष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैर् अपि
snātānāṃ śucibhistoyairgāṅgeyaiḥ prayatātmanām
vyuṣṭirbhavati yā puṃsāṃ na sā kratuśatair api

