23 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
जन्मनैव महाभागो ब्राह्मणो नाम जायते
नमस्यः सर्वभूतानाम् अतिथिः प्रसृताग्रभुक्
bhīṣma uvāca
janmanaiva mahābhāgo brāhmaṇo nāma jāyate
namasyaḥ sarvabhūtānām atithiḥ prasṛtāgrabhuk
- 2
सर्वान्नः सुहृदस्तात ब्राह्मणाः सुमनोमुखाः
गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिर् अनुध्यायन्ति पूजिताः
sarvānnaḥ suhṛdastāta brāhmaṇāḥ sumanomukhāḥ
gīrbhirmaṅgalayuktābhir anudhyāyanti pūjitāḥ
- 3
सर्वान्नो द्विषतस्तात ब्राह्मणा जातमन्यवः
गीर्भिर्दारुणयुक्ताभिर् अभिहन्युर् अपूजिताः
sarvānno dviṣatastāta brāhmaṇā jātamanyavaḥ
gīrbhirdāruṇayuktābhir abhihanyur apūjitāḥ
- 4
अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः
सृष्ट्वा द्विजातीन्धाता हि यथापूर्वं समादधत्
atra gāthā brahmagītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ
sṛṣṭvā dvijātīndhātā hi yathāpūrvaṃ samādadhat
- 5
न वो ऽन्यद् इह कर्तव्यं किंचिद् ऊर्ध्वं यथाविधि
गुप्ता गोपायत ब्रह्म श्रेयो वस्तेन शोभनम्
na vo 'nyad iha kartavyaṃ kiṃcid ūrdhvaṃ yathāvidhi
guptā gopāyata brahma śreyo vastena śobhanam
- 6
स्वम् एव कुर्वतां कर्म श्रीर्वो ब्राह्मी भविष्यति
प्रमाणं सर्वभूतानां प्रग्रहं च गमिष्यथ
svam eva kurvatāṃ karma śrīrvo brāhmī bhaviṣyati
pramāṇaṃ sarvabhūtānāṃ pragrahaṃ ca gamiṣyatha
- 7
न शौद्रं कर्म कर्तव्यं ब्राह्मणेन विपश्चिता
शौद्रं हि कुर्वतः कर्म धर्मः समुपरुध्यते
na śaudraṃ karma kartavyaṃ brāhmaṇena vipaścitā
śaudraṃ hi kurvataḥ karma dharmaḥ samuparudhyate
- 8
श्रीश्च बुद्धिश्च तेजश्च विभूतिश्च प्रतापिनी
स्वाध्यायेनैव माहात्म्यं विमलं प्रतिपत्स्यथ
śrīśca buddhiśca tejaśca vibhūtiśca pratāpinī
svādhyāyenaiva māhātmyaṃ vimalaṃ pratipatsyatha
- 9
हुत्वा चाहवनीयस्थं महाभाग्ये प्रतिष्ठिताः
अग्रभोज्याः प्रसूतीनां श्रिया ब्राह्म्यानुकल्पिताः
hutvā cāhavanīyasthaṃ mahābhāgye pratiṣṭhitāḥ
agrabhojyāḥ prasūtīnāṃ śriyā brāhmyānukalpitāḥ
- 10
श्रद्धया परया युक्ता ह्यनभिद्रोहलब्धया
दमस्वाध्यायनिरताः सर्वान्कामान् अवाप्स्यथ
śraddhayā parayā yuktā hyanabhidrohalabdhayā
damasvādhyāyaniratāḥ sarvānkāmān avāpsyatha
- 11
यच्चैव मानुषे लोके यच्च देवेषु किंचन
सर्वं तत्तपसा साध्यं ज्ञानेन विनयेन च
yaccaiva mānuṣe loke yacca deveṣu kiṃcana
sarvaṃ tattapasā sādhyaṃ jñānena vinayena ca
- 12
इत्येता ब्रह्मगीतास्ते समाख्याता मयानघ
विप्रानुकम्पार्थम् इदं तेन प्रोक्तं हि धीमता
ityetā brahmagītāste samākhyātā mayānagha
viprānukampārtham idaṃ tena proktaṃ hi dhīmatā
- 13
भूयस्तेषां बलं मन्ये यथा राज्ञस्तपस्विनः
दुरासदाश्च चण्डाश्च रभसाः क्षिप्रकारिणः
bhūyasteṣāṃ balaṃ manye yathā rājñastapasvinaḥ
durāsadāśca caṇḍāśca rabhasāḥ kṣiprakāriṇaḥ
- 14
सन्त्येषां सिंहसत्त्वाश्च व्याघ्रसत्त्वास्तथापरे
वराहमृगसत्त्वाश्च गजसत्त्वास्तथापरे
santyeṣāṃ siṃhasattvāśca vyāghrasattvāstathāpare
varāhamṛgasattvāśca gajasattvāstathāpare
- 15
कर्पासमृदवः केचित्तथान्ये मकरस्पृशः
विभाष्यघातिनः केचित्तथा चक्षुर्हणो ऽपरे
karpāsamṛdavaḥ kecittathānye makaraspṛśaḥ
vibhāṣyaghātinaḥ kecittathā cakṣurhaṇo 'pare
- 16
सन्ति चाशीविषनिभाः सन्ति मन्दास्तथापरे
विविधानीह वृत्तानि ब्राह्मणानां युधिष्ठिर
santi cāśīviṣanibhāḥ santi mandāstathāpare
vividhānīha vṛttāni brāhmaṇānāṃ yudhiṣṭhira
- 17
मेकला द्रमिडाः काशाः पौण्ड्राः कोल्लगिरास्तथा
शौण्डिका दरदा दर्वाश्चौराः शबरबर्बराः
mekalā dramiḍāḥ kāśāḥ pauṇḍrāḥ kollagirāstathā
śauṇḍikā daradā darvāścaurāḥ śabarabarbarāḥ
- 18
किराता यवनाश्चैव तास्ताः क्षत्रियजातयः
वृषलत्वम् अनुप्राप्ता ब्राह्मणानाम् अदर्शनात्
kirātā yavanāścaiva tāstāḥ kṣatriyajātayaḥ
vṛṣalatvam anuprāptā brāhmaṇānām adarśanāt
- 19
ब्राह्मणानां परिभवाद् असुराः सलिलेशयाः
ब्राह्मणानां प्रसादाच्च देवाः स्वर्गनिवासिनः
brāhmaṇānāṃ paribhavād asurāḥ salileśayāḥ
brāhmaṇānāṃ prasādācca devāḥ svarganivāsinaḥ
- 20
अशक्यं स्प्रष्टुम् आकाशम् अचाल्यो हिमवान्गिरिः
अवार्या सेतुना गङ्गा दुर्जया ब्राह्मणा भुवि
aśakyaṃ spraṣṭum ākāśam acālyo himavāngiriḥ
avāryā setunā gaṅgā durjayā brāhmaṇā bhuvi
- 21
न ब्राह्मणविरोधेन शक्या शास्तुं वसुंधरा
ब्राह्मणा हि महात्मानो देवानाम् अपि देवताः
na brāhmaṇavirodhena śakyā śāstuṃ vasuṃdharā
brāhmaṇā hi mahātmāno devānām api devatāḥ
- 22
तान्पूजयस्व सततं दानेन परिचर्यया
यदीच्छसि महीं भोक्तुम् इमां सागरमेखलाम्
tānpūjayasva satataṃ dānena paricaryayā
yadīcchasi mahīṃ bhoktum imāṃ sāgaramekhalām
- 23
प्रतिग्रहेण तेजो हि विप्राणां शाम्यते ऽनघ
प्रतिग्रहं ये नेच्छेयुस्ते ऽपि रक्ष्यास्त्वयानघ
pratigraheṇa tejo hi viprāṇāṃ śāmyate 'nagha
pratigrahaṃ ye neccheyuste 'pi rakṣyāstvayānagha

