48 shlokas
- 1
ब्रह्मोवाच
यो ऽयं प्रश्नस्त्वया पृष्टो गोप्रदानाधिकारवान्
नास्य प्रष्टास्ति लोके ऽस्मिंस्त्वत्तो ऽन्यो हि शतक्रतो
brahmovāca
yo 'yaṃ praśnastvayā pṛṣṭo gopradānādhikāravān
nāsya praṣṭāsti loke 'smiṃstvatto 'nyo hi śatakrato
- 2
सन्ति नानाविधा लोका यांस्त्वं शक्र न पश्यसि
पश्यामि यान् अहं लोकान् एकपत्न्यश्च याः स्त्रियः
santi nānāvidhā lokā yāṃstvaṃ śakra na paśyasi
paśyāmi yān ahaṃ lokān ekapatnyaśca yāḥ striyaḥ
- 3
कर्मभिश्चापि सुशुभैः सुव्रता ऋषयस्तथा
सशरीरा हि तान्यान्ति ब्राह्मणाः शुभवृत्तयः
karmabhiścāpi suśubhaiḥ suvratā ṛṣayastathā
saśarīrā hi tānyānti brāhmaṇāḥ śubhavṛttayaḥ
- 4
शरीरन्यासमोक्षेण मनसा निर्मलेन च
स्वप्नभूतांश्च तांल्लोकान्पश्यन्तीहापि सुव्रताः
śarīranyāsamokṣeṇa manasā nirmalena ca
svapnabhūtāṃśca tāṃllokānpaśyantīhāpi suvratāḥ
- 5
ते तु लोकाः सहस्राक्ष शृणु यादृग्गुणान्विताः
न तत्र क्रमते कालो न जरा न च पापकम्
तथान्यन्नाशुभं किंचिन्न व्याधिस्तत्र न क्लमः
te tu lokāḥ sahasrākṣa śṛṇu yādṛgguṇānvitāḥ
na tatra kramate kālo na jarā na ca pāpakam
tathānyannāśubhaṃ kiṃcinna vyādhistatra na klamaḥ
- 6
यद्यच्च गावो मनसा तस्मिन्वाञ्छन्ति वासव
तत्सर्वं प्रापयन्ति स्म मम प्रत्यक्षदर्शनात्
कामगाः कामचारिण्यः कामात्कामांश्च भुञ्जते
yadyacca gāvo manasā tasminvāñchanti vāsava
tatsarvaṃ prāpayanti sma mama pratyakṣadarśanāt
kāmagāḥ kāmacāriṇyaḥ kāmātkāmāṃśca bhuñjate
- 7
वाप्यः सरांसि सरितो विविधानि वनानि च
गृहाणि पर्वताश्चैव यावद्द्रव्यं च किंचन
vāpyaḥ sarāṃsi sarito vividhāni vanāni ca
gṛhāṇi parvatāścaiva yāvaddravyaṃ ca kiṃcana
- 8
मनोज्ञं सर्वभूतेभ्यः सर्वं तत्र प्रदृश्यते
ईदृशान्विद्धि तांल्लोकान्नास्ति लोकस्ततो ऽधिकः
manojñaṃ sarvabhūtebhyaḥ sarvaṃ tatra pradṛśyate
īdṛśānviddhi tāṃllokānnāsti lokastato 'dhikaḥ
- 9
तत्र सर्वसहाः क्षान्ता वत्सला गुरुवर्तिनः
अहंकारैर्विरहिता यान्ति शक्र नरोत्तमाः
tatra sarvasahāḥ kṣāntā vatsalā guruvartinaḥ
ahaṃkārairvirahitā yānti śakra narottamāḥ
- 10
यः सर्वमांसानि न भक्षयीत पुमान्सदा यावद् अन्ताय युक्तः
मातापित्रोर् अर्चिता सत्ययुक्तः शुश्रूषिता ब्राह्मणानाम् अनिन्द्यः
yaḥ sarvamāṃsāni na bhakṣayīta pumānsadā yāvad antāya yuktaḥ
mātāpitror arcitā satyayuktaḥ śuśrūṣitā brāhmaṇānām anindyaḥ
- 11
अक्रोधनो गोषु तथा द्विजेषु धर्मे रतो गुरुशुश्रूषकश्च
यावज्जीवं सत्यवृत्ते रतश्च दाने रतो यः क्षमी चापराधे
akrodhano goṣu tathā dvijeṣu dharme rato guruśuśrūṣakaśca
yāvajjīvaṃ satyavṛtte rataśca dāne rato yaḥ kṣamī cāparādhe
- 12
मृदुर्दान्तो देवपरायणश्च सर्वातिथिश्चापि तथा दयावान्
ईदृग्गुणो मानवः सम्प्रयाति लोकं गवां शाश्वतं चाव्ययं च
mṛdurdānto devaparāyaṇaśca sarvātithiścāpi tathā dayāvān
īdṛgguṇo mānavaḥ samprayāti lokaṃ gavāṃ śāśvataṃ cāvyayaṃ ca
- 13
न पारदारी पश्यति लोकम् एनं न वै गुरुघ्नो न मृषाप्रलापी
सदापवादी ब्राह्मणः शान्तवेदो दोषैर् अन्यैर्यश्च युक्तो दुरात्मा
na pāradārī paśyati lokam enaṃ na vai gurughno na mṛṣāpralāpī
sadāpavādī brāhmaṇaḥ śāntavedo doṣair anyairyaśca yukto durātmā
- 14
न मित्रध्रुङ्नैकृतिकः कृतघ्नः शठो ऽनृजुर्धर्मविद्वेषकश्च
न ब्रह्महा मनसापि प्रपश्येद्गवां लोकं पुण्यकृतां निवासम्
na mitradhruṅnaikṛtikaḥ kṛtaghnaḥ śaṭho 'nṛjurdharmavidveṣakaśca
na brahmahā manasāpi prapaśyedgavāṃ lokaṃ puṇyakṛtāṃ nivāsam
- 15
एतत्ते सर्वम् आख्यातं नैपुणेन सुरेश्वर
गोप्रदानरतानां तु फलं शृणु शतक्रतो
etatte sarvam ākhyātaṃ naipuṇena sureśvara
gopradānaratānāṃ tu phalaṃ śṛṇu śatakrato
- 16
दायाद्यलब्धैर् अर्थैर्यो गाः क्रीत्वा सम्प्रयच्छति
धर्मार्जितधनक्रीतान्स लोकान् अश्नुते ऽक्षयान्
dāyādyalabdhair arthairyo gāḥ krītvā samprayacchati
dharmārjitadhanakrītānsa lokān aśnute 'kṣayān
- 17
यो वै द्यूते धनं जित्वा गाः क्रीत्वा सम्प्रयच्छति
स दिव्यम् अयुतं शक्र वर्षाणां फलम् अश्नुते
yo vai dyūte dhanaṃ jitvā gāḥ krītvā samprayacchati
sa divyam ayutaṃ śakra varṣāṇāṃ phalam aśnute
- 18
दायाद्या यस्य वै गावो न्यायपूर्वैर् उपार्जिताः
प्रदत्तास्ताः प्रदातॄणां सम्भवन्त्यक्षया ध्रुवाः
dāyādyā yasya vai gāvo nyāyapūrvair upārjitāḥ
pradattāstāḥ pradātṝṇāṃ sambhavantyakṣayā dhruvāḥ
- 19
प्रतिगृह्य च यो दद्याद्गाः सुशुद्धेन चेतसा
तस्यापीहाक्षयांल्लोकान्ध्रुवान्विद्धि शचीपते
pratigṛhya ca yo dadyādgāḥ suśuddhena cetasā
tasyāpīhākṣayāṃllokāndhruvānviddhi śacīpate
- 20
जन्मप्रभृति सत्यं च यो ब्रूयान्नियतेन्द्रियः
गुरुद्विजसहः क्षान्तस्तस्य गोभिः समा गतिः
janmaprabhṛti satyaṃ ca yo brūyānniyatendriyaḥ
gurudvijasahaḥ kṣāntastasya gobhiḥ samā gatiḥ
- 21
न जातु ब्राह्मणो वाच्यो यद् अवाच्यं शचीपते
मनसा गोषु न द्रुह्येद्गोवृत्तिर्गोऽनुकम्पकः
na jātu brāhmaṇo vācyo yad avācyaṃ śacīpate
manasā goṣu na druhyedgovṛttirgo'nukampakaḥ
- 22
सत्ये धर्मे च निरतस्तस्य शक्र फलं शृणु
गोसहस्रेण समिता तस्य धेनुर्भवत्युत
satye dharme ca niratastasya śakra phalaṃ śṛṇu
gosahasreṇa samitā tasya dhenurbhavatyuta
- 23
क्षत्रियस्य गुणैर् एभिर् अन्वितस्य फलं शृणु
तस्यापि शततुल्या गौर्भवतीति विनिश्चयः
kṣatriyasya guṇair ebhir anvitasya phalaṃ śṛṇu
tasyāpi śatatulyā gaurbhavatīti viniścayaḥ
- 24
वैश्यस्यैते यदि गुणास्तस्य पञ्चाशतं भवेत्
शूद्रस्यापि विनीतस्य चतुर्भागफलं स्मृतम्
vaiśyasyaite yadi guṇāstasya pañcāśataṃ bhavet
śūdrasyāpi vinītasya caturbhāgaphalaṃ smṛtam
- 25
एतच्चैवं यो ऽनुतिष्ठेत युक्तः सत्येन युक्तो गुरुशुश्रूषया च
दान्तः क्षान्तो देवतार्ची प्रशान्तः शुचिर्बुद्धो धर्मशीलो ऽनहंवाक्
etaccaivaṃ yo 'nutiṣṭheta yuktaḥ satyena yukto guruśuśrūṣayā ca
dāntaḥ kṣānto devatārcī praśāntaḥ śucirbuddho dharmaśīlo 'nahaṃvāk
- 26
महत्फलं प्राप्नुते स द्विजाय दत्त्वा दोग्ध्रीं विधिनानेन धेनुम्
नित्यं दद्याद् एकभक्तः सदा च सत्ये स्थितो गुरुशुश्रूषिता च
mahatphalaṃ prāpnute sa dvijāya dattvā dogdhrīṃ vidhinānena dhenum
nityaṃ dadyād ekabhaktaḥ sadā ca satye sthito guruśuśrūṣitā ca
- 27
वेदाध्यायी गोषु यो भक्तिमांश्च नित्यं दृष्ट्वा यो ऽभिनन्देत गाश्च
आ जातितो यश्च गवां नमेत इदं फलं शक्र निबोध तस्य
vedādhyāyī goṣu yo bhaktimāṃśca nityaṃ dṛṣṭvā yo 'bhinandeta gāśca
ā jātito yaśca gavāṃ nameta idaṃ phalaṃ śakra nibodha tasya
- 28
यत्स्याद् इष्ट्वा राजसूये फलं तु यत्स्याद् इष्ट्वा बहुना काञ्चनेन
एतत्तुल्यं फलम् अस्याहुर् अग्र्यं सर्वे सन्तस्त्वृषयो ये च सिद्धाः
yatsyād iṣṭvā rājasūye phalaṃ tu yatsyād iṣṭvā bahunā kāñcanena
etattulyaṃ phalam asyāhur agryaṃ sarve santastvṛṣayo ye ca siddhāḥ
- 29
यो ऽग्रं भक्तान्किंचिद् अप्राश्य दद्याद्गोभ्यो नित्यं गोव्रती सत्यवादी
शान्तो बुद्धो गोसहस्रस्य पुण्यं संवत्सरेणाप्नुयात्पुण्यशीलः
yo 'graṃ bhaktānkiṃcid aprāśya dadyādgobhyo nityaṃ govratī satyavādī
śānto buddho gosahasrasya puṇyaṃ saṃvatsareṇāpnuyātpuṇyaśīlaḥ
- 30
य एकं भक्तम् अश्नीयाद्दद्याद् एकं गवां च यत्
दश वर्षाण्यनन्तानि गोव्रती गोऽनुकम्पकः
ya ekaṃ bhaktam aśnīyāddadyād ekaṃ gavāṃ ca yat
daśa varṣāṇyanantāni govratī go'nukampakaḥ

