19 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
एवम् उक्तः स भगवान्मैत्रेयं प्रत्यभाषत
दिष्ट्यैवं त्वं विजानासि दिष्ट्या ते बुद्धिर् ईदृशी
लोको ह्ययं गुणान् एव भूयिष्ठं स्म प्रशंसति
bhīṣma uvāca
evam uktaḥ sa bhagavānmaitreyaṃ pratyabhāṣata
diṣṭyaivaṃ tvaṃ vijānāsi diṣṭyā te buddhir īdṛśī
loko hyayaṃ guṇān eva bhūyiṣṭhaṃ sma praśaṃsati
- 2
रूपमानवयोमानश्रीमानाश्चाप्यसंशयम्
दिष्ट्या नाभिभवन्ति त्वां दैवस्ते ऽयम् अनुग्रहः
यत्ते भृशतरं दानाद्वर्तयिष्यामि तच्छृणु
rūpamānavayomānaśrīmānāścāpyasaṃśayam
diṣṭyā nābhibhavanti tvāṃ daivaste 'yam anugrahaḥ
yatte bhṛśataraṃ dānādvartayiṣyāmi tacchṛṇu
- 3
यानीहागमशास्त्राणि याश्च काश्चित्प्रवृत्तयः
तानि वेदं पुरस्कृत्य प्रवृत्तानि यथाक्रमम्
yānīhāgamaśāstrāṇi yāśca kāścitpravṛttayaḥ
tāni vedaṃ puraskṛtya pravṛttāni yathākramam
- 4
अहं दानं प्रशंसामि भवान् अपि तपःश्रुते
तपः पवित्रं वेदस्य तपः स्वर्गस्य साधनम्
ahaṃ dānaṃ praśaṃsāmi bhavān api tapaḥśrute
tapaḥ pavitraṃ vedasya tapaḥ svargasya sādhanam
- 5
तपसा महद् आप्नोति विद्यया चेति नः श्रुतम्
तपसैव चापनुदेद्यच्चान्यद् अपि दुष्कृतम्
tapasā mahad āpnoti vidyayā ceti naḥ śrutam
tapasaiva cāpanudedyaccānyad api duṣkṛtam
- 6
यद्यद्धि किंचित्संधाय पुरुषस्तप्यते तपः
सर्वम् एतद् अवाप्नोति ब्राह्मणो वेदपारगः
yadyaddhi kiṃcitsaṃdhāya puruṣastapyate tapaḥ
sarvam etad avāpnoti brāhmaṇo vedapāragaḥ
- 7
दुरन्वयं दुष्प्रधृष्यं दुरापं दुरतिक्रमम्
सर्वं वै तपसाभ्येति तपो हि बलवत्तरम्
duranvayaṃ duṣpradhṛṣyaṃ durāpaṃ duratikramam
sarvaṃ vai tapasābhyeti tapo hi balavattaram
- 8
सुरापो ऽसंमतादायी भ्रूणहा गुरुतल्पगः
तपसा तरते सर्वम् एनसश्च प्रमुच्यते
surāpo 'saṃmatādāyī bhrūṇahā gurutalpagaḥ
tapasā tarate sarvam enasaśca pramucyate
- 9
सर्वविद्यस्तु चक्षुष्मान् अपि यादृशतादृशः
तपस्विनौ च तावाहुस्ताभ्यां कार्यं सदा नमः
sarvavidyastu cakṣuṣmān api yādṛśatādṛśaḥ
tapasvinau ca tāvāhustābhyāṃ kāryaṃ sadā namaḥ
- 10
सर्वे पूज्याः श्रुतधनास्तथैव च तपस्विनः
दानप्रदाः सुखं प्रेत्य प्राप्नुवन्तीह च श्रियम्
sarve pūjyāḥ śrutadhanāstathaiva ca tapasvinaḥ
dānapradāḥ sukhaṃ pretya prāpnuvantīha ca śriyam
- 11
इमं च ब्रह्मलोकं च लोकं च बलवत्तरम्
अन्नदानैः सुकृतिनः प्रतिपद्यन्ति लौकिकाः
imaṃ ca brahmalokaṃ ca lokaṃ ca balavattaram
annadānaiḥ sukṛtinaḥ pratipadyanti laukikāḥ
- 12
पूजिताः पूजयन्त्येतान्मानिता मानयन्ति च
अदाता यत्र यत्रैति सर्वतः सम्प्रणुद्यते
pūjitāḥ pūjayantyetānmānitā mānayanti ca
adātā yatra yatraiti sarvataḥ sampraṇudyate
- 13
अकर्ता चैव कर्ता च लभते यस्य यादृशम्
यद्येवोर्ध्वं यद्यवाक्च त्वं लोकम् अभियास्यसि
akartā caiva kartā ca labhate yasya yādṛśam
yadyevordhvaṃ yadyavākca tvaṃ lokam abhiyāsyasi
- 14
प्राप्स्यसे त्वन्नपानानि यानि दास्यसि कानिचित्
मेधाव्यसि कुले जातः श्रुतवान् अनृशंसवान्
prāpsyase tvannapānāni yāni dāsyasi kānicit
medhāvyasi kule jātaḥ śrutavān anṛśaṃsavān
- 15
कौमारदारव्रतवान्मैत्रेय निरतो भव
एतद्गृहाण प्रथमं प्रशस्तं गृहमेधिनाम्
kaumāradāravratavānmaitreya nirato bhava
etadgṛhāṇa prathamaṃ praśastaṃ gṛhamedhinām
- 16
यो भर्ता वासितातुष्टो भर्तुस्तुष्टा च वासिता
यस्मिन्न् एवं कुले सर्वं कल्याणं तत्र वर्तते
yo bhartā vāsitātuṣṭo bhartustuṣṭā ca vāsitā
yasminn evaṃ kule sarvaṃ kalyāṇaṃ tatra vartate
- 17
अद्भिर्गात्रान्मलम् इव तमो ऽग्निप्रभया यथा
दानेन तपसा चैव सर्वपापम् अपोह्यते
adbhirgātrānmalam iva tamo 'gniprabhayā yathā
dānena tapasā caiva sarvapāpam apohyate
- 18
स्वस्ति प्राप्नुहि मैत्रेय गृहान्साधु व्रजाम्यहम्
एतन्मनसि कर्तव्यं श्रेय एवं भविष्यति
svasti prāpnuhi maitreya gṛhānsādhu vrajāmyaham
etanmanasi kartavyaṃ śreya evaṃ bhaviṣyati
- 19
तं प्रणम्याथ मैत्रेयः कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम्
स्वस्ति प्राप्नोतु भगवान् इत्युवाच कृताञ्जलिः
taṃ praṇamyātha maitreyaḥ kṛtvā cābhipradakṣiṇam
svasti prāpnotu bhagavān ityuvāca kṛtāñjaliḥ

