35 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
ततः कदाचिद्देवेन्द्रो दिव्यरूपवपुर्धरः
इदम् अन्तरम् इत्येवं ततो ऽभ्यागाद् अथाश्रमम्
bhīṣma uvāca
tataḥ kadāciddevendro divyarūpavapurdharaḥ
idam antaram ityevaṃ tato 'bhyāgād athāśramam
- 2
रूपम् अप्रतिमं कृत्वा लोभनीयं जनाधिप
दर्शनीयतमो भूत्वा प्रविवेश तम् आश्रमम्
rūpam apratimaṃ kṛtvā lobhanīyaṃ janādhipa
darśanīyatamo bhūtvā praviveśa tam āśramam
- 3
स ददर्श तम् आसीनं विपुलस्य कलेवरम्
निश्चेष्टं स्तब्धनयनं यथालेख्यगतं तथा
sa dadarśa tam āsīnaṃ vipulasya kalevaram
niśceṣṭaṃ stabdhanayanaṃ yathālekhyagataṃ tathā
- 4
रुचिं च रुचिरापाङ्गीं पीनश्रोणिपयोधराम्
पद्मपत्रविशालाक्षीं सम्पूर्णेन्दुनिभाननाम्
ruciṃ ca rucirāpāṅgīṃ pīnaśroṇipayodharām
padmapatraviśālākṣīṃ sampūrṇendunibhānanām
- 5
सा तम् आलोक्य सहसा प्रत्युत्थातुम् इयेष ह
रूपेण विस्मिता को ऽसीत्यथ वक्तुम् इहेच्छती
sā tam ālokya sahasā pratyutthātum iyeṣa ha
rūpeṇa vismitā ko 'sītyatha vaktum ihecchatī
- 6
उत्थातुकामापि सती व्यतिष्ठद्विपुलेन सा
निगृहीता मनुष्येन्द्र न शशाक विचेष्टितुम्
utthātukāmāpi satī vyatiṣṭhadvipulena sā
nigṛhītā manuṣyendra na śaśāka viceṣṭitum
- 7
ताम् आबभाषे देवेन्द्रः साम्ना परमवल्गुना
त्वदर्थम् आगतं विद्धि देवेन्द्रं मां शुचिस्मिते
tām ābabhāṣe devendraḥ sāmnā paramavalgunā
tvadartham āgataṃ viddhi devendraṃ māṃ śucismite
- 8
क्लिश्यमानम् अनङ्गेन त्वत्संकल्पोद्भवेन वै
तत्पर्याप्नुहि मां सुभ्रु पुरा कालो ऽतिवर्तते
kliśyamānam anaṅgena tvatsaṃkalpodbhavena vai
tatparyāpnuhi māṃ subhru purā kālo 'tivartate
- 9
तम् एवंवादिनं शक्रं शुश्राव विपुलो मुनिः
गुरुपत्न्याः शरीरस्थो ददर्श च सुराधिपम्
tam evaṃvādinaṃ śakraṃ śuśrāva vipulo muniḥ
gurupatnyāḥ śarīrastho dadarśa ca surādhipam
- 10
न शशाक च सा राजन्प्रत्युत्थातुम् अनिन्दिता
वक्तुं च नाशकद्राजन्विष्टब्धा विपुलेन सा
na śaśāka ca sā rājanpratyutthātum aninditā
vaktuṃ ca nāśakadrājanviṣṭabdhā vipulena sā
- 11
आकारं गुरुपत्न्यास्तु विज्ञाय स भृगूद्वहः
निजग्राह महातेजा योगेन बलवत्प्रभो
बबन्ध योगबन्धैश्च तस्याः सर्वेन्द्रियाणि सः
ākāraṃ gurupatnyāstu vijñāya sa bhṛgūdvahaḥ
nijagrāha mahātejā yogena balavatprabho
babandha yogabandhaiśca tasyāḥ sarvendriyāṇi saḥ
- 12
तां निर्विकारां दृष्ट्वा तु पुनर् एव शचीपतिः
उवाच व्रीडितो राजंस्तां योगबलमोहिताम्
tāṃ nirvikārāṃ dṛṣṭvā tu punar eva śacīpatiḥ
uvāca vrīḍito rājaṃstāṃ yogabalamohitām
- 13
एह्येहीति ततः सा तं प्रतिवक्तुम् इयेष च
स तां वाचं गुरोः पत्न्या विपुलः पर्यवर्तयत्
ehyehīti tataḥ sā taṃ prativaktum iyeṣa ca
sa tāṃ vācaṃ guroḥ patnyā vipulaḥ paryavartayat
- 14
भोः किम् आगमने कृत्यम् इति तस्याश्च निःसृता
वक्त्राच्छशाङ्कप्रतिमाद्वाणी संस्कारभूषिता
bhoḥ kim āgamane kṛtyam iti tasyāśca niḥsṛtā
vaktrācchaśāṅkapratimādvāṇī saṃskārabhūṣitā
- 15
व्रीडिता सा तु तद्वाक्यम् उक्त्वा परवशा तदा
पुरंदरश्च संत्रस्तो बभूव विमनास्तदा
vrīḍitā sā tu tadvākyam uktvā paravaśā tadā
puraṃdaraśca saṃtrasto babhūva vimanāstadā
- 16
स तद्वैकृतम् आलक्ष्य देवराजो विशां पते
अवैक्षत सहस्राक्षस्तदा दिव्येन चक्षुषा
sa tadvaikṛtam ālakṣya devarājo viśāṃ pate
avaikṣata sahasrākṣastadā divyena cakṣuṣā
- 17
ददर्श च मुनिं तस्याः शरीरान्तरगोचरम्
प्रतिबिम्बम् इवादर्शे गुरुपत्न्याः शरीरगम्
dadarśa ca muniṃ tasyāḥ śarīrāntaragocaram
pratibimbam ivādarśe gurupatnyāḥ śarīragam
- 18
स तं घोरेण तपसा युक्तं दृष्ट्वा पुरंदरः
प्रावेपत सुसंत्रस्तः शापभीतस्तदा विभो
sa taṃ ghoreṇa tapasā yuktaṃ dṛṣṭvā puraṃdaraḥ
prāvepata susaṃtrastaḥ śāpabhītastadā vibho
- 19
विमुच्य गुरुपत्नीं तु विपुलः सुमहातपाः
स्वं कलेवरम् आविश्य शक्रं भीतम् अथाब्रवीत्
vimucya gurupatnīṃ tu vipulaḥ sumahātapāḥ
svaṃ kalevaram āviśya śakraṃ bhītam athābravīt
- 20
अजितेन्द्रिय पापात्मन्कामात्मक पुरंदर
न चिरं पूजयिष्यन्ति देवास्त्वां मानुषास्तथा
ajitendriya pāpātmankāmātmaka puraṃdara
na ciraṃ pūjayiṣyanti devāstvāṃ mānuṣāstathā
- 21
किं नु तद्विस्मृतं शक्र न तन्मनसि ते स्थितम्
गौतमेनासि यन्मुक्तो भगाङ्कपरिचिह्नितः
kiṃ nu tadvismṛtaṃ śakra na tanmanasi te sthitam
gautamenāsi yanmukto bhagāṅkaparicihnitaḥ
- 22
जाने त्वां बालिशमतिम् अकृतात्मानम् अस्थिरम्
मयेयं रक्ष्यते मूढ गच्छ पाप यथागतम्
jāne tvāṃ bāliśamatim akṛtātmānam asthiram
mayeyaṃ rakṣyate mūḍha gaccha pāpa yathāgatam
- 23
नाहं त्वाम् अद्य मूढात्मन्दहेयं हि स्वतेजसा
कृपायमाणस्तु न ते दग्धुम् इच्छामि वासव
nāhaṃ tvām adya mūḍhātmandaheyaṃ hi svatejasā
kṛpāyamāṇastu na te dagdhum icchāmi vāsava
- 24
स च घोरतपा धीमान्गुरुर्मे पापचेतसम्
दृष्ट्वा त्वां निर्दहेद् अद्य क्रोधदीप्तेन चक्षुषा
sa ca ghoratapā dhīmāngururme pāpacetasam
dṛṣṭvā tvāṃ nirdahed adya krodhadīptena cakṣuṣā
- 25
नैवं तु शक्र कर्तव्यं पुनर्मान्याश्च ते द्विजाः
मा गमः ससुतामात्यो ऽत्ययं ब्रह्मबलार्दितः
naivaṃ tu śakra kartavyaṃ punarmānyāśca te dvijāḥ
mā gamaḥ sasutāmātyo 'tyayaṃ brahmabalārditaḥ
- 26
अमरो ऽस्मीति यद्बुद्धिम् एताम् आस्थाय वर्तसे
मावमंस्था न तपसाम् असाध्यं नाम किंचन
amaro 'smīti yadbuddhim etām āsthāya vartase
māvamaṃsthā na tapasām asādhyaṃ nāma kiṃcana
- 27
तच्छ्रुत्वा वचनं शक्रो विपुलस्य महात्मनः
अकिंचिद् उक्त्वा व्रीडितस्तत्रैवान्तरधीयत
tacchrutvā vacanaṃ śakro vipulasya mahātmanaḥ
akiṃcid uktvā vrīḍitastatraivāntaradhīyata
- 28
मुहूर्तयाते शक्रे तु देवशर्मा महातपाः
कृत्वा यज्ञं यथाकामम् आजगाम स्वम् आश्रमम्
muhūrtayāte śakre tu devaśarmā mahātapāḥ
kṛtvā yajñaṃ yathākāmam ājagāma svam āśramam
- 29
आगते ऽथ गुरौ राजन्विपुलः प्रियकर्मकृत्
रक्षितां गुरवे भार्यां न्यवेदयद् अनिन्दिताम्
āgate 'tha gurau rājanvipulaḥ priyakarmakṛt
rakṣitāṃ gurave bhāryāṃ nyavedayad aninditām
- 30
अभिवाद्य च शान्तात्मा स गुरुं गुरुवत्सलः
विपुलः पर्युपातिष्ठद्यथापूर्वम् अशङ्कितः
abhivādya ca śāntātmā sa guruṃ guruvatsalaḥ
vipulaḥ paryupātiṣṭhadyathāpūrvam aśaṅkitaḥ

