22 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
तथा विधौ प्रवृत्ते तु सर्व एव महर्षयः
पितृयज्ञान् अकुर्वन्त विधिदृष्टेन कर्मणा
bhīṣma uvāca
tathā vidhau pravṛtte tu sarva eva maharṣayaḥ
pitṛyajñān akurvanta vidhidṛṣṭena karmaṇā
- 2
ऋषयो धर्मनित्यास्तु कृत्वा निवपनान्युत
तर्पणं चाप्यकुर्वन्त तीर्थाम्भोभिर्यतव्रताः
ṛṣayo dharmanityāstu kṛtvā nivapanānyuta
tarpaṇaṃ cāpyakurvanta tīrthāmbhobhiryatavratāḥ
- 3
निवापैर्दीयमानैश्च चातुर्वर्ण्येन भारत
तर्पिताः पितरो देवास्ते नान्नं जरयन्ति वै
nivāpairdīyamānaiśca cāturvarṇyena bhārata
tarpitāḥ pitaro devāste nānnaṃ jarayanti vai
- 4
अजीर्णेनाभिहन्यन्ते ते देवाः पितृभिः सह
सोमम् एवाभ्यपद्यन्त निवापान्नाभिपीडिताः
ajīrṇenābhihanyante te devāḥ pitṛbhiḥ saha
somam evābhyapadyanta nivāpānnābhipīḍitāḥ
- 5
ते ऽब्रुवन्सोमम् आसाद्य पितरो ऽजीर्णपीडिताः
निवापान्नेन पीड्यामः श्रेयो नो ऽत्र विधीयताम्
te 'bruvansomam āsādya pitaro 'jīrṇapīḍitāḥ
nivāpānnena pīḍyāmaḥ śreyo no 'tra vidhīyatām
- 6
तान्सोमः प्रत्युवाचाथ श्रेयश्चेद् ईप्सितं सुराः
स्वयंभूसदनं यात स वः श्रेयो विधास्यति
tānsomaḥ pratyuvācātha śreyaśced īpsitaṃ surāḥ
svayaṃbhūsadanaṃ yāta sa vaḥ śreyo vidhāsyati
- 7
ते सोमवचनाद्देवाः पितृभिः सह भारत
मेरुशृङ्गे समासीनं पितामहम् उपागमन्
te somavacanāddevāḥ pitṛbhiḥ saha bhārata
meruśṛṅge samāsīnaṃ pitāmaham upāgaman
- 8
पितर ऊचुः
निवापान्नेन भगवन्भृशं पीड्यामहे वयम्
प्रसादं कुरु नो देव श्रेयो नः संविधीयताम्
pitara ūcuḥ
nivāpānnena bhagavanbhṛśaṃ pīḍyāmahe vayam
prasādaṃ kuru no deva śreyo naḥ saṃvidhīyatām
- 9
इति तेषां वचः श्रुत्वा स्वयंभूर् इदम् अब्रवीत्
एष मे पार्श्वतो वह्निर्युष्मच्छ्रेयो विधास्यति
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā svayaṃbhūr idam abravīt
eṣa me pārśvato vahniryuṣmacchreyo vidhāsyati
- 10
अग्निर् उवाच
सहितास्तात भोक्ष्यामो निवापे समुपस्थिते
जरयिष्यथ चाप्यन्नं मया सार्धं न संशयः
agnir uvāca
sahitāstāta bhokṣyāmo nivāpe samupasthite
jarayiṣyatha cāpyannaṃ mayā sārdhaṃ na saṃśayaḥ
- 11
एतच्छ्रुत्वा तु पितरस्ततस्ते विज्वराभवन्
एतस्मात्कारणाच्चाग्नेः प्राक्तनं दीयते नृप
etacchrutvā tu pitarastataste vijvarābhavan
etasmātkāraṇāccāgneḥ prāktanaṃ dīyate nṛpa
- 12
निवप्ते चाग्निपूर्वे वै निवापे पुरुषर्षभ
न ब्रह्मराक्षसास्तं वै निवापं धर्षयन्त्युत
रक्षांसि चापवर्तन्ते स्थिते देवे विभावसौ
nivapte cāgnipūrve vai nivāpe puruṣarṣabha
na brahmarākṣasāstaṃ vai nivāpaṃ dharṣayantyuta
rakṣāṃsi cāpavartante sthite deve vibhāvasau
- 13
पूर्वं पिण्डं पितुर्दद्यात्ततो दद्यात्पितामहे
प्रपितामहाय च तत एष श्राद्धविधिः स्मृतः
pūrvaṃ piṇḍaṃ piturdadyāttato dadyātpitāmahe
prapitāmahāya ca tata eṣa śrāddhavidhiḥ smṛtaḥ
- 14
ब्रूयाच्छ्राद्धे च सावित्रीं पिण्डे पिण्डे समाहितः
सोमायेति च वक्तव्यं तथा पितृमतेति च
brūyācchrāddhe ca sāvitrīṃ piṇḍe piṇḍe samāhitaḥ
somāyeti ca vaktavyaṃ tathā pitṛmateti ca
- 15
रजस्वला च या नारी व्यङ्गिता कर्णयोश्च या
निवापे नोपतिष्ठेत संग्राह्या नान्यवंशजाः
rajasvalā ca yā nārī vyaṅgitā karṇayośca yā
nivāpe nopatiṣṭheta saṃgrāhyā nānyavaṃśajāḥ
- 16
जलं प्रतरमाणश्च कीर्तयेत पितामहान्
नदीम् आसाद्य कुर्वीत पितॄणां पिण्डतर्पणम्
jalaṃ prataramāṇaśca kīrtayeta pitāmahān
nadīm āsādya kurvīta pitṝṇāṃ piṇḍatarpaṇam
- 17
पूर्वं स्ववंशजानां तु कृत्वाद्भिस्तर्पणं पुनः
सुहृत्संबन्धिवर्गाणां ततो दद्याज्जलाञ्जलिम्
pūrvaṃ svavaṃśajānāṃ tu kṛtvādbhistarpaṇaṃ punaḥ
suhṛtsaṃbandhivargāṇāṃ tato dadyājjalāñjalim
- 18
कल्माषगोयुगेनाथ युक्तेन तरतो जलम्
पितरो ऽभिलषन्ते वै नावं चाप्यधिरोहतः
सदा नावि जलं तज्ज्ञाः प्रयच्छन्ति समाहिताः
kalmāṣagoyugenātha yuktena tarato jalam
pitaro 'bhilaṣante vai nāvaṃ cāpyadhirohataḥ
sadā nāvi jalaṃ tajjñāḥ prayacchanti samāhitāḥ
- 19
मासार्धे कृष्णपक्षस्य कुर्यान्निवपनानि वै
पुष्टिर् आयुस्तथा वीर्यं श्रीश्चैव पितृवर्तिनः
māsārdhe kṛṣṇapakṣasya kuryānnivapanāni vai
puṣṭir āyustathā vīryaṃ śrīścaiva pitṛvartinaḥ
- 20
पितामहः पुलस्त्यश्च वसिष्ठः पुलहस्तथा
अङ्गिराश्च क्रतुश्चैव कश्यपश्च महान् ऋषिः
एते कुरुकुलश्रेष्ठ महायोगेश्वराः स्मृताः
pitāmahaḥ pulastyaśca vasiṣṭhaḥ pulahastathā
aṅgirāśca kratuścaiva kaśyapaśca mahān ṛṣiḥ
ete kurukulaśreṣṭha mahāyogeśvarāḥ smṛtāḥ
- 21
एते च पितरो राजन्न् एष श्राद्धविधिः परः
प्रेतास्तु पिण्डसंबन्धान्मुच्यन्ते तेन कर्मणा
ete ca pitaro rājann eṣa śrāddhavidhiḥ paraḥ
pretāstu piṇḍasaṃbandhānmucyante tena karmaṇā
- 22
इत्येषा पुरुषश्रेष्ठ श्राद्धोत्पत्तिर्यथागमम्
ख्यापिता पूर्वनिर्दिष्टा दानं वक्ष्याम्यतः परम्
ityeṣā puruṣaśreṣṭha śrāddhotpattiryathāgamam
khyāpitā pūrvanirdiṣṭā dānaṃ vakṣyāmyataḥ param

