59 shlokas
- 1
महेश्वर उवाच
तिलोत्तमा नाम पुरा ब्रह्मणा योषिद् उत्तमा
तिलं तिलं समुद्धृत्य रत्नानां निर्मिता शुभा
maheśvara uvāca
tilottamā nāma purā brahmaṇā yoṣid uttamā
tilaṃ tilaṃ samuddhṛtya ratnānāṃ nirmitā śubhā
- 2
साभ्यगच्छत मां देवि रूपेणाप्रतिमा भुवि
प्रदक्षिणं लोभयन्ती मां शुभे रुचिरानना
sābhyagacchata māṃ devi rūpeṇāpratimā bhuvi
pradakṣiṇaṃ lobhayantī māṃ śubhe rucirānanā
- 3
यतो यतः सा सुदती माम् उपाधावद् अन्तिके
ततस्ततो मुखं चारु मम देवि विनिर्गतम्
yato yataḥ sā sudatī mām upādhāvad antike
tatastato mukhaṃ cāru mama devi vinirgatam
- 4
तां दिदृक्षुर् अहं योगाच्चतुर्मूर्तित्वम् आगतः
चतुर्मुखश्च संवृत्तो दर्शयन्योगम् आत्मनः
tāṃ didṛkṣur ahaṃ yogāccaturmūrtitvam āgataḥ
caturmukhaśca saṃvṛtto darśayanyogam ātmanaḥ
- 5
पूर्वेण वदनेनाहम् इन्द्रत्वम् अनुशास्मि ह
उत्तरेण त्वया सार्धं रमाम्यहम् अनिन्दिते
pūrveṇa vadanenāham indratvam anuśāsmi ha
uttareṇa tvayā sārdhaṃ ramāmyaham anindite
- 6
पश्चिमं मे मुखं सौम्यं सर्वप्राणिसुखावहम्
दक्षिणं भीमसंकाशं रौद्रं संहरति प्रजाः
paścimaṃ me mukhaṃ saumyaṃ sarvaprāṇisukhāvaham
dakṣiṇaṃ bhīmasaṃkāśaṃ raudraṃ saṃharati prajāḥ
- 7
जटिलो ब्रह्मचारी च लोकानां हितकाम्यया
देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थं पिनाकं मे करे स्थितम्
jaṭilo brahmacārī ca lokānāṃ hitakāmyayā
devakāryārthasiddhyarthaṃ pinākaṃ me kare sthitam
- 8
इन्द्रेण च पुरा वज्रं क्षिप्तं श्रीकाङ्क्षिणा मम
दग्ध्वा कण्ठं तु तद्यातं तेन श्रीकण्ठता मम
indreṇa ca purā vajraṃ kṣiptaṃ śrīkāṅkṣiṇā mama
dagdhvā kaṇṭhaṃ tu tadyātaṃ tena śrīkaṇṭhatā mama
- 9
उमोवाच
वाहनेषु प्रभूतेषु श्रीमत्स्वन्येषु सत्सु ते
कथं गोवृषभो देव वाहनत्वम् उपागतः
umovāca
vāhaneṣu prabhūteṣu śrīmatsvanyeṣu satsu te
kathaṃ govṛṣabho deva vāhanatvam upāgataḥ
- 10
महेश्वर उवाच
सुरभीं ससृजे ब्रह्मामृतधेनुं पयोमुचम्
सा सृष्टा बहुधा जाता क्षरमाणा पयो ऽमृतम्
maheśvara uvāca
surabhīṃ sasṛje brahmāmṛtadhenuṃ payomucam
sā sṛṣṭā bahudhā jātā kṣaramāṇā payo 'mṛtam
- 11
तस्या वत्समुखोत्सृष्टः फेनो मद्गात्रम् आगतः
ततो दग्धा मया गावो नानावर्णत्वम् आगताः
tasyā vatsamukhotsṛṣṭaḥ pheno madgātram āgataḥ
tato dagdhā mayā gāvo nānāvarṇatvam āgatāḥ
- 12
ततो ऽहं लोकगुरुणा शमं नीतो ऽर्थवेदिना
वृषं चेमं ध्वजार्थं मे ददौ वाहनम् एव च
tato 'haṃ lokaguruṇā śamaṃ nīto 'rthavedinā
vṛṣaṃ cemaṃ dhvajārthaṃ me dadau vāhanam eva ca
- 13
उमोवाच
निवासा बहुरूपास्ते विश्वरूपगुणान्विताः
तांश्च संत्यज्य भगवञ्श्मशाने रमसे कथम्
umovāca
nivāsā bahurūpāste viśvarūpaguṇānvitāḥ
tāṃśca saṃtyajya bhagavañśmaśāne ramase katham
- 14
केशास्थिकलिले भीमे कपालघटसंकुले
गृध्रगोमायुकलिले चिताग्निशतसंकुले
keśāsthikalile bhīme kapālaghaṭasaṃkule
gṛdhragomāyukalile citāgniśatasaṃkule
- 15
अशुचौ मांसकलिले वसाशोणितकर्दमे
विनिकीर्णामिषचये शिवानादविनादिते
aśucau māṃsakalile vasāśoṇitakardame
vinikīrṇāmiṣacaye śivānādavinādite
- 16
महेश्वर उवाच
मेध्यान्वेषी महीं कृत्स्नां विचरामि निशास्वहम्
न च मेध्यतरं किंचिच्छ्मशानाद् इह विद्यते
maheśvara uvāca
medhyānveṣī mahīṃ kṛtsnāṃ vicarāmi niśāsvaham
na ca medhyataraṃ kiṃcicchmaśānād iha vidyate
- 17
तेन मे सर्ववासानां श्मशाने रमते मनः
न्यग्रोधशाखासंछन्ने निर्भुक्तस्रग्विभूषिते
tena me sarvavāsānāṃ śmaśāne ramate manaḥ
nyagrodhaśākhāsaṃchanne nirbhuktasragvibhūṣite
- 18
तत्र चैव रमन्ते मे भूतसंघाः शुभानने
न च भूतगणैर्देवि विनाहं वस्तुम् उत्सहे
tatra caiva ramante me bhūtasaṃghāḥ śubhānane
na ca bhūtagaṇairdevi vināhaṃ vastum utsahe
- 19
एष वासो हि मे मेध्यः स्वर्गीयश्च मतो हि मे
पुण्यः परमकश्चैव मेध्यकामैर् उपास्यते
eṣa vāso hi me medhyaḥ svargīyaśca mato hi me
puṇyaḥ paramakaścaiva medhyakāmair upāsyate
- 20
उमोवाच
भगवन्सर्वभूतेश सर्वधर्मभृतां वर
पिनाकपाणे वरद संशयो मे महान् अयम्
umovāca
bhagavansarvabhūteśa sarvadharmabhṛtāṃ vara
pinākapāṇe varada saṃśayo me mahān ayam
- 21
अयं मुनिगणः सर्वस्तपस्तप इति प्रभो
तपोऽन्वेषकरो लोके भ्रमते विविधाकृतिः
ayaṃ munigaṇaḥ sarvastapastapa iti prabho
tapo'nveṣakaro loke bhramate vividhākṛtiḥ
- 22
अस्य चैवर्षिसंघस्य मम च प्रियकाम्यया
एतं ममेह संदेहं वक्तुम् अर्हस्यरिंदम
asya caivarṣisaṃghasya mama ca priyakāmyayā
etaṃ mameha saṃdehaṃ vaktum arhasyariṃdama
- 23
धर्मः किंलक्षणः प्रोक्तः कथं वाचरितुं नरैः
शक्यो धर्मम् अविन्दद्भिर्धर्मज्ञ वद मे प्रभो
dharmaḥ kiṃlakṣaṇaḥ proktaḥ kathaṃ vācarituṃ naraiḥ
śakyo dharmam avindadbhirdharmajña vada me prabho
- 24
नारद उवाच
ततो मुनिगणः सर्वस्तां देवीं प्रत्यपूजयत्
वाग्भिर् ऋग्भूषितार्थाभिः स्तवैश्चार्थविदां वर
nārada uvāca
tato munigaṇaḥ sarvastāṃ devīṃ pratyapūjayat
vāgbhir ṛgbhūṣitārthābhiḥ stavaiścārthavidāṃ vara
- 25
महेश्वर उवाच
अहिंसा सत्यवचनं सर्वभूतानुकम्पनम्
शमो दानं यथाशक्ति गार्हस्थ्यो धर्म उत्तमः
maheśvara uvāca
ahiṃsā satyavacanaṃ sarvabhūtānukampanam
śamo dānaṃ yathāśakti gārhasthyo dharma uttamaḥ
- 26
परदारेष्वसंकल्पो न्यासस्त्रीपरिरक्षणम्
अदत्तादानविरमो मधुमांसस्य वर्जनम्
paradāreṣvasaṃkalpo nyāsastrīparirakṣaṇam
adattādānaviramo madhumāṃsasya varjanam
- 27
एष पञ्चविधो धर्मो बहुशाखः सुखोदयः
देहिभिर्धर्मपरमैः कर्तव्यो धर्मसंचयः
eṣa pañcavidho dharmo bahuśākhaḥ sukhodayaḥ
dehibhirdharmaparamaiḥ kartavyo dharmasaṃcayaḥ
- 28
उमोवाच
भगवन्संशयं पृष्टस्तं मे व्याख्यातुम् अर्हसि
चातुर्वर्ण्यस्य यो धर्मः स्वे स्वे वर्णे गुणावहः
umovāca
bhagavansaṃśayaṃ pṛṣṭastaṃ me vyākhyātum arhasi
cāturvarṇyasya yo dharmaḥ sve sve varṇe guṇāvahaḥ
- 29
ब्राह्मणे कीदृशो धर्मः क्षत्रिये कीदृशो भवेत्
वैश्ये किंलक्षणो धर्मः शूद्रे किंलक्षणो भवेत्
brāhmaṇe kīdṛśo dharmaḥ kṣatriye kīdṛśo bhavet
vaiśye kiṃlakṣaṇo dharmaḥ śūdre kiṃlakṣaṇo bhavet
- 30
महेश्वर उवाच
न्यायतस्ते महाभागे संशयः समुदीरितः
भूमिदेवा महाभागाः सदा लोके द्विजातयः
maheśvara uvāca
nyāyataste mahābhāge saṃśayaḥ samudīritaḥ
bhūmidevā mahābhāgāḥ sadā loke dvijātayaḥ

