50 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद
आगमैर्बहुभिः स्फीतो भवान्नः प्रथितः कुले
yudhiṣṭhira uvāca
pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśārada
āgamairbahubhiḥ sphīto bhavānnaḥ prathitaḥ kule
- 2
त्वत्तो धर्मार्थसंयुक्तम् आयत्यां च सुखोदयम्
आश्चर्यभूतं लोकस्य श्रोतुम् इच्छाम्यरिंदम
tvatto dharmārthasaṃyuktam āyatyāṃ ca sukhodayam
āścaryabhūtaṃ lokasya śrotum icchāmyariṃdama
- 3
अयं च कालः सम्प्राप्तो दुर्लभज्ञातिबान्धवः
शास्ता च न हि नः कश्चित्त्वाम् ऋते भरतर्षभ
ayaṃ ca kālaḥ samprāpto durlabhajñātibāndhavaḥ
śāstā ca na hi naḥ kaścittvām ṛte bharatarṣabha
- 4
यदि ते ऽहम् अनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितो ऽनघ
वक्तुम् अर्हसि नः प्रश्नं यत्त्वां पृच्छामि पार्थिव
yadi te 'ham anugrāhyo bhrātṛbhiḥ sahito 'nagha
vaktum arhasi naḥ praśnaṃ yattvāṃ pṛcchāmi pārthiva
- 5
अयं नारायणः श्रीमान्सर्वपार्थिवसंमतः
भवन्तं बहुमानेन प्रश्रयेण च सेवते
ayaṃ nārāyaṇaḥ śrīmānsarvapārthivasaṃmataḥ
bhavantaṃ bahumānena praśrayeṇa ca sevate
- 6
अस्य चैव समक्षं त्वं पार्थिवानां च सर्वशः
भ्रातॄणां च प्रियार्थं मे स्नेहाद्भाषितुम् अर्हसि
asya caiva samakṣaṃ tvaṃ pārthivānāṃ ca sarvaśaḥ
bhrātṝṇāṃ ca priyārthaṃ me snehādbhāṣitum arhasi
- 7
वैशंपायन उवाच
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्नेहाद् आगतसंभ्रमः
भीष्मो भागीरथीपुत्र इदं वचनम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā snehād āgatasaṃbhramaḥ
bhīṣmo bhāgīrathīputra idaṃ vacanam abravīt
- 8
हन्त ते कथयिष्यामि कथाम् अतिमनोरमाम्
अस्य विष्णोः पुरा राजन्प्रभावो ऽयं मया श्रुतः
hanta te kathayiṣyāmi kathām atimanoramām
asya viṣṇoḥ purā rājanprabhāvo 'yaṃ mayā śrutaḥ
- 9
यश्च गोवृषभाङ्कस्य प्रभावस्तं च मे शृणु
रुद्राण्याः संशयो यश्च दंपत्योस्तं च मे शृणु
yaśca govṛṣabhāṅkasya prabhāvastaṃ ca me śṛṇu
rudrāṇyāḥ saṃśayo yaśca daṃpatyostaṃ ca me śṛṇu
- 10
व्रतं चचार धर्मात्मा कृष्णो द्वादशवार्षिकम्
दीक्षितं चागतौ द्रष्टुम् उभौ नारदपर्वतौ
vrataṃ cacāra dharmātmā kṛṣṇo dvādaśavārṣikam
dīkṣitaṃ cāgatau draṣṭum ubhau nāradaparvatau
- 11
कृष्णद्वैपायनश्चैव धौम्यश्च जपतां वरः
देवलः काश्यपश्चैव हस्तिकाश्यप एव च
kṛṣṇadvaipāyanaścaiva dhaumyaśca japatāṃ varaḥ
devalaḥ kāśyapaścaiva hastikāśyapa eva ca
- 12
अपरे ऋषयः सन्तो दीक्षादमसमन्विताः
शिष्यैर् अनुगताः सर्वे देवकल्पैस्तपोधनैः
apare ṛṣayaḥ santo dīkṣādamasamanvitāḥ
śiṣyair anugatāḥ sarve devakalpaistapodhanaiḥ
- 13
तेषाम् अतिथिसत्कारम् अर्चनीयं कुलोचितम्
देवकीतनयः प्रीतो देवकल्पम् अकल्पयत्
teṣām atithisatkāram arcanīyaṃ kulocitam
devakītanayaḥ prīto devakalpam akalpayat
- 14
हरितेषु सुवर्णेषु बर्हिष्केषु नवेषु च
उपोपविविशुः प्रीता विष्टरेषु महर्षयः
hariteṣu suvarṇeṣu barhiṣkeṣu naveṣu ca
upopaviviśuḥ prītā viṣṭareṣu maharṣayaḥ
- 15
कथाश्चक्रुस्ततस्ते तु मधुरा धर्मसंहिताः
राजर्षीणां सुराणां च ये वसन्ति तपोधनाः
kathāścakrustataste tu madhurā dharmasaṃhitāḥ
rājarṣīṇāṃ surāṇāṃ ca ye vasanti tapodhanāḥ
- 16
ततो नारायणं तेजो व्रतचर्येन्धनोत्थितम्
वक्त्रान्निःसृत्य कृष्णस्य वह्निर् अद्भुतकर्मणः
tato nārāyaṇaṃ tejo vratacaryendhanotthitam
vaktrānniḥsṛtya kṛṣṇasya vahnir adbhutakarmaṇaḥ
- 17
सो ऽग्निर्ददाह तं शैलं सद्रुमं सलताक्षुपम्
सपक्षिमृगसंघातं सश्वापदसरीसृपम्
so 'gnirdadāha taṃ śailaṃ sadrumaṃ salatākṣupam
sapakṣimṛgasaṃghātaṃ saśvāpadasarīsṛpam
- 18
मृगैश्च विविधाकारैर्हाहाभूतम् अचेतनम्
शिखरं तस्य शैलस्य मथितं दीप्तदर्शनम्
mṛgaiśca vividhākārairhāhābhūtam acetanam
śikharaṃ tasya śailasya mathitaṃ dīptadarśanam
- 19
स तु वह्निर्महाज्वालो दग्ध्वा सर्वम् अशेषतः
विष्णोः समीपम् आगम्य पादौ शिष्यवद् अस्पृशत्
sa tu vahnirmahājvālo dagdhvā sarvam aśeṣataḥ
viṣṇoḥ samīpam āgamya pādau śiṣyavad aspṛśat
- 20
ततो विष्णुर्वनं दृष्ट्वा निर्दग्धम् अरिकर्शनः
सौम्यैर्दृष्टिनिपातैस्तत्पुनः प्रकृतिम् आनयत्
tato viṣṇurvanaṃ dṛṣṭvā nirdagdham arikarśanaḥ
saumyairdṛṣṭinipātaistatpunaḥ prakṛtim ānayat
- 21
तथैव स गिरिर्भूयः प्रपुष्पितलताद्रुमः
सपक्षिगणसंघुष्टः सश्वापदसरीसृपः
tathaiva sa girirbhūyaḥ prapuṣpitalatādrumaḥ
sapakṣigaṇasaṃghuṣṭaḥ saśvāpadasarīsṛpaḥ
- 22
तद् अद्भुतम् अचिन्त्यं च दृष्ट्वा मुनिगणस्तदा
विस्मितो हृष्टलोमा च बभूवास्राविलेक्षणः
tad adbhutam acintyaṃ ca dṛṣṭvā munigaṇastadā
vismito hṛṣṭalomā ca babhūvāsrāvilekṣaṇaḥ
- 23
ततो नारायणो दृष्ट्वा तान् ऋषीन्विस्मयान्वितान्
प्रश्रितं मधुरं स्निग्धं पप्रच्छ वदतां वरः
tato nārāyaṇo dṛṣṭvā tān ṛṣīnvismayānvitān
praśritaṃ madhuraṃ snigdhaṃ papraccha vadatāṃ varaḥ
- 24
किम् अस्य ऋषिपूगस्य त्यक्तसङ्गस्य नित्यशः
निर्ममस्यागमवतो विस्मयः समुपागतः
kim asya ṛṣipūgasya tyaktasaṅgasya nityaśaḥ
nirmamasyāgamavato vismayaḥ samupāgataḥ
- 25
एतं मे संशयं सर्वं याथातथ्यम् अनिन्दिताः
ऋषयो वक्तुम् अर्हन्ति निश्चितार्थं तपोधनाः
etaṃ me saṃśayaṃ sarvaṃ yāthātathyam aninditāḥ
ṛṣayo vaktum arhanti niścitārthaṃ tapodhanāḥ
- 26
ऋषय ऊचुः
भवान्विसृजते लोकान्भवान्संहरते पुनः
भवाञ्शीतं भवान् उष्णं भवान् एव प्रवर्षति
ṛṣaya ūcuḥ
bhavānvisṛjate lokānbhavānsaṃharate punaḥ
bhavāñśītaṃ bhavān uṣṇaṃ bhavān eva pravarṣati
- 27
पृथिव्यां यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च
तेषां पिता त्वं माता च प्रभुः प्रभव एव च
pṛthivyāṃ yāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca
teṣāṃ pitā tvaṃ mātā ca prabhuḥ prabhava eva ca
- 28
एतन्नो विस्मयकरं प्रशंस मधुसूदन
त्वम् एवार्हसि कल्याण वक्तुं वह्नेर्विनिर्गमम्
etanno vismayakaraṃ praśaṃsa madhusūdana
tvam evārhasi kalyāṇa vaktuṃ vahnervinirgamam
- 29
ततो विगतसंत्रासा वयम् अप्यरिकर्शन
यच्छ्रुतं यच्च दृष्टं नस्तत्प्रवक्ष्यामहे हरे
tato vigatasaṃtrāsā vayam apyarikarśana
yacchrutaṃ yacca dṛṣṭaṃ nastatpravakṣyāmahe hare
- 30
वासुदेव उवाच
एतत्तद्वैष्णवं तेजो मम वक्त्राद्विनिःसृतम्
कृष्णवर्त्मा युगान्ताभो येनायं मथितो गिरिः
vāsudeva uvāca
etattadvaiṣṇavaṃ tejo mama vaktrādviniḥsṛtam
kṛṣṇavartmā yugāntābho yenāyaṃ mathito giriḥ

