30 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
स्त्रीणां स्वभावम् इच्छामि श्रोतुं भरतसत्तम
स्त्रियो हि मूलं दोषाणां लघुचित्ताः पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
strīṇāṃ svabhāvam icchāmi śrotuṃ bharatasattama
striyo hi mūlaṃ doṣāṇāṃ laghucittāḥ pitāmaha
- 2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
नारदस्य च संवादं पुंश्चल्या पञ्चचूडया
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
nāradasya ca saṃvādaṃ puṃścalyā pañcacūḍayā
- 3
लोकान् अनुचरन्धीमान्देवर्षिर्नारदः पुरा
ददर्शाप्सरसं ब्राह्मीं पञ्चचूडाम् अनिन्दिताम्
lokān anucarandhīmāndevarṣirnāradaḥ purā
dadarśāpsarasaṃ brāhmīṃ pañcacūḍām aninditām
- 4
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं पप्रच्छाप्सरसं मुनिः
संशयो हृदि मे कश्चित्तन्मे ब्रूहि सुमध्यमे
tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ papracchāpsarasaṃ muniḥ
saṃśayo hṛdi me kaścittanme brūhi sumadhyame
- 5
एवम् उक्ता तु सा विप्रं प्रत्युवाचाथ नारदम्
विषये सति वक्ष्यामि समर्थां मन्यसे च माम्
evam uktā tu sā vipraṃ pratyuvācātha nāradam
viṣaye sati vakṣyāmi samarthāṃ manyase ca mām
- 6
नारद उवाच
न त्वाम् अविषये भद्रे नियोक्ष्यामि कथंचन
स्त्रीणां स्वभावम् इच्छामि त्वत्तः श्रोतुं वरानने
nārada uvāca
na tvām aviṣaye bhadre niyokṣyāmi kathaṃcana
strīṇāṃ svabhāvam icchāmi tvattaḥ śrotuṃ varānane
- 7
भीष्म उवाच
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवर्षेर् अप्सरोत्तमा
प्रत्युवाच न शक्ष्यामि स्त्री सती निन्दितुं स्त्रियः
bhīṣma uvāca
etacchrutvā vacastasya devarṣer apsarottamā
pratyuvāca na śakṣyāmi strī satī nindituṃ striyaḥ
- 8
विदितास्ते स्त्रियो याश्च यादृशाश्च स्वभावतः
न माम् अर्हसि देवर्षे नियोक्तुं प्रश्न ईदृशे
viditāste striyo yāśca yādṛśāśca svabhāvataḥ
na mām arhasi devarṣe niyoktuṃ praśna īdṛśe
- 9
ताम् उवाच स देवर्षिः सत्यं वद सुमध्यमे
मृषावादे भवेद्दोषः सत्ये दोषो न विद्यते
tām uvāca sa devarṣiḥ satyaṃ vada sumadhyame
mṛṣāvāde bhaveddoṣaḥ satye doṣo na vidyate
- 10
इत्युक्ता सा कृतमतिर् अभवच्चारुहासिनी
स्त्रीदोषाञ्शाश्वतान्सत्यान्भाषितुं सम्प्रचक्रमे
ityuktā sā kṛtamatir abhavaccāruhāsinī
strīdoṣāñśāśvatānsatyānbhāṣituṃ sampracakrame
- 11
पञ्चचूडोवाच
कुलीना रूपवत्यश्च नाथवत्यश्च योषितः
मर्यादासु न तिष्ठन्ति स दोषः स्त्रीषु नारद
pañcacūḍovāca
kulīnā rūpavatyaśca nāthavatyaśca yoṣitaḥ
maryādāsu na tiṣṭhanti sa doṣaḥ strīṣu nārada
- 12
न स्त्रीभ्यः किंचिद् अन्यद्वै पापीयस्तरम् अस्ति वै
स्त्रियो हि मूलं दोषाणां तथा त्वम् अपि वेत्थ ह
na strībhyaḥ kiṃcid anyadvai pāpīyastaram asti vai
striyo hi mūlaṃ doṣāṇāṃ tathā tvam api vettha ha
- 13
समाज्ञातान् ऋद्धिमतः प्रतिरूपान्वशे स्थितान्
पतीन् अन्तरम् आसाद्य नालं नार्यः प्रतीक्षितुम्
samājñātān ṛddhimataḥ pratirūpānvaśe sthitān
patīn antaram āsādya nālaṃ nāryaḥ pratīkṣitum
- 14
असद्धर्मस्त्वयं स्त्रीणाम् अस्माकं भवति प्रभो
पापीयसो नरान्यद्वै लज्जां त्यक्त्वा भजामहे
asaddharmastvayaṃ strīṇām asmākaṃ bhavati prabho
pāpīyaso narānyadvai lajjāṃ tyaktvā bhajāmahe
- 15
स्त्रियं हि यः प्रार्थयते संनिकर्षं च गच्छति
ईषच्च कुरुते सेवां तम् एवेच्छन्ति योषितः
striyaṃ hi yaḥ prārthayate saṃnikarṣaṃ ca gacchati
īṣacca kurute sevāṃ tam evecchanti yoṣitaḥ
- 16
अनर्थित्वान्मनुष्याणां भयात्परिजनस्य च
मर्यादायाम् अमर्यादाः स्त्रियस्तिष्ठन्ति भर्तृषु
anarthitvānmanuṣyāṇāṃ bhayātparijanasya ca
maryādāyām amaryādāḥ striyastiṣṭhanti bhartṛṣu
- 17
नासां कश्चिद् अगम्यो ऽस्ति नासां वयसि संस्थितिः
विरूपं रूपवन्तं वा पुमान् इत्येव भुञ्जते
nāsāṃ kaścid agamyo 'sti nāsāṃ vayasi saṃsthitiḥ
virūpaṃ rūpavantaṃ vā pumān ityeva bhuñjate
- 18
न भयान्नाप्यनुक्रोशान्नार्थहेतोः कथंचन
न ज्ञातिकुलसंबन्धात्स्त्रियस्तिष्ठन्ति भर्तृषु
na bhayānnāpyanukrośānnārthahetoḥ kathaṃcana
na jñātikulasaṃbandhātstriyastiṣṭhanti bhartṛṣu
- 19
यौवने वर्तमानानां मृष्टाभरणवाससाम्
नारीणां स्वैरवृत्तानां स्पृहयन्ति कुलस्त्रियः
yauvane vartamānānāṃ mṛṣṭābharaṇavāsasām
nārīṇāṃ svairavṛttānāṃ spṛhayanti kulastriyaḥ
- 20
याश्च शश्वद्बहुमता रक्ष्यन्ते दयिताः स्त्रियः
अपि ताः संप्रसज्जन्ते कुब्जान्धजडवामनैः
yāśca śaśvadbahumatā rakṣyante dayitāḥ striyaḥ
api tāḥ saṃprasajjante kubjāndhajaḍavāmanaiḥ
- 21
पङ्गुष्वपि च देवर्षे ये चान्ये कुत्सिता नराः
स्त्रीणाम् अगम्यो लोके ऽस्मिन्नास्ति कश्चिन्महामुने
paṅguṣvapi ca devarṣe ye cānye kutsitā narāḥ
strīṇām agamyo loke 'sminnāsti kaścinmahāmune
- 22
यदि पुंसां गतिर्ब्रह्म कथंचिन्नोपपद्यते
अप्यन्योन्यं प्रवर्तन्ते न हि तिष्ठन्ति भर्तृषु
yadi puṃsāṃ gatirbrahma kathaṃcinnopapadyate
apyanyonyaṃ pravartante na hi tiṣṭhanti bhartṛṣu
- 23
अलाभात्पुरुषाणां हि भयात्परिजनस्य च
वधबन्धभयाच्चापि स्वयं गुप्ता भवन्ति ताः
alābhātpuruṣāṇāṃ hi bhayātparijanasya ca
vadhabandhabhayāccāpi svayaṃ guptā bhavanti tāḥ
- 24
चलस्वभावा दुःसेव्या दुर्ग्राह्या भावतस्तथा
प्राज्ञस्य पुरुषस्येह यथा वाचस्तथा स्त्रियः
calasvabhāvā duḥsevyā durgrāhyā bhāvatastathā
prājñasya puruṣasyeha yathā vācastathā striyaḥ
- 25
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः
नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचनाः
nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ nāpagānāṃ mahodadhiḥ
nāntakaḥ sarvabhūtānāṃ na puṃsāṃ vāmalocanāḥ
- 26
इदम् अन्यच्च देवर्षे रहस्यं सर्वयोषिताम्
दृष्ट्वैव पुरुषं हृद्यं योनिः प्रक्लिद्यते स्त्रियः
idam anyacca devarṣe rahasyaṃ sarvayoṣitām
dṛṣṭvaiva puruṣaṃ hṛdyaṃ yoniḥ praklidyate striyaḥ
- 27
कामानाम् अपि दातारं कर्तारं मानसान्त्वयोः
रक्षितारं न मृष्यन्ति भर्तारं परमं स्त्रियः
kāmānām api dātāraṃ kartāraṃ mānasāntvayoḥ
rakṣitāraṃ na mṛṣyanti bhartāraṃ paramaṃ striyaḥ
- 28
न कामभोगान्बहुलान्नालंकारार्थसंचयान्
तथैव बहु मन्यन्ते यथा रत्याम् अनुग्रहम्
na kāmabhogānbahulānnālaṃkārārthasaṃcayān
tathaiva bahu manyante yathā ratyām anugraham
- 29
अन्तकः शमनो मृत्युः पातालं वडवामुखम्
क्षुरधारा विषं सर्पो वह्निर् इत्येकतः स्त्रियः
antakaḥ śamano mṛtyuḥ pātālaṃ vaḍavāmukham
kṣuradhārā viṣaṃ sarpo vahnir ityekataḥ striyaḥ
- 30
यतश्च भूतानि महान्ति पञ्च यतश्च लोका विहिता विधात्रा
यतः पुमांसः प्रमदाश्च निर्मितास्तदैव दोषाः प्रमदासु नारद
yataśca bhūtāni mahānti pañca yataśca lokā vihitā vidhātrā
yataḥ pumāṃsaḥ pramadāśca nirmitāstadaiva doṣāḥ pramadāsu nārada

