51 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
कानि दानानि लोके ऽस्मिन्दातुकामो महीपतिः
गुणाधिकेभ्यो विप्रेभ्यो दद्याद्भरतसत्तम
yudhiṣṭhira uvāca
kāni dānāni loke 'smindātukāmo mahīpatiḥ
guṇādhikebhyo viprebhyo dadyādbharatasattama
- 2
केन तुष्यन्ति ते सद्यस्तुष्टाः किं प्रदिशन्त्युत
शंस मे तन्महाबाहो फलं पुण्यकृतं महत्
kena tuṣyanti te sadyastuṣṭāḥ kiṃ pradiśantyuta
śaṃsa me tanmahābāho phalaṃ puṇyakṛtaṃ mahat
- 3
दत्तं किं फलवद्राजन्न् इह लोके परत्र च
भवतः श्रोतुम् इच्छामि तन्मे विस्तरतो वद
dattaṃ kiṃ phalavadrājann iha loke paratra ca
bhavataḥ śrotum icchāmi tanme vistarato vada
- 4
भीष्म उवाच
इमम् अर्थं पुरा पृष्टो नारदो देवदर्शनः
यद् उक्तवान् असौ तन्मे गदतः शृणु भारत
bhīṣma uvāca
imam arthaṃ purā pṛṣṭo nārado devadarśanaḥ
yad uktavān asau tanme gadataḥ śṛṇu bhārata
- 5
नारद उवाच
अन्नम् एव प्रशंसन्ति देवाः सर्षिगणाः पुरा
लोकतन्त्रं हि यज्ञाश्च सर्वम् अन्ने प्रतिष्ठितम्
nārada uvāca
annam eva praśaṃsanti devāḥ sarṣigaṇāḥ purā
lokatantraṃ hi yajñāśca sarvam anne pratiṣṭhitam
- 6
अन्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यति
तस्माद् अन्नं विशेषेण दातुम् इच्छन्ति मानवाः
annena sadṛśaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati
tasmād annaṃ viśeṣeṇa dātum icchanti mānavāḥ
- 7
अन्नम् ऊर्जस्करं लोके प्राणाश्चान्ने प्रतिष्ठिताः
अन्नेन धार्यते सर्वं विश्वं जगद् इदं प्रभो
annam ūrjaskaraṃ loke prāṇāścānne pratiṣṭhitāḥ
annena dhāryate sarvaṃ viśvaṃ jagad idaṃ prabho
- 8
अन्नाद्गृहस्था लोके ऽस्मिन्भिक्षवस्तत एव च
अन्नात्प्रभवति प्राणः प्रत्यक्षं नात्र संशयः
annādgṛhasthā loke 'sminbhikṣavastata eva ca
annātprabhavati prāṇaḥ pratyakṣaṃ nātra saṃśayaḥ
- 9
कुटुम्बं पीडयित्वापि ब्राह्मणाय महात्मने
दातव्यं भिक्षवे चान्नम् आत्मनो भूतिम् इच्छता
kuṭumbaṃ pīḍayitvāpi brāhmaṇāya mahātmane
dātavyaṃ bhikṣave cānnam ātmano bhūtim icchatā
- 10
ब्राह्मणायाभिरूपाय यो दद्याद् अन्नम् अर्थिने
निदधाति निधिं श्रेष्ठं पारलौकिकम् आत्मनः
brāhmaṇāyābhirūpāya yo dadyād annam arthine
nidadhāti nidhiṃ śreṣṭhaṃ pāralaukikam ātmanaḥ
- 11
श्रान्तम् अध्वनि वर्तन्तं वृद्धम् अर्हम् उपस्थितम्
अर्चयेद्भूतिम् अन्विच्छन्गृहस्थो गृहम् आगतम्
śrāntam adhvani vartantaṃ vṛddham arham upasthitam
arcayedbhūtim anvicchangṛhastho gṛham āgatam
- 12
क्रोधम् उत्पतितं हित्वा सुशीलो वीतमत्सरः
अन्नदः प्राप्नुते राजन्दिवि चेह च यत्सुखम्
krodham utpatitaṃ hitvā suśīlo vītamatsaraḥ
annadaḥ prāpnute rājandivi ceha ca yatsukham
- 13
नावमन्येद् अभिगतं न प्रणुद्यात्कथंचन
अपि श्वपाके शुनि वा न दानं विप्रणश्यति
nāvamanyed abhigataṃ na praṇudyātkathaṃcana
api śvapāke śuni vā na dānaṃ vipraṇaśyati
- 14
यो दद्याद् अपरिक्लिष्टम् अन्नम् अध्वनि वर्तते
श्रान्तायादृष्टपूर्वाय स महद्धर्मम् आप्नुयात्
yo dadyād aparikliṣṭam annam adhvani vartate
śrāntāyādṛṣṭapūrvāya sa mahaddharmam āpnuyāt
- 15
पितॄन्देवान् ऋषीन्विप्रान् अतिथींश्च जनाधिप
यो नरः प्रीणयत्यन्नैस्तस्य पुण्यफलं महत्
pitṝndevān ṛṣīnviprān atithīṃśca janādhipa
yo naraḥ prīṇayatyannaistasya puṇyaphalaṃ mahat
- 16
कृत्वापि पापकं कर्म यो दद्याद् अन्नम् अर्थिने
ब्राह्मणाय विशेषेण न स पापेन युज्यते
kṛtvāpi pāpakaṃ karma yo dadyād annam arthine
brāhmaṇāya viśeṣeṇa na sa pāpena yujyate
- 17
ब्राह्मणेष्वक्षयं दानम् अन्नं शूद्रे महाफलम्
अन्नदानं च शूद्रे च ब्राह्मणे च विशिष्यते
brāhmaṇeṣvakṣayaṃ dānam annaṃ śūdre mahāphalam
annadānaṃ ca śūdre ca brāhmaṇe ca viśiṣyate
- 18
न पृच्छेद्गोत्रचरणं स्वाध्यायं देशम् एव वा
भिक्षितो ब्राह्मणेनेह जन्म वान्नं प्रयाचितः
na pṛcchedgotracaraṇaṃ svādhyāyaṃ deśam eva vā
bhikṣito brāhmaṇeneha janma vānnaṃ prayācitaḥ
- 19
अन्नदस्यान्नवृक्षाश्च सर्वकामफलान्विताः
भवन्तीहाथ वामुत्र नृपते नात्र संशयः
annadasyānnavṛkṣāśca sarvakāmaphalānvitāḥ
bhavantīhātha vāmutra nṛpate nātra saṃśayaḥ
- 20
आशंसन्ते हि पितरः सुवृष्टिम् इव कर्षकाः
अस्माकम् अपि पुत्रो वा पौत्रो वान्नं प्रदास्यति
āśaṃsante hi pitaraḥ suvṛṣṭim iva karṣakāḥ
asmākam api putro vā pautro vānnaṃ pradāsyati
- 21
ब्राह्मणो हि महद्भूतं स्वयं देहीति याचते
अकामो वा सकामो वा दत्त्वा पुण्यम् अवाप्नुयात्
brāhmaṇo hi mahadbhūtaṃ svayaṃ dehīti yācate
akāmo vā sakāmo vā dattvā puṇyam avāpnuyāt
- 22
ब्राह्मणः सर्वभूतानाम् अतिथिः प्रसृताग्रभुक्
विप्रा यम् अभिगच्छन्ति भिक्षमाणा गृहं सदा
brāhmaṇaḥ sarvabhūtānām atithiḥ prasṛtāgrabhuk
viprā yam abhigacchanti bhikṣamāṇā gṛhaṃ sadā
- 23
सत्कृताश्च निवर्तन्ते तद् अतीव प्रवर्धते
महाभोगे कुले जन्म प्रेत्य प्राप्नोति भारत
satkṛtāśca nivartante tad atīva pravardhate
mahābhoge kule janma pretya prāpnoti bhārata
- 24
दत्त्वा त्वन्नं नरो लोके तथा स्थानम् अनुत्तमम्
मृष्टमृष्टान्नदायी तु स्वर्गे वसति सत्कृतः
dattvā tvannaṃ naro loke tathā sthānam anuttamam
mṛṣṭamṛṣṭānnadāyī tu svarge vasati satkṛtaḥ
- 25
अन्नं प्राणा नराणां हि सर्वम् अन्ने प्रतिष्ठितम्
अन्नदः पशुमान्पुत्री धनवान्भोगवान् अपि
annaṃ prāṇā narāṇāṃ hi sarvam anne pratiṣṭhitam
annadaḥ paśumānputrī dhanavānbhogavān api
- 26
प्राणवांश्चापि भवति रूपवांश्च तथा नृप
अन्नदः प्राणदो लोके सर्वदः प्रोच्यते तु सः
prāṇavāṃścāpi bhavati rūpavāṃśca tathā nṛpa
annadaḥ prāṇado loke sarvadaḥ procyate tu saḥ
- 27
अन्नं हि दत्त्वातिथये ब्राह्मणाय यथाविधि
प्रदाता सुखम् आप्नोति देवैश्चाप्यभिपूज्यते
annaṃ hi dattvātithaye brāhmaṇāya yathāvidhi
pradātā sukham āpnoti devaiścāpyabhipūjyate
- 28
ब्राह्मणो हि महद्भूतं क्षेत्रं चरति पादवत्
उप्यते तत्र यद्बीजं तद्धि पुण्यफलं महत्
brāhmaṇo hi mahadbhūtaṃ kṣetraṃ carati pādavat
upyate tatra yadbījaṃ taddhi puṇyaphalaṃ mahat
- 29
प्रत्यक्षं प्रीतिजननं भोक्तृदात्रोर्भवत्युत
सर्वाण्यन्यानि दानानि परोक्षफलवन्त्युत
pratyakṣaṃ prītijananaṃ bhoktṛdātrorbhavatyuta
sarvāṇyanyāni dānāni parokṣaphalavantyuta
- 30
अन्नाद्धि प्रसवं विद्धि रतिम् अन्नाद्धि भारत
धर्मार्थावन्नतो विद्धि रोगनाशं तथान्नतः
annāddhi prasavaṃ viddhi ratim annāddhi bhārata
dharmārthāvannato viddhi roganāśaṃ tathānnataḥ

