29 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
श्रुतं मे भरतश्रेष्ठ पुष्पधूपप्रदायिनाम्
फलं बलिविधाने च तद्भूयो वक्तुम् अर्हसि
yudhiṣṭhira uvāca
śrutaṃ me bharataśreṣṭha puṣpadhūpapradāyinām
phalaṃ balividhāne ca tadbhūyo vaktum arhasi
- 2
धूपप्रदानस्य फलं प्रदीपस्य तथैव च
बलयश्च किमर्थं वै क्षिप्यन्ते गृहमेधिभिः
dhūpapradānasya phalaṃ pradīpasya tathaiva ca
balayaśca kimarthaṃ vai kṣipyante gṛhamedhibhiḥ
- 3
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
नहुषं प्रति संवादम् अगस्त्यस्य भृगोस्तथा
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
nahuṣaṃ prati saṃvādam agastyasya bhṛgostathā
- 4
नहुषो हि महाराज राजर्षिः सुमहातपाः
देवराज्यम् अनुप्राप्तः सुकृतेनेह कर्मणा
nahuṣo hi mahārāja rājarṣiḥ sumahātapāḥ
devarājyam anuprāptaḥ sukṛteneha karmaṇā
- 5
तत्रापि प्रयतो राजन्नहुषस्त्रिदिवे वसन्
मानुषीश्चैव दिव्याश्च कुर्वाणो विविधाः क्रियाः
tatrāpi prayato rājannahuṣastridive vasan
mānuṣīścaiva divyāśca kurvāṇo vividhāḥ kriyāḥ
- 6
मानुष्यस्तत्र सर्वाः स्म क्रियास्तस्य महात्मनः
प्रवृत्तास्त्रिदिवे राजन्दिव्याश्चैव सनातनाः
mānuṣyastatra sarvāḥ sma kriyāstasya mahātmanaḥ
pravṛttāstridive rājandivyāścaiva sanātanāḥ
- 7
अग्निकार्याणि समिधः कुशाः सुमनसस्तथा
बलयश्चान्नलाजाभिर्धूपनं दीपकर्म च
agnikāryāṇi samidhaḥ kuśāḥ sumanasastathā
balayaścānnalājābhirdhūpanaṃ dīpakarma ca
- 8
सर्वं तस्य गृहे राज्ञः प्रावर्तत महात्मनः
जपयज्ञान्मनोयज्ञांस्त्रिदिवे ऽपि चकार सः
sarvaṃ tasya gṛhe rājñaḥ prāvartata mahātmanaḥ
japayajñānmanoyajñāṃstridive 'pi cakāra saḥ
- 9
दैवतान्यर्चयंश्चापि विधिवत्स सुरेश्वरः
सर्वाण्येव यथान्यायं यथापूर्वम् अरिंदम
daivatānyarcayaṃścāpi vidhivatsa sureśvaraḥ
sarvāṇyeva yathānyāyaṃ yathāpūrvam ariṃdama
- 10
अथेन्द्रस्य भविष्यत्वाद् अहंकारस्तम् आविशत्
सर्वाश्चैव क्रियास्तस्य पर्यहीयन्त भूपते
athendrasya bhaviṣyatvād ahaṃkārastam āviśat
sarvāścaiva kriyāstasya paryahīyanta bhūpate
- 11
स ऋषीन्वाहयामास वरदानमदान्वितः
परिहीनक्रियश्चापि दुर्बलत्वम् उपेयिवान्
sa ṛṣīnvāhayāmāsa varadānamadānvitaḥ
parihīnakriyaścāpi durbalatvam upeyivān
- 12
तस्य वाहयतः कालो मुनिमुख्यांस्तपोधनान्
अहंकाराभिभूतस्य सुमहान् अत्यवर्तत
tasya vāhayataḥ kālo munimukhyāṃstapodhanān
ahaṃkārābhibhūtasya sumahān atyavartata
- 13
अथ पर्यायश ऋषीन्वाहनायोपचक्रमे
पर्यायश्चाप्यगस्त्यस्य समपद्यत भारत
atha paryāyaśa ṛṣīnvāhanāyopacakrame
paryāyaścāpyagastyasya samapadyata bhārata
- 14
अथागम्य महातेजा भृगुर्ब्रह्मविदां वरः
अगस्त्यम् आश्रमस्थं वै समुपेत्येदम् अब्रवीत्
athāgamya mahātejā bhṛgurbrahmavidāṃ varaḥ
agastyam āśramasthaṃ vai samupetyedam abravīt
- 15
एवं वयम् असत्कारं देवेन्द्रस्यास्य दुर्मतेः
नहुषस्य किमर्थं वै मर्षयाम महामुने
evaṃ vayam asatkāraṃ devendrasyāsya durmateḥ
nahuṣasya kimarthaṃ vai marṣayāma mahāmune
- 16
अगस्त्य उवाच
कथम् एष मया शक्यः शप्तुं यस्य महामुने
वरदेन वरो दत्तो भवतो विदितश्च सः
agastya uvāca
katham eṣa mayā śakyaḥ śaptuṃ yasya mahāmune
varadena varo datto bhavato viditaśca saḥ
- 17
यो मे दृष्टिपथं गच्छेत्स मे वश्यो भवेद् इति
इत्यनेन वरो देवाद्याचितो गच्छता दिवम्
yo me dṛṣṭipathaṃ gacchetsa me vaśyo bhaved iti
ityanena varo devādyācito gacchatā divam
- 18
एवं न दग्धः स मया भवता च न संशयः
अन्येनाप्यृषिमुख्येन न शप्तो न च पातितः
evaṃ na dagdhaḥ sa mayā bhavatā ca na saṃśayaḥ
anyenāpyṛṣimukhyena na śapto na ca pātitaḥ
- 19
अमृतं चैव पानाय दत्तम् अस्मै पुरा विभो
महात्मने तदर्थं च नास्माभिर्विनिपात्यते
amṛtaṃ caiva pānāya dattam asmai purā vibho
mahātmane tadarthaṃ ca nāsmābhirvinipātyate
- 20
प्रायच्छत वरं देवः प्रजानां दुःखकारकम्
द्विजेष्वधर्मयुक्तानि स करोति नराधमः
prāyacchata varaṃ devaḥ prajānāṃ duḥkhakārakam
dvijeṣvadharmayuktāni sa karoti narādhamaḥ
- 21
अत्र यत्प्राप्तकालं नस्तद्ब्रूहि वदतां वर
भवांश्चापि यथा ब्रूयात्कुर्वीमहि तथा वयम्
atra yatprāptakālaṃ nastadbrūhi vadatāṃ vara
bhavāṃścāpi yathā brūyātkurvīmahi tathā vayam
- 22
भृगुर् उवाच
पितामहनियोगेन भवन्तम् अहम् आगतः
प्रतिकर्तुं बलवति नहुषे दर्पम् आस्थिते
bhṛgur uvāca
pitāmahaniyogena bhavantam aham āgataḥ
pratikartuṃ balavati nahuṣe darpam āsthite
- 23
अद्य हि त्वा सुदुर्बुद्धी रथे योक्ष्यति देवराट्
अद्यैनम् अहम् उद्वृत्तं करिष्ये ऽनिन्द्रम् ओजसा
adya hi tvā sudurbuddhī rathe yokṣyati devarāṭ
adyainam aham udvṛttaṃ kariṣye 'nindram ojasā
- 24
अद्येन्द्रं स्थापयिष्यामि पश्यतस्ते शतक्रतुम्
संचाल्य पापकर्माणम् इन्द्रस्थानात्सुदुर्मतिम्
adyendraṃ sthāpayiṣyāmi paśyataste śatakratum
saṃcālya pāpakarmāṇam indrasthānātsudurmatim
- 25
अद्य चासौ कुदेवेन्द्रस्त्वां पदा धर्षयिष्यति
दैवोपहतचित्तत्वाद् आत्मनाशाय मन्दधीः
adya cāsau kudevendrastvāṃ padā dharṣayiṣyati
daivopahatacittatvād ātmanāśāya mandadhīḥ
- 26
व्युत्क्रान्तधर्मं तम् अहं धर्षणामर्षितो भृशम्
अहिर्भवस्वेति रुषा शप्स्ये पापं द्विजद्रुहम्
vyutkrāntadharmaṃ tam ahaṃ dharṣaṇāmarṣito bhṛśam
ahirbhavasveti ruṣā śapsye pāpaṃ dvijadruham
- 27
तत एनं सुदुर्बुद्धिं धिक्शब्दाभिहतत्विषम्
धरण्यां पातयिष्यामि प्रेक्षतस्ते महामुने
tata enaṃ sudurbuddhiṃ dhikśabdābhihatatviṣam
dharaṇyāṃ pātayiṣyāmi prekṣataste mahāmune
- 28
नहुषं पापकर्माणम् ऐश्वर्यबलमोहितम्
यथा च रोचते तुभ्यं तथा कर्तास्म्यहं मुने
nahuṣaṃ pāpakarmāṇam aiśvaryabalamohitam
yathā ca rocate tubhyaṃ tathā kartāsmyahaṃ mune
- 29
एवम् उक्तस्तु भृगुणा मैत्रावरुणिर् अव्ययः
अगस्त्यः परमप्रीतो बभूव विगतज्वरः
evam uktastu bhṛguṇā maitrāvaruṇir avyayaḥ
agastyaḥ paramaprīto babhūva vigatajvaraḥ

