33 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
अत्रैव कीर्त्यते सद्भिर्ब्राह्मणस्वाभिमर्शने
नृगेण सुमहत्कृच्छ्रं यद् अवाप्तं कुरूद्वह
bhīṣma uvāca
atraiva kīrtyate sadbhirbrāhmaṇasvābhimarśane
nṛgeṇa sumahatkṛcchraṃ yad avāptaṃ kurūdvaha
- 2
निविशन्त्यां पुरा पार्थ द्वारवत्याम् इति श्रुतिः
अदृश्यत महाकूपस्तृणवीरुत्समावृतः
niviśantyāṃ purā pārtha dvāravatyām iti śrutiḥ
adṛśyata mahākūpastṛṇavīrutsamāvṛtaḥ
- 3
प्रयत्नं तत्र कुर्वाणास्तस्मात्कूपाज्जलार्थिनः
श्रमेण महता युक्तास्तस्मिंस्तोये सुसंवृते
prayatnaṃ tatra kurvāṇāstasmātkūpājjalārthinaḥ
śrameṇa mahatā yuktāstasmiṃstoye susaṃvṛte
- 4
ददृशुस्ते महाकायं कृकलासम् अवस्थितम्
तस्य चोद्धरणे यत्नम् अकुर्वंस्ते सहस्रशः
dadṛśuste mahākāyaṃ kṛkalāsam avasthitam
tasya coddharaṇe yatnam akurvaṃste sahasraśaḥ
- 5
प्रग्रहैश्चर्मपट्टैश्च तं बद्ध्वा पर्वतोपमम्
नाशक्नुवन्समुद्धर्तुं ततो जग्मुर्जनार्दनम्
pragrahaiścarmapaṭṭaiśca taṃ baddhvā parvatopamam
nāśaknuvansamuddhartuṃ tato jagmurjanārdanam
- 6
खम् आवृत्योदपानस्य कृकलासः स्थितो महान्
तस्य नास्ति समुद्धर्तेत्यथ कृष्णे न्यवेदयन्
kham āvṛtyodapānasya kṛkalāsaḥ sthito mahān
tasya nāsti samuddhartetyatha kṛṣṇe nyavedayan
- 7
स वासुदेवेन समुद्धृतश्च पृष्टश्च कामान्निजगाद राजा
नृगस्तदात्मानम् अथो न्यवेदयत्पुरातनं यज्ञसहस्रयाजिनम्
sa vāsudevena samuddhṛtaśca pṛṣṭaśca kāmānnijagāda rājā
nṛgastadātmānam atho nyavedayatpurātanaṃ yajñasahasrayājinam
- 8
तथा ब्रुवाणं तु तम् आह माधवः शुभं त्वया कर्म कृतं न पापकम्
कथं भवान्दुर्गतिम् ईदृशीं गतो नरेन्द्र तद्ब्रूहि किम् एतद् ईदृशम्
tathā bruvāṇaṃ tu tam āha mādhavaḥ śubhaṃ tvayā karma kṛtaṃ na pāpakam
kathaṃ bhavāndurgatim īdṛśīṃ gato narendra tadbrūhi kim etad īdṛśam
- 9
शतं सहस्राणि शतं गवां पुनः पुनः शतान्यष्ट शतायुतानि
त्वया पुरा दत्तम् इतीह शुश्रुम नृप द्विजेभ्यः क्व नु तद्गतं तव
śataṃ sahasrāṇi śataṃ gavāṃ punaḥ punaḥ śatānyaṣṭa śatāyutāni
tvayā purā dattam itīha śuśruma nṛpa dvijebhyaḥ kva nu tadgataṃ tava
- 10
नृगस्ततो ऽब्रवीत्कृष्णं ब्राह्मणस्याग्निहोत्रिणः
प्रोषितस्य परिभ्रष्टा गौर् एका मम गोधने
nṛgastato 'bravītkṛṣṇaṃ brāhmaṇasyāgnihotriṇaḥ
proṣitasya paribhraṣṭā gaur ekā mama godhane
- 11
गवां सहस्रे संख्याता तदा सा पशुपैर्मम
सा ब्राह्मणाय मे दत्ता प्रेत्यार्थम् अभिकाङ्क्षता
gavāṃ sahasre saṃkhyātā tadā sā paśupairmama
sā brāhmaṇāya me dattā pretyārtham abhikāṅkṣatā
- 12
अपश्यत्परिमार्गंश्च तां यां परगृहे द्विजः
ममेयम् इति चोवाच ब्राह्मणो यस्य साभवत्
apaśyatparimārgaṃśca tāṃ yāṃ paragṛhe dvijaḥ
mameyam iti covāca brāhmaṇo yasya sābhavat
- 13
तावुभौ समनुप्राप्तौ विवदन्तौ भृशज्वरौ
भवान्दाता भवान्हर्तेत्यथ तौ मां तदोचतुः
tāvubhau samanuprāptau vivadantau bhṛśajvarau
bhavāndātā bhavānhartetyatha tau māṃ tadocatuḥ
- 14
शतेन शतसंख्येन गवां विनिमयेन वै
याचे प्रतिग्रहीतारं स तु माम् अब्रवीद् इदम्
śatena śatasaṃkhyena gavāṃ vinimayena vai
yāce pratigrahītāraṃ sa tu mām abravīd idam
- 15
देशकालोपसंपन्ना दोग्ध्री क्षान्तातिवत्सला
स्वादुक्षीरप्रदा धन्या मम नित्यं निवेशने
deśakālopasaṃpannā dogdhrī kṣāntātivatsalā
svādukṣīrapradā dhanyā mama nityaṃ niveśane
- 16
कृशं च भरते या गौर्मम पुत्रम् अपस्तनम्
न सा शक्या मया हातुम् इत्युक्त्वा स जगाम ह
kṛśaṃ ca bharate yā gaurmama putram apastanam
na sā śakyā mayā hātum ityuktvā sa jagāma ha
- 17
ततस्तम् अपरं विप्रं याचे विनिमयेन वै
गवां शतसहस्रं वै तत्कृते गृह्यताम् इति
tatastam aparaṃ vipraṃ yāce vinimayena vai
gavāṃ śatasahasraṃ vai tatkṛte gṛhyatām iti
- 18
ब्राह्मण उवाच
न राज्ञां प्रतिगृह्णामि शक्तो ऽहं स्वस्य मार्गणे
सैव गौर्दीयतां शीघ्रं ममेति मधुसूदन
brāhmaṇa uvāca
na rājñāṃ pratigṛhṇāmi śakto 'haṃ svasya mārgaṇe
saiva gaurdīyatāṃ śīghraṃ mameti madhusūdana
- 19
रुक्मम् अश्वांश्च ददतो रजतं स्यन्दनांस्तथा
न जग्राह ययौ चापि तदा स ब्राह्मणर्षभः
rukmam aśvāṃśca dadato rajataṃ syandanāṃstathā
na jagrāha yayau cāpi tadā sa brāhmaṇarṣabhaḥ
- 20
एतस्मिन्न् एव काले तु चोदितः कालधर्मणा
पितृलोकम् अहं प्राप्य धर्मराजम् उपागमम्
etasminn eva kāle tu coditaḥ kāladharmaṇā
pitṛlokam ahaṃ prāpya dharmarājam upāgamam
- 21
यमस्तु पूजयित्वा मां ततो वचनम् अब्रवीत्
नान्तः संख्यायते राजंस्तव पुण्यस्य कर्मणः
yamastu pūjayitvā māṃ tato vacanam abravīt
nāntaḥ saṃkhyāyate rājaṃstava puṇyasya karmaṇaḥ
- 22
अस्ति चैव कृतं पापम् अज्ञानात्तद् अपि त्वया
चरस्व पापं पश्चाद्वा पूर्वं वा त्वं यथेच्छसि
asti caiva kṛtaṃ pāpam ajñānāttad api tvayā
carasva pāpaṃ paścādvā pūrvaṃ vā tvaṃ yathecchasi
- 23
रक्षितास्मीति चोक्तं ते प्रतिज्ञा चानृता तव
ब्राह्मणस्वस्य चादानं त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः
rakṣitāsmīti coktaṃ te pratijñā cānṛtā tava
brāhmaṇasvasya cādānaṃ trividhaste vyatikramaḥ
- 24
पूर्वं कृच्छ्रं चरिष्ये ऽहं पश्चाच्छुभम् इति प्रभो
धर्मराजं ब्रुवन्न् एवं पतितो ऽस्मि महीतले
pūrvaṃ kṛcchraṃ cariṣye 'haṃ paścācchubham iti prabho
dharmarājaṃ bruvann evaṃ patito 'smi mahītale
- 25
अश्रौषं प्रच्युतश्चाहं यमस्योच्चैः प्रभाषतः
वासुदेवः समुद्धर्ता भविता ते जनार्दनः
aśrauṣaṃ pracyutaścāhaṃ yamasyoccaiḥ prabhāṣataḥ
vāsudevaḥ samuddhartā bhavitā te janārdanaḥ
- 26
पूर्णे वर्षसहस्रान्ते क्षीणे कर्मणि दुष्कृते
प्राप्स्यसे शाश्वतांल्लोकाञ्जितान्स्वेनैव कर्मणा
pūrṇe varṣasahasrānte kṣīṇe karmaṇi duṣkṛte
prāpsyase śāśvatāṃllokāñjitānsvenaiva karmaṇā
- 27
कूपे ऽऽत्मानम् अधःशीर्षम् अपश्यं पतितं च ह
तिर्यग्योनिम् अनुप्राप्तं न तु माम् अजहात्स्मृतिः
kūpe ''tmānam adhaḥśīrṣam apaśyaṃ patitaṃ ca ha
tiryagyonim anuprāptaṃ na tu mām ajahātsmṛtiḥ
- 28
त्वया तु तारितो ऽस्म्यद्य किम् अन्यत्र तपोबलात्
अनुजानीहि मां कृष्ण गच्छेयं दिवम् अद्य वै
tvayā tu tārito 'smyadya kim anyatra tapobalāt
anujānīhi māṃ kṛṣṇa gaccheyaṃ divam adya vai
- 29
अनुज्ञातः स कृष्णेन नमस्कृत्य जनार्दनम्
विमानं दिव्यम् आस्थाय ययौ दिवम् अरिंदम
anujñātaḥ sa kṛṣṇena namaskṛtya janārdanam
vimānaṃ divyam āsthāya yayau divam ariṃdama
- 30
ततस्तस्मिन्दिवं प्राप्ते नृगे भरतसत्तम
वासुदेव इमं श्लोकं जगाद कुरुनन्दन
tatastasmindivaṃ prāpte nṛge bharatasattama
vāsudeva imaṃ ślokaṃ jagāda kurunandana

