24 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
ब्राह्मणानां तु ये लोके प्रतिश्रुत्य पितामह
न प्रयच्छन्ति मोहात्ते के भवन्ति महामते
yudhiṣṭhira uvāca
brāhmaṇānāṃ tu ye loke pratiśrutya pitāmaha
na prayacchanti mohātte ke bhavanti mahāmate
- 2
एतन्मे तत्त्वतो ब्रूहि धर्मं धर्मभृतां वर
प्रतिश्रुत्य दुरात्मानो न प्रयच्छन्ति ये नराः
etanme tattvato brūhi dharmaṃ dharmabhṛtāṃ vara
pratiśrutya durātmāno na prayacchanti ye narāḥ
- 3
भीष्म उवाच
यो न दद्यात्प्रतिश्रुत्य स्वल्पं वा यदि वा बहु
आशास्तस्य हताः सर्वाः क्लीबस्येव प्रजाफलम्
bhīṣma uvāca
yo na dadyātpratiśrutya svalpaṃ vā yadi vā bahu
āśāstasya hatāḥ sarvāḥ klībasyeva prajāphalam
- 4
यां रात्रिं जायते पापो यां च रात्रिं विनश्यति
एतस्मिन्न् अन्तरे यद्यत्सुकृतं तस्य भारत
यच्च तस्य हुतं किंचित्सर्वं तस्योपहन्यते
yāṃ rātriṃ jāyate pāpo yāṃ ca rātriṃ vinaśyati
etasminn antare yadyatsukṛtaṃ tasya bhārata
yacca tasya hutaṃ kiṃcitsarvaṃ tasyopahanyate
- 5
अत्रैतद्वचनं प्राहुर्धर्मशास्त्रविदो जनाः
निशम्य भरतश्रेष्ठ बुद्ध्या परमयुक्तया
atraitadvacanaṃ prāhurdharmaśāstravido janāḥ
niśamya bharataśreṣṭha buddhyā paramayuktayā
- 6
अपि चोदाहरन्तीमं धर्मशास्त्रविदो जनाः
अश्वानां श्यामकर्णानां सहस्रेण स मुच्यते
api codāharantīmaṃ dharmaśāstravido janāḥ
aśvānāṃ śyāmakarṇānāṃ sahasreṇa sa mucyate
- 7
अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
सृगालस्य च संवादं वानरस्य च भारत
atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam
sṛgālasya ca saṃvādaṃ vānarasya ca bhārata
- 8
तौ सखायौ पुरा ह्यास्तां मानुषत्वे परंतप
अन्यां योनिं समापन्नौ सार्गालीं वानरीं तथा
tau sakhāyau purā hyāstāṃ mānuṣatve paraṃtapa
anyāṃ yoniṃ samāpannau sārgālīṃ vānarīṃ tathā
- 9
ततः परासून्खादन्तं सृगालं वानरो ऽब्रवीत्
श्मशानमध्ये सम्प्रेक्ष्य पूर्वजातिम् अनुस्मरन्
tataḥ parāsūnkhādantaṃ sṛgālaṃ vānaro 'bravīt
śmaśānamadhye samprekṣya pūrvajātim anusmaran
- 10
किं त्वया पापकं कर्म कृतं पूर्वं सुदारुणम्
यस्त्वं श्मशाने मृतकान्पूतिकान् अत्सि कुत्सितान्
kiṃ tvayā pāpakaṃ karma kṛtaṃ pūrvaṃ sudāruṇam
yastvaṃ śmaśāne mṛtakānpūtikān atsi kutsitān
- 11
एवम् उक्तः प्रत्युवाच सृगालो वानरं तदा
ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुत्य न मया तद् उपाकृतम्
evam uktaḥ pratyuvāca sṛgālo vānaraṃ tadā
brāhmaṇasya pratiśrutya na mayā tad upākṛtam
- 12
तत्कृते पापिकां योनिम् आपन्नो ऽस्मि प्लवंगम
तस्माद् एवंविधं भक्ष्यं भक्षयामि बुभुक्षितः
tatkṛte pāpikāṃ yonim āpanno 'smi plavaṃgama
tasmād evaṃvidhaṃ bhakṣyaṃ bhakṣayāmi bubhukṣitaḥ
- 13
इत्येतद्ब्रुवतो राजन्ब्राह्मणस्य मया श्रुतम्
कथां कथयतः पुण्यां धर्मज्ञस्य पुरातनीम्
ityetadbruvato rājanbrāhmaṇasya mayā śrutam
kathāṃ kathayataḥ puṇyāṃ dharmajñasya purātanīm
- 14
श्रुतं चापि मया भूयः कृष्णस्यापि विशां पते
कथां कथयतः पूर्वं ब्राह्मणं प्रति पाण्डव
śrutaṃ cāpi mayā bhūyaḥ kṛṣṇasyāpi viśāṃ pate
kathāṃ kathayataḥ pūrvaṃ brāhmaṇaṃ prati pāṇḍava
- 15
एवम् एव च मां नित्यं ब्राह्मणाः संदिशन्ति वै
प्रतिश्रुत्य भवेद्देयं नाशा कार्या हि ब्राह्मणैः
evam eva ca māṃ nityaṃ brāhmaṇāḥ saṃdiśanti vai
pratiśrutya bhaveddeyaṃ nāśā kāryā hi brāhmaṇaiḥ
- 16
ब्राह्मणो ह्याशया पूर्वं कृतया पृथिवीपते
सुसमिद्धो यथा दीप्तः पावकस्तद्विधः स्मृतः
brāhmaṇo hyāśayā pūrvaṃ kṛtayā pṛthivīpate
susamiddho yathā dīptaḥ pāvakastadvidhaḥ smṛtaḥ
- 17
यं निरीक्षेत संक्रुद्ध आशया पूर्वजातया
प्रदहेत हि तं राजन्कक्षम् अक्षय्यभुग्यथा
yaṃ nirīkṣeta saṃkruddha āśayā pūrvajātayā
pradaheta hi taṃ rājankakṣam akṣayyabhugyathā
- 18
स एव हि यदा तुष्टो वचसा प्रतिनन्दति
भवत्यगदसंकाशो विषये तस्य भारत
sa eva hi yadā tuṣṭo vacasā pratinandati
bhavatyagadasaṃkāśo viṣaye tasya bhārata
- 19
पुत्रान्पौत्रान्पशूंश्चैव बान्धवान्सचिवांस्तथा
पुरं जनपदं चैव शान्तिर् इष्टेव पुष्यति
putrānpautrānpaśūṃścaiva bāndhavānsacivāṃstathā
puraṃ janapadaṃ caiva śāntir iṣṭeva puṣyati
- 20
एतद्धि परमं तेजो ब्राह्मणस्येह दृश्यते
सहस्रकिरणस्येव सवितुर्धरणीतले
etaddhi paramaṃ tejo brāhmaṇasyeha dṛśyate
sahasrakiraṇasyeva saviturdharaṇītale
- 21
तस्माद्दातव्यम् एवेह प्रतिश्रुत्य युधिष्ठिर
यदीच्छेच्छोभनां जातिं प्राप्तुं भरतसत्तम
tasmāddātavyam eveha pratiśrutya yudhiṣṭhira
yadīcchecchobhanāṃ jātiṃ prāptuṃ bharatasattama
- 22
ब्राह्मणस्य हि दत्तेन ध्रुवं स्वर्गो ह्यनुत्तमः
शक्यं प्राप्तुं विशेषेण दानं हि महती क्रिया
brāhmaṇasya hi dattena dhruvaṃ svargo hyanuttamaḥ
śakyaṃ prāptuṃ viśeṣeṇa dānaṃ hi mahatī kriyā
- 23
इतो दत्तेन जीवन्ति देवताः पितरस्तथा
तस्माद्दानानि देयानि ब्राह्मणेभ्यो विजानता
ito dattena jīvanti devatāḥ pitarastathā
tasmāddānāni deyāni brāhmaṇebhyo vijānatā
- 24
महद्धि भरतश्रेष्ठ ब्राह्मणस्तीर्थम् उच्यते
वेलायां न तु कस्यांचिद्गच्छेद्विप्रो ह्यपूजितः
mahaddhi bharataśreṣṭha brāhmaṇastīrtham ucyate
velāyāṃ na tu kasyāṃcidgacchedvipro hyapūjitaḥ

