54 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
यद्वृत्तं तीर्थयात्रायां शपथं प्रति तच्छृणु
bhīṣma uvāca
atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam
yadvṛttaṃ tīrthayātrāyāṃ śapathaṃ prati tacchṛṇu
- 2
पुष्करार्थं कृतं स्तैन्यं पुरा भरतसत्तम
राजर्षिभिर्महाराज तथैव च द्विजर्षिभिः
puṣkarārthaṃ kṛtaṃ stainyaṃ purā bharatasattama
rājarṣibhirmahārāja tathaiva ca dvijarṣibhiḥ
- 3
ऋषयः समेताः पश्चिमे वै प्रभासे समागता मन्त्रम् अमन्त्रयन्त
चराम सर्वे पृथिवीं पुण्यतीर्थां तन्नः कार्यं हन्त गच्छाम सर्वे
ṛṣayaḥ sametāḥ paścime vai prabhāse samāgatā mantram amantrayanta
carāma sarve pṛthivīṃ puṇyatīrthāṃ tannaḥ kāryaṃ hanta gacchāma sarve
- 4
शुक्रो ऽङ्गिराश्चैव कविश्च विद्वांस्तथागस्त्यो नारदपर्वतौ च
भृगुर्वसिष्ठः कश्यपो गौतमश्च विश्वामित्रो जमदग्निश्च राजन्
śukro 'ṅgirāścaiva kaviśca vidvāṃstathāgastyo nāradaparvatau ca
bhṛgurvasiṣṭhaḥ kaśyapo gautamaśca viśvāmitro jamadagniśca rājan
- 5
ऋषिस्तथा गालवो ऽथाष्टकश्च भरद्वाजो ऽरुन्धती वालखिल्याः
शिबिर्दिलीपो नहुषो ऽम्बरीषो राजा ययातिर्धुन्धुमारो ऽथ पूरुः
ṛṣistathā gālavo 'thāṣṭakaśca bharadvājo 'rundhatī vālakhilyāḥ
śibirdilīpo nahuṣo 'mbarīṣo rājā yayātirdhundhumāro 'tha pūruḥ
- 6
जग्मुः पुरस्कृत्य महानुभावं शतक्रतुं वृत्रहणं नरेन्द्र
तीर्थानि सर्वाणि परिक्रमन्तो माघ्यां ययुः कौशिकीं पुण्यतीर्थाम्
jagmuḥ puraskṛtya mahānubhāvaṃ śatakratuṃ vṛtrahaṇaṃ narendra
tīrthāni sarvāṇi parikramanto māghyāṃ yayuḥ kauśikīṃ puṇyatīrthām
- 7
सर्वेषु तीर्थेष्वथ धूतपापा जग्मुस्ततो ब्रह्मसरः सुपुण्यम्
देवस्य तीर्थे जलम् अग्निकल्पा विगाह्य ते भुक्तबिसप्रसूनाः
sarveṣu tīrtheṣvatha dhūtapāpā jagmustato brahmasaraḥ supuṇyam
devasya tīrthe jalam agnikalpā vigāhya te bhuktabisaprasūnāḥ
- 8
केचिद्बिसान्यखनंस्तत्र राजन्न् अन्ये मृणालान्यखनंस्तत्र विप्राः
अथापश्यन्पुष्करं ते ह्रियन्तं ह्रदाद् अगस्त्येन समुद्धृतं वै
kecidbisānyakhanaṃstatra rājann anye mṛṇālānyakhanaṃstatra viprāḥ
athāpaśyanpuṣkaraṃ te hriyantaṃ hradād agastyena samuddhṛtaṃ vai
- 9
तान् आह सर्वान् ऋषिमुख्यान् अगस्त्यः केनादत्तं पुष्करं मे सुजातम्
युष्माञ्शङ्के दीयतां पुष्करं मे न वै भवन्तो हर्तुम् अर्हन्ति पद्मम्
tān āha sarvān ṛṣimukhyān agastyaḥ kenādattaṃ puṣkaraṃ me sujātam
yuṣmāñśaṅke dīyatāṃ puṣkaraṃ me na vai bhavanto hartum arhanti padmam
- 10
शृणोमि कालो हिंसते धर्मवीर्यं सेयं प्राप्ता वर्धते धर्मपीडा
पुराधर्मो वर्धते नेह यावत्तावद्गच्छामि परलोकं चिराय
śṛṇomi kālo hiṃsate dharmavīryaṃ seyaṃ prāptā vardhate dharmapīḍā
purādharmo vardhate neha yāvattāvadgacchāmi paralokaṃ cirāya
- 11
पुरा वेदान्ब्राह्मणा ग्राममध्ये घुष्टस्वरा वृषलाञ्श्रावयन्ति
पुरा राजा व्यवहारान् अधर्म्यान्पश्यत्यहं परलोकं व्रजामि
purā vedānbrāhmaṇā grāmamadhye ghuṣṭasvarā vṛṣalāñśrāvayanti
purā rājā vyavahārān adharmyānpaśyatyahaṃ paralokaṃ vrajāmi
- 12
पुरावरान्प्रत्यवरान्गरीयसो यावन्नरा नावमंस्यन्ति सर्वे
तमोत्तरं यावद् इदं न वर्तते तावद्व्रजामि परलोकं चिराय
purāvarānpratyavarāngarīyaso yāvannarā nāvamaṃsyanti sarve
tamottaraṃ yāvad idaṃ na vartate tāvadvrajāmi paralokaṃ cirāya
- 13
पुरा प्रपश्यामि परेण मर्त्यान्बलीयसा दुर्बलान्भुज्यमानान्
तस्माद्यास्यामि परलोकं चिराय न ह्युत्सहे द्रष्टुम् ईदृङ्नृलोके
purā prapaśyāmi pareṇa martyānbalīyasā durbalānbhujyamānān
tasmādyāsyāmi paralokaṃ cirāya na hyutsahe draṣṭum īdṛṅnṛloke
- 14
तम् आहुर् आर्ता ऋषयो महर्षिं न ते वयं पुष्करं चोरयामः
मिथ्याभिषङ्गो भवता न कार्यः शपाम तीक्ष्णाञ्शपथान्महर्षे
tam āhur ārtā ṛṣayo maharṣiṃ na te vayaṃ puṣkaraṃ corayāmaḥ
mithyābhiṣaṅgo bhavatā na kāryaḥ śapāma tīkṣṇāñśapathānmaharṣe
- 15
ते निश्चितास्तत्र महर्षयस्तु संमन्यन्तो धर्मम् एवं नरेन्द्र
ततो ऽशपञ्शपथान्पर्ययेण सहैव ते पार्थिव पुत्रपौत्रैः
te niścitāstatra maharṣayastu saṃmanyanto dharmam evaṃ narendra
tato 'śapañśapathānparyayeṇa sahaiva te pārthiva putrapautraiḥ
- 16
भृगुर् उवाच
प्रत्याक्रोशेद् इहाक्रुष्टस्ताडितः प्रतिताडयेत्
खादेच्च पृष्ठमांसानि यस्ते हरति पुष्करम्
bhṛgur uvāca
pratyākrośed ihākruṣṭastāḍitaḥ pratitāḍayet
khādecca pṛṣṭhamāṃsāni yaste harati puṣkaram
- 17
वसिष्ठ उवाच
अस्वाध्यायपरो लोके श्वानं च परिकर्षतु
पुरे च भिक्षुर्भवतु यस्ते हरति पुष्करम्
vasiṣṭha uvāca
asvādhyāyaparo loke śvānaṃ ca parikarṣatu
pure ca bhikṣurbhavatu yaste harati puṣkaram
- 18
कश्यप उवाच
सर्वत्र सर्वं पणतु न्यासे लोभं करोतु च
कूटसाक्षित्वम् अभ्येतु यस्ते हरति पुष्करम्
kaśyapa uvāca
sarvatra sarvaṃ paṇatu nyāse lobhaṃ karotu ca
kūṭasākṣitvam abhyetu yaste harati puṣkaram
- 19
गौतम उवाच
जीवत्वहंकृतो बुद्ध्या विपणत्वधमेन सः
कर्षको मत्सरी चास्तु यस्ते हरति पुष्करम्
gautama uvāca
jīvatvahaṃkṛto buddhyā vipaṇatvadhamena saḥ
karṣako matsarī cāstu yaste harati puṣkaram
- 20
अङ्गिरा उवाच
अशुचिर्ब्रह्मकूटो ऽस्तु श्वानं च परिकर्षतु
ब्रह्महानिकृतिश्चास्तु यस्ते हरति पुष्करम्
aṅgirā uvāca
aśucirbrahmakūṭo 'stu śvānaṃ ca parikarṣatu
brahmahānikṛtiścāstu yaste harati puṣkaram
- 21
धुन्धुमार उवाच
अकृतज्ञो ऽस्तु मित्राणां शूद्रायां तु प्रजायतु
एकः सम्पन्नम् अश्नातु यस्ते हरति पुष्करम्
dhundhumāra uvāca
akṛtajño 'stu mitrāṇāṃ śūdrāyāṃ tu prajāyatu
ekaḥ sampannam aśnātu yaste harati puṣkaram
- 22
पूरुर् उवाच
चिकित्सायां प्रचरतु भार्यया चैव पुष्यतु
श्वशुरात्तस्य वृत्तिः स्याद्यस्ते हरति पुष्करम्
pūrur uvāca
cikitsāyāṃ pracaratu bhāryayā caiva puṣyatu
śvaśurāttasya vṛttiḥ syādyaste harati puṣkaram
- 23
दिलीप उवाच
उदपानप्लवे ग्रामे ब्राह्मणो वृषलीपतिः
तस्य लोकान्स व्रजतु यस्ते हरति पुष्करम्
dilīpa uvāca
udapānaplave grāme brāhmaṇo vṛṣalīpatiḥ
tasya lokānsa vrajatu yaste harati puṣkaram
- 24
शुक्र उवाच
पृष्ठमांसं समश्नातु दिवा गच्छतु मैथुनम्
प्रेष्यो भवतु राज्ञश्च यस्ते हरति पुष्करम्
śukra uvāca
pṛṣṭhamāṃsaṃ samaśnātu divā gacchatu maithunam
preṣyo bhavatu rājñaśca yaste harati puṣkaram
- 25
जमदग्निर् उवाच
अनध्यायेष्वधीयीत मित्रं श्राद्धे च भोजयेत्
श्राद्धे शूद्रस्य चाश्नीयाद्यस्ते हरति पुष्करम्
jamadagnir uvāca
anadhyāyeṣvadhīyīta mitraṃ śrāddhe ca bhojayet
śrāddhe śūdrasya cāśnīyādyaste harati puṣkaram
- 26
शिबिर् उवाच
अनाहिताग्निर्म्रियतां यज्ञे विघ्नं करोतु च
तपस्विभिर्विरुध्येत यस्ते हरति पुष्करम्
śibir uvāca
anāhitāgnirmriyatāṃ yajñe vighnaṃ karotu ca
tapasvibhirvirudhyeta yaste harati puṣkaram
- 27
ययातिर् उवाच
अनृतौ जटी व्रतिन्यां वै भार्यायां सम्प्रजायतु
निराकरोतु वेदांश्च यस्ते हरति पुष्करम्
yayātir uvāca
anṛtau jaṭī vratinyāṃ vai bhāryāyāṃ samprajāyatu
nirākarotu vedāṃśca yaste harati puṣkaram
- 28
नहुष उवाच
अतिथिं गृहस्थो नुदतु कामवृत्तो ऽस्तु दीक्षितः
विद्यां प्रयच्छतु भृतो यस्ते हरति पुष्करम्
nahuṣa uvāca
atithiṃ gṛhastho nudatu kāmavṛtto 'stu dīkṣitaḥ
vidyāṃ prayacchatu bhṛto yaste harati puṣkaram
- 29
अम्बरीष उवाच
नृशंसस्त्यक्तधर्मो ऽस्तु स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु च
ब्राह्मणं चापि जहतु यस्ते हरति पुष्करम्
ambarīṣa uvāca
nṛśaṃsastyaktadharmo 'stu strīṣu jñātiṣu goṣu ca
brāhmaṇaṃ cāpi jahatu yaste harati puṣkaram
- 30
नारद उवाच
गूढो ऽज्ञानी बहिः शास्त्रं पठतां विस्वरं पदम्
गरीयसो ऽवजानातु यस्ते हरति पुष्करम्
nārada uvāca
gūḍho 'jñānī bahiḥ śāstraṃ paṭhatāṃ visvaraṃ padam
garīyaso 'vajānātu yaste harati puṣkaram

