40 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
ततः स राजा रात्र्यन्ते प्रतिबुद्धो महामनाः
कृतपूर्वाह्णिकः प्रायात्सभार्यस्तद्वनं प्रति
bhīṣma uvāca
tataḥ sa rājā rātryante pratibuddho mahāmanāḥ
kṛtapūrvāhṇikaḥ prāyātsabhāryastadvanaṃ prati
- 2
ततो ददर्श नृपतिः प्रासादं सर्वकाञ्चनम्
मणिस्तम्भसहस्राढ्यं गन्धर्वनगरोपमम्
तत्र दिव्यान् अभिप्रायान्ददर्श कुशिकस्तदा
tato dadarśa nṛpatiḥ prāsādaṃ sarvakāñcanam
maṇistambhasahasrāḍhyaṃ gandharvanagaropamam
tatra divyān abhiprāyāndadarśa kuśikastadā
- 3
पर्वतान्रम्यसानूंश्च नलिनीश्च सपङ्कजाः
चित्रशालाश्च विविधास्तोरणानि च भारत
शाद्वलोपचितां भूमिं तथा काञ्चनकुट्टिमाम्
parvatānramyasānūṃśca nalinīśca sapaṅkajāḥ
citraśālāśca vividhāstoraṇāni ca bhārata
śādvalopacitāṃ bhūmiṃ tathā kāñcanakuṭṭimām
- 4
सहकारान्प्रफुल्लांश्च केतकोद्दालकान्धवान्
अशोकान्मुचुकुन्दांश्च फुल्लांश्चैवातिमुक्तकान्
sahakārānpraphullāṃśca ketakoddālakāndhavān
aśokānmucukundāṃśca phullāṃścaivātimuktakān
- 5
चम्पकांस्तिलकान्भव्यान्पनसान्वञ्जुलान् अपि
पुष्पितान्कर्णिकारांश्च तत्र तत्र ददर्श ह
campakāṃstilakānbhavyānpanasānvañjulān api
puṣpitānkarṇikārāṃśca tatra tatra dadarśa ha
- 6
श्यामां वारणपुष्पीं च तथाष्टापदिकां लताम्
तत्र तत्र परिक्ᄆप्ता ददर्श स महीपतिः
śyāmāṃ vāraṇapuṣpīṃ ca tathāṣṭāpadikāṃ latām
tatra tatra parikᄆptā dadarśa sa mahīpatiḥ
- 7
वृक्षान्पद्मोत्पलधरान्सर्वर्तुकुसुमांस्तथा
विमानच्छन्दकांश्चापि प्रासादान्पद्मसंनिभान्
vṛkṣānpadmotpaladharānsarvartukusumāṃstathā
vimānacchandakāṃścāpi prāsādānpadmasaṃnibhān
- 8
शीतलानि च तोयानि क्वचिद् उष्णानि भारत
आसनानि विचित्राणि शयनप्रवराणि च
śītalāni ca toyāni kvacid uṣṇāni bhārata
āsanāni vicitrāṇi śayanapravarāṇi ca
- 9
पर्यङ्कान्सर्वसौवर्णान्परार्ध्यास्तरणास्तृतान्
भक्ष्यभोज्यम् अनन्तं च तत्र तत्रोपकल्पितम्
paryaṅkānsarvasauvarṇānparārdhyāstaraṇāstṛtān
bhakṣyabhojyam anantaṃ ca tatra tatropakalpitam
- 10
वाणीवादाञ्छुकांश्चापि शारिकाभृङ्गराजकान्
कोकिलाञ्छतपत्रांश्च कोयष्टिभककुक्कुटान्
vāṇīvādāñchukāṃścāpi śārikābhṛṅgarājakān
kokilāñchatapatrāṃśca koyaṣṭibhakakukkuṭān
- 11
मयूरान्कुक्कुटांश्चापि पुत्रकाञ्जीवजीवकान्
चकोरान्वानरान्हंसान्सारसांश्चक्रसाह्वयान्
mayūrānkukkuṭāṃścāpi putrakāñjīvajīvakān
cakorānvānarānhaṃsānsārasāṃścakrasāhvayān
- 12
समन्ततः प्रणदितान्ददर्श सुमनोहरान्
क्वचिद् अप्सरसां संघान्गन्धर्वाणां च पार्थिव
samantataḥ praṇaditāndadarśa sumanoharān
kvacid apsarasāṃ saṃghāngandharvāṇāṃ ca pārthiva
- 13
कान्ताभिर् अपरांस्तत्र परिष्वक्तान्ददर्श ह
न ददर्श च तान्भूयो ददर्श च पुनर्नृपः
kāntābhir aparāṃstatra pariṣvaktāndadarśa ha
na dadarśa ca tānbhūyo dadarśa ca punarnṛpaḥ
- 14
गीतध्वनिं सुमधुरं तथैवाध्ययनध्वनिम्
हंसान्सुमधुरांश्चापि तत्र शुश्राव पार्थिवः
gītadhvaniṃ sumadhuraṃ tathaivādhyayanadhvanim
haṃsānsumadhurāṃścāpi tatra śuśrāva pārthivaḥ
- 15
तं दृष्ट्वात्यद्भुतं राजा मनसाचिन्तयत्तदा
स्वप्नो ऽयं चित्तविभ्रंश उताहो सत्यम् एव तु
taṃ dṛṣṭvātyadbhutaṃ rājā manasācintayattadā
svapno 'yaṃ cittavibhraṃśa utāho satyam eva tu
- 16
अहो सह शरीरेण प्राप्तो ऽस्मि परमां गतिम्
उत्तरान्वा कुरून्पुण्यान् अथ वाप्यमरावतीम्
aho saha śarīreṇa prāpto 'smi paramāṃ gatim
uttarānvā kurūnpuṇyān atha vāpyamarāvatīm
- 17
किं त्विदं महद् आश्चर्यं संपश्यामीत्यचिन्तयत्
एवं संचिन्तयन्न् एव ददर्श मुनिपुंगवम्
kiṃ tvidaṃ mahad āścaryaṃ saṃpaśyāmītyacintayat
evaṃ saṃcintayann eva dadarśa munipuṃgavam
- 18
तस्मिन्विमाने सौवर्णे मणिस्तम्भसमाकुले
महार्हे शयने दिव्ये शयानं भृगुनन्दनम्
tasminvimāne sauvarṇe maṇistambhasamākule
mahārhe śayane divye śayānaṃ bhṛgunandanam
- 19
तम् अभ्ययात्प्रहर्षेण नरेन्द्रः सह भार्यया
अन्तर्हितस्ततो भूयश्च्यवनः शयनं च तत्
tam abhyayātpraharṣeṇa narendraḥ saha bhāryayā
antarhitastato bhūyaścyavanaḥ śayanaṃ ca tat
- 20
ततो ऽन्यस्मिन्वनोद्देशे पुनर् एव ददर्श तम्
कौश्यां बृस्यां समासीनं जपमानं महाव्रतम्
एवं योगबलाद्विप्रो मोहयामास पार्थिवम्
tato 'nyasminvanoddeśe punar eva dadarśa tam
kauśyāṃ bṛsyāṃ samāsīnaṃ japamānaṃ mahāvratam
evaṃ yogabalādvipro mohayāmāsa pārthivam
- 21
क्षणेन तद्वनं चैव ते चैवाप्सरसां गणाः
गन्धर्वाः पादपाश्चैव सर्वम् अन्तरधीयत
kṣaṇena tadvanaṃ caiva te caivāpsarasāṃ gaṇāḥ
gandharvāḥ pādapāścaiva sarvam antaradhīyata
- 22
निःशब्दम् अभवच्चापि गङ्गाकूलं पुनर्नृप
कुशवल्मीकभूयिष्ठं बभूव च यथा पुरा
niḥśabdam abhavaccāpi gaṅgākūlaṃ punarnṛpa
kuśavalmīkabhūyiṣṭhaṃ babhūva ca yathā purā
- 23
ततः स राजा कुशिकः सभार्यस्तेन कर्मणा
विस्मयं परमं प्राप्तस्तद्दृष्ट्वा महद् अद्भुतम्
tataḥ sa rājā kuśikaḥ sabhāryastena karmaṇā
vismayaṃ paramaṃ prāptastaddṛṣṭvā mahad adbhutam
- 24
ततः प्रोवाच कुशिको भार्यां हर्षसमन्वितः
पश्य भद्रे यथा भावाश्चित्रा दृष्टाः सुदुर्लभाः
tataḥ provāca kuśiko bhāryāṃ harṣasamanvitaḥ
paśya bhadre yathā bhāvāścitrā dṛṣṭāḥ sudurlabhāḥ
- 25
प्रसादाद्भृगुमुख्यस्य किम् अन्यत्र तपोबलात्
तपसा तद् अवाप्यं हि यन्न शक्यं मनोरथैः
prasādādbhṛgumukhyasya kim anyatra tapobalāt
tapasā tad avāpyaṃ hi yanna śakyaṃ manorathaiḥ
- 26
त्रैलोक्यराज्याद् अपि हि तप एव विशिष्यते
तपसा हि सुतप्तेन क्रीडत्येष तपोधनः
trailokyarājyād api hi tapa eva viśiṣyate
tapasā hi sutaptena krīḍatyeṣa tapodhanaḥ
- 27
अहो प्रभावो ब्रह्मर्षेश्च्यवनस्य महात्मनः
इच्छन्न् एष तपोवीर्याद् अन्यांल्लोकान्सृजेद् अपि
aho prabhāvo brahmarṣeścyavanasya mahātmanaḥ
icchann eṣa tapovīryād anyāṃllokānsṛjed api
- 28
ब्राह्मणा एव जायेरन्पुण्यवाग्बुद्धिकर्मणः
उत्सहेद् इह कर्तुं हि को ऽन्यो वै च्यवनाद् ऋते
brāhmaṇā eva jāyeranpuṇyavāgbuddhikarmaṇaḥ
utsahed iha kartuṃ hi ko 'nyo vai cyavanād ṛte
- 29
ब्राह्मण्यं दुर्लभं लोके राज्यं हि सुलभं नरैः
ब्राह्मण्यस्य प्रभावाद्धि रथे युक्तौ स्वधुर्यवत्
brāhmaṇyaṃ durlabhaṃ loke rājyaṃ hi sulabhaṃ naraiḥ
brāhmaṇyasya prabhāvāddhi rathe yuktau svadhuryavat
- 30
इत्येवं चिन्तयानः स विदितश्च्यवनस्य वै
सम्प्रेक्ष्योवाच स नृपं क्षिप्रम् आगम्यताम् इति
ityevaṃ cintayānaḥ sa viditaścyavanasya vai
samprekṣyovāca sa nṛpaṃ kṣipram āgamyatām iti

