19 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
श्रुतं दानफलं तात यत्त्वया परिकीर्तितम्
अन्नं तु ते विशेषेण प्रशस्तम् इह भारत
yudhiṣṭhira uvāca
śrutaṃ dānaphalaṃ tāta yattvayā parikīrtitam
annaṃ tu te viśeṣeṇa praśastam iha bhārata
- 2
पानीयदानं परमं कथं चेह महाफलम्
इत्येतच्छ्रोतुम् इच्छामि विस्तरेण पितामह
pānīyadānaṃ paramaṃ kathaṃ ceha mahāphalam
ityetacchrotum icchāmi vistareṇa pitāmaha
- 3
भीष्म उवाच
हन्त ते वर्तयिष्यामि यथावद्भरतर्षभ
गदतस्तन्ममाद्येह शृणु सत्यपराक्रम
पानीयदानात्प्रभृति सर्वं वक्ष्यामि ते ऽनघ
bhīṣma uvāca
hanta te vartayiṣyāmi yathāvadbharatarṣabha
gadatastanmamādyeha śṛṇu satyaparākrama
pānīyadānātprabhṛti sarvaṃ vakṣyāmi te 'nagha
- 4
यद् अन्नं यच्च पानीयं सम्प्रदायाश्नुते नरः
न तस्मात्परमं दानं किंचिद् अस्तीति मे मतिः
yad annaṃ yacca pānīyaṃ sampradāyāśnute naraḥ
na tasmātparamaṃ dānaṃ kiṃcid astīti me matiḥ
- 5
अन्नात्प्राणभृतस्तात प्रवर्तन्ते हि सर्वशः
तस्माद् अन्नं परं लोके सर्वदानेषु कथ्यते
annātprāṇabhṛtastāta pravartante hi sarvaśaḥ
tasmād annaṃ paraṃ loke sarvadāneṣu kathyate
- 6
अन्नाद्बलं च तेजश्च प्राणिनां वर्धते सदा
अन्नदानम् अतस्तस्माच्छ्रेष्ठम् आह प्रजापतिः
annādbalaṃ ca tejaśca prāṇināṃ vardhate sadā
annadānam atastasmācchreṣṭham āha prajāpatiḥ
- 7
सावित्र्या ह्यपि कौन्तेय श्रुतं ते वचनं शुभम्
यतश्चैतद्यथा चैतद्देवसत्रे महामते
sāvitryā hyapi kaunteya śrutaṃ te vacanaṃ śubham
yataścaitadyathā caitaddevasatre mahāmate
- 8
अन्ने दत्ते नरेणेह प्राणा दत्ता भवन्त्युत
प्राणदानाद्धि परमं न दानम् इह विद्यते
anne datte nareṇeha prāṇā dattā bhavantyuta
prāṇadānāddhi paramaṃ na dānam iha vidyate
- 9
श्रुतं हि ते महाबाहो लोमशस्यापि तद्वचः
प्राणान्दत्त्वा कपोताय यत्प्राप्तं शिबिना पुरा
śrutaṃ hi te mahābāho lomaśasyāpi tadvacaḥ
prāṇāndattvā kapotāya yatprāptaṃ śibinā purā
- 10
तां गतिं लभते दत्त्वा द्विजस्यान्नं विशां पते
गतिं विशिष्टां गच्छन्ति प्राणदा इति नः श्रुतम्
tāṃ gatiṃ labhate dattvā dvijasyānnaṃ viśāṃ pate
gatiṃ viśiṣṭāṃ gacchanti prāṇadā iti naḥ śrutam
- 11
अन्नं चापि प्रभवति पानीयात्कुरुसत्तम
नीरजातेन हि विना न किंचित्सम्प्रवर्तते
annaṃ cāpi prabhavati pānīyātkurusattama
nīrajātena hi vinā na kiṃcitsampravartate
- 12
नीरजातश्च भगवान्सोमो ग्रहगणेश्वरः
अमृतं च सुधा चैव स्वाहा चैव वषट्तथा
nīrajātaśca bhagavānsomo grahagaṇeśvaraḥ
amṛtaṃ ca sudhā caiva svāhā caiva vaṣaṭtathā
- 13
अन्नौषध्यो महाराज वीरुधश्च जलोद्भवाः
यतः प्राणभृतां प्राणाः सम्भवन्ति विशां पते
annauṣadhyo mahārāja vīrudhaśca jalodbhavāḥ
yataḥ prāṇabhṛtāṃ prāṇāḥ sambhavanti viśāṃ pate
- 14
देवानाम् अमृतं चान्नं नागानां च सुधा तथा
पितॄणां च स्वधा प्रोक्ता पशूनां चापि वीरुधः
devānām amṛtaṃ cānnaṃ nāgānāṃ ca sudhā tathā
pitṝṇāṃ ca svadhā proktā paśūnāṃ cāpi vīrudhaḥ
- 15
अन्नम् एव मनुष्याणां प्राणान् आहुर्मनीषिणः
तच्च सर्वं नरव्याघ्र पानीयात्सम्प्रवर्तते
annam eva manuṣyāṇāṃ prāṇān āhurmanīṣiṇaḥ
tacca sarvaṃ naravyāghra pānīyātsampravartate
- 16
तस्मात्पानीयदानाद्वै न परं विद्यते क्वचित्
तच्च दद्यान्नरो नित्यं य इच्छेद्भूतिम् आत्मनः
tasmātpānīyadānādvai na paraṃ vidyate kvacit
tacca dadyānnaro nityaṃ ya icchedbhūtim ātmanaḥ
- 17
धन्यं यशस्यम् आयुष्यं जलदानं विशां पते
शत्रूंश्चाप्यधि कौन्तेय सदा तिष्ठति तोयदः
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ jaladānaṃ viśāṃ pate
śatrūṃścāpyadhi kaunteya sadā tiṣṭhati toyadaḥ
- 18
सर्वकामान् अवाप्नोति कीर्तिं चैवेह शाश्वतीम्
प्रेत्य चानन्त्यम् आप्नोति पापेभ्यश्च प्रमुच्यते
sarvakāmān avāpnoti kīrtiṃ caiveha śāśvatīm
pretya cānantyam āpnoti pāpebhyaśca pramucyate
- 19
तोयदो मनुजव्याघ्र स्वर्गं गत्वा महाद्युते
अक्षयान्समवाप्नोति लोकान् इत्यब्रवीन्मनुः
toyado manujavyāghra svargaṃ gatvā mahādyute
akṣayānsamavāpnoti lokān ityabravīnmanuḥ

