36 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
श्रुतं मे भवतो वाक्यम् अन्नदानस्य यो विधिः
नक्षत्रयोगस्येदानीं दानकल्पं ब्रवीहि मे
yudhiṣṭhira uvāca
śrutaṃ me bhavato vākyam annadānasya yo vidhiḥ
nakṣatrayogasyedānīṃ dānakalpaṃ bravīhi me
- 2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
देवक्याश्चैव संवादं देवर्षेर्नारदस्य च
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
devakyāścaiva saṃvādaṃ devarṣernāradasya ca
- 3
द्वारकाम् अनुसंप्राप्तं नारदं देवदर्शनम्
पप्रच्छैनं ततः प्रश्नं देवकी धर्मदर्शिनी
dvārakām anusaṃprāptaṃ nāradaṃ devadarśanam
papracchainaṃ tataḥ praśnaṃ devakī dharmadarśinī
- 4
तस्याः संपृच्छमानाया देवर्षिर्नारदस्तदा
आचष्ट विधिवत्सर्वं यत्तच्छृणु विशां पते
tasyāḥ saṃpṛcchamānāyā devarṣirnāradastadā
ācaṣṭa vidhivatsarvaṃ yattacchṛṇu viśāṃ pate
- 5
नारद उवाच
कृत्तिकासु महाभागे पायसेन ससर्पिषा
संतर्प्य ब्राह्मणान्साधूंल्लोकान् आप्नोत्यनुत्तमान्
nārada uvāca
kṛttikāsu mahābhāge pāyasena sasarpiṣā
saṃtarpya brāhmaṇānsādhūṃllokān āpnotyanuttamān
- 6
रोहिण्यां प्रथितैर्मांसैर्माषैर् अन्नेन सर्पिषा
पयो ऽनुपानं दातव्यम् आनृण्यार्थं द्विजातये
rohiṇyāṃ prathitairmāṃsairmāṣair annena sarpiṣā
payo 'nupānaṃ dātavyam ānṛṇyārthaṃ dvijātaye
- 7
दोग्ध्रीं दत्त्वा सवत्सां तु नक्षत्रे सोमदैवते
गच्छन्ति मानुषाल्लोकात्स्वर्गलोकम् अनुत्तमम्
dogdhrīṃ dattvā savatsāṃ tu nakṣatre somadaivate
gacchanti mānuṣāllokātsvargalokam anuttamam
- 8
आर्द्रायां कृसरं दत्त्वा तैलमिश्रम् उपोषितः
नरस्तरति दुर्गाणि क्षुरधारांश्च पर्वतान्
ārdrāyāṃ kṛsaraṃ dattvā tailamiśram upoṣitaḥ
narastarati durgāṇi kṣuradhārāṃśca parvatān
- 9
अपूपान्पुनर्वसौ दत्त्वा तथैवान्नानि शोभने
यशस्वी रूपसम्पन्नो बह्वन्ने जायते कुले
apūpānpunarvasau dattvā tathaivānnāni śobhane
yaśasvī rūpasampanno bahvanne jāyate kule
- 10
पुष्ये तु कनकं दत्त्वा कृतं चाकृतम् एव च
अनालोकेषु लोकेषु सोमवत्स विराजते
puṣye tu kanakaṃ dattvā kṛtaṃ cākṛtam eva ca
anālokeṣu lokeṣu somavatsa virājate
- 11
आश्लेषायां तु यो रूप्यम् ऋषभं वा प्रयच्छति
स सर्वभयनिर्मुक्तः शात्रवान् अधितिष्ठति
āśleṣāyāṃ tu yo rūpyam ṛṣabhaṃ vā prayacchati
sa sarvabhayanirmuktaḥ śātravān adhitiṣṭhati
- 12
मघासु तिलपूर्णानि वर्धमानानि मानवः
प्रदाय पुत्रपशुमान् इह प्रेत्य च मोदते
maghāsu tilapūrṇāni vardhamānāni mānavaḥ
pradāya putrapaśumān iha pretya ca modate
- 13
फल्गुनीपूर्वसमये ब्राह्मणानाम् उपोषितः
भक्षान्फाणितसंयुक्तान्दत्त्वा सौभाग्यम् ऋच्छति
phalgunīpūrvasamaye brāhmaṇānām upoṣitaḥ
bhakṣānphāṇitasaṃyuktāndattvā saubhāgyam ṛcchati
- 14
घृतक्षीरसमायुक्तं विधिवत्षष्टिकौदनम्
उत्तराविषये दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते
ghṛtakṣīrasamāyuktaṃ vidhivatṣaṣṭikaudanam
uttarāviṣaye dattvā svargaloke mahīyate
- 15
यद्यत्प्रदीयते दानम् उत्तराविषये नरैः
महाफलम् अनन्तं च भवतीति विनिश्चयः
yadyatpradīyate dānam uttarāviṣaye naraiḥ
mahāphalam anantaṃ ca bhavatīti viniścayaḥ
- 16
हस्ते हस्तिरथं दत्त्वा चतुर्युक्तम् उपोषितः
प्राप्नोति परमांल्लोकान्पुण्यकामसमन्वितान्
haste hastirathaṃ dattvā caturyuktam upoṣitaḥ
prāpnoti paramāṃllokānpuṇyakāmasamanvitān
- 17
चित्रायाम् ऋषभं दत्त्वा पुण्यान्गन्धांश्च भारत
चरत्यप्सरसां लोके रमते नन्दने तथा
citrāyām ṛṣabhaṃ dattvā puṇyāngandhāṃśca bhārata
caratyapsarasāṃ loke ramate nandane tathā
- 18
स्वातावथ धनं दत्त्वा यद् इष्टतमम् आत्मनः
प्राप्नोति लोकान्स शुभान् इह चैव महद्यशः
svātāvatha dhanaṃ dattvā yad iṣṭatamam ātmanaḥ
prāpnoti lokānsa śubhān iha caiva mahadyaśaḥ
- 19
विशाखायाम् अनड्वाहं धेनुं दत्त्वा च दुग्धदाम्
सप्रासङ्गं च शकटं सधान्यं वस्त्रसंयुतम्
viśākhāyām anaḍvāhaṃ dhenuṃ dattvā ca dugdhadām
saprāsaṅgaṃ ca śakaṭaṃ sadhānyaṃ vastrasaṃyutam
- 20
पितॄन्देवांश्च प्रीणाति प्रेत्य चानन्त्यम् अश्नुते
न च दुर्गाण्यवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति
pitṝndevāṃśca prīṇāti pretya cānantyam aśnute
na ca durgāṇyavāpnoti svargalokaṃ ca gacchati
- 21
दत्त्वा यथोक्तं विप्रेभ्यो वृत्तिम् इष्टां स विन्दति
नरकादींश्च संक्लेशान्नाप्नोतीति विनिश्चयः
dattvā yathoktaṃ viprebhyo vṛttim iṣṭāṃ sa vindati
narakādīṃśca saṃkleśānnāpnotīti viniścayaḥ
- 22
अनुराधासु प्रावारं वस्त्रान्तरम् उपोषितः
दत्त्वा युगशतं चापि नरः स्वर्गे महीयते
anurādhāsu prāvāraṃ vastrāntaram upoṣitaḥ
dattvā yugaśataṃ cāpi naraḥ svarge mahīyate
- 23
कालशाकं तु विप्रेभ्यो दत्त्वा मर्त्यः समूलकम्
ज्येष्ठायाम् ऋद्धिम् इष्टां वै गतिम् इष्टां च विन्दति
kālaśākaṃ tu viprebhyo dattvā martyaḥ samūlakam
jyeṣṭhāyām ṛddhim iṣṭāṃ vai gatim iṣṭāṃ ca vindati
- 24
मूले मूलफलं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यः समाहितः
पितॄन्प्रीणयते चापि गतिम् इष्टां च गच्छति
mūle mūlaphalaṃ dattvā brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥ
pitṝnprīṇayate cāpi gatim iṣṭāṃ ca gacchati
- 25
अथ पूर्वास्वषाढासु दधिपात्राण्युपोषितः
कुलवृत्तोपसंपन्ने ब्राह्मणे वेदपारगे
प्रदाय जायते प्रेत्य कुले सुबहुगोकुले
atha pūrvāsvaṣāḍhāsu dadhipātrāṇyupoṣitaḥ
kulavṛttopasaṃpanne brāhmaṇe vedapārage
pradāya jāyate pretya kule subahugokule
- 26
उदमन्थं ससर्पिष्कं प्रभूतमधुफाणितम्
दत्त्वोत्तरास्वषाढासु सर्वकामान् अवाप्नुयात्
udamanthaṃ sasarpiṣkaṃ prabhūtamadhuphāṇitam
dattvottarāsvaṣāḍhāsu sarvakāmān avāpnuyāt
- 27
दुग्धं त्वभिजिते योगे दत्त्वा मधुघृताप्लुतम्
धर्मनित्यो मनीषिभ्यः स्वर्गलोके महीयते
dugdhaṃ tvabhijite yoge dattvā madhughṛtāplutam
dharmanityo manīṣibhyaḥ svargaloke mahīyate
- 28
श्रवणे कम्बलं दत्त्वा वस्त्रान्तरितम् एव च
श्वेतेन याति यानेन सर्वलोकान् असंवृतान्
śravaṇe kambalaṃ dattvā vastrāntaritam eva ca
śvetena yāti yānena sarvalokān asaṃvṛtān
- 29
गोप्रयुक्तं धनिष्ठासु यानं दत्त्वा समाहितः
वस्त्ररश्मिधरं सद्यः प्रेत्य राज्यं प्रपद्यते
goprayuktaṃ dhaniṣṭhāsu yānaṃ dattvā samāhitaḥ
vastraraśmidharaṃ sadyaḥ pretya rājyaṃ prapadyate
- 30
गन्धाञ्शतभिषग्योगे दत्त्वा सागुरुचन्दनान्
प्राप्नोत्यप्सरसां लोकान्प्रेत्य गन्धांश्च शाश्वतान्
gandhāñśatabhiṣagyoge dattvā sāgurucandanān
prāpnotyapsarasāṃ lokānpretya gandhāṃśca śāśvatān

