28 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
अधर्मस्य गतिर्ब्रह्मन्कथिता मे त्वयानघ
धर्मस्य तु गतिं श्रोतुम् इच्छामि वदतां वर
कृत्वा कर्माणि पापानि कथं यान्ति शुभां गतिम्
yudhiṣṭhira uvāca
adharmasya gatirbrahmankathitā me tvayānagha
dharmasya tu gatiṃ śrotum icchāmi vadatāṃ vara
kṛtvā karmāṇi pāpāni kathaṃ yānti śubhāṃ gatim
- 2
बृहस्पतिर् उवाच
कृत्वा पापानि कर्माणि अधर्मवशम् आगतः
मनसा विपरीतेन निरयं प्रतिपद्यते
bṛhaspatir uvāca
kṛtvā pāpāni karmāṇi adharmavaśam āgataḥ
manasā viparītena nirayaṃ pratipadyate
- 3
मोहाद् अधर्मं यः कृत्वा पुनः समनुतप्यते
मनःसमाधिसंयुक्तो न स सेवेत दुष्कृतम्
mohād adharmaṃ yaḥ kṛtvā punaḥ samanutapyate
manaḥsamādhisaṃyukto na sa seveta duṣkṛtam
- 4
यथा यथा नरः सम्यग् अधर्मम् अनुभाषते
समाहितेन मनसा विमुच्यति तथा तथा
भुजंग इव निर्मोकात्पूर्वभुक्ताज्जरान्वितात्
yathā yathā naraḥ samyag adharmam anubhāṣate
samāhitena manasā vimucyati tathā tathā
bhujaṃga iva nirmokātpūrvabhuktājjarānvitāt
- 5
अदत्त्वापि प्रदानानि विविधानि समाहितः
मनःसमाधिसंयुक्तः सुगतिं प्रतिपद्यते
adattvāpi pradānāni vividhāni samāhitaḥ
manaḥsamādhisaṃyuktaḥ sugatiṃ pratipadyate
- 6
प्रदानानि तु वक्ष्यामि यानि दत्त्वा युधिष्ठिर
नरः कृत्वाप्यकार्याणि तदा धर्मेण युज्यते
pradānāni tu vakṣyāmi yāni dattvā yudhiṣṭhira
naraḥ kṛtvāpyakāryāṇi tadā dharmeṇa yujyate
- 7
सर्वेषाम् एव दानानाम् अन्नं श्रेष्ठम् उदाहृतम्
पूर्वम् अन्नं प्रदातव्यम् ऋजुना धर्मम् इच्छता
sarveṣām eva dānānām annaṃ śreṣṭham udāhṛtam
pūrvam annaṃ pradātavyam ṛjunā dharmam icchatā
- 8
प्राणा ह्यन्नं मनुष्याणां तस्माज्जन्तुश्च जायते
अन्ने प्रतिष्ठिता लोकास्तस्माद् अन्नं प्रकाशते
prāṇā hyannaṃ manuṣyāṇāṃ tasmājjantuśca jāyate
anne pratiṣṭhitā lokāstasmād annaṃ prakāśate
- 9
अन्नम् एव प्रशंसन्ति देवर्षिपितृमानवाः
अन्नस्य हि प्रदानेन स्वर्गम् आप्नोति कौशिकः
annam eva praśaṃsanti devarṣipitṛmānavāḥ
annasya hi pradānena svargam āpnoti kauśikaḥ
- 10
न्यायलब्धं प्रदातव्यं द्विजेभ्यो ह्यन्नम् उत्तमम्
स्वाध्यायसमुपेतेभ्यः प्रहृष्टेनान्तरात्मना
nyāyalabdhaṃ pradātavyaṃ dvijebhyo hyannam uttamam
svādhyāyasamupetebhyaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā
- 11
यस्य ह्यन्नम् उपाश्नन्ति ब्राह्मणानां शता दश
हृष्टेन मनसा दत्तं न स तिर्यग्गतिर्भवेत्
yasya hyannam upāśnanti brāhmaṇānāṃ śatā daśa
hṛṣṭena manasā dattaṃ na sa tiryaggatirbhavet
- 12
ब्राह्मणानां सहस्राणि दश भोज्य नरर्षभ
नरो ऽधर्मात्प्रमुच्येत पापेष्वभिरतः सदा
brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi daśa bhojya nararṣabha
naro 'dharmātpramucyeta pāpeṣvabhirataḥ sadā
- 13
भैक्षेणान्नं समाहृत्य विप्रो वेदपुरस्कृतः
स्वाध्यायनिरते विप्रे दत्त्वेह सुखम् एधते
bhaikṣeṇānnaṃ samāhṛtya vipro vedapuraskṛtaḥ
svādhyāyanirate vipre dattveha sukham edhate
- 14
अहिंसन्ब्राह्मणं नित्यं न्यायेन परिपाल्य च
क्षत्रियस्तरसा प्राप्तम् अन्नं यो वै प्रयच्छति
ahiṃsanbrāhmaṇaṃ nityaṃ nyāyena paripālya ca
kṣatriyastarasā prāptam annaṃ yo vai prayacchati
- 15
द्विजेभ्यो वेदवृद्धेभ्यः प्रयतः सुसमाहितः
तेनापोहति धर्मात्मा दुष्कृतं कर्म पाण्डव
dvijebhyo vedavṛddhebhyaḥ prayataḥ susamāhitaḥ
tenāpohati dharmātmā duṣkṛtaṃ karma pāṇḍava
- 16
षड्भागपरिशुद्धं च कृषेर्भागम् उपार्जितम्
वैश्यो ददद्द्विजातिभ्यः पापेभ्यः परिमुच्यते
ṣaḍbhāgapariśuddhaṃ ca kṛṣerbhāgam upārjitam
vaiśyo dadaddvijātibhyaḥ pāpebhyaḥ parimucyate
- 17
अवाप्य प्राणसंदेहं कार्कश्येन समार्जितम्
अन्नं दत्त्वा द्विजातिभ्यः शूद्रः पापात्प्रमुच्यते
avāpya prāṇasaṃdehaṃ kārkaśyena samārjitam
annaṃ dattvā dvijātibhyaḥ śūdraḥ pāpātpramucyate
- 18
औरसेन बलेनान्नम् अर्जयित्वाविहिंसकः
यः प्रयच्छति विप्रेभ्यो न स दुर्गाणि सेवते
aurasena balenānnam arjayitvāvihiṃsakaḥ
yaḥ prayacchati viprebhyo na sa durgāṇi sevate
- 19
न्यायेनावाप्तम् अन्नं तु नरो लोभविवर्जितः
द्विजेभ्यो वेदवृद्धेभ्यो दत्त्वा पापात्प्रमुच्यते
nyāyenāvāptam annaṃ tu naro lobhavivarjitaḥ
dvijebhyo vedavṛddhebhyo dattvā pāpātpramucyate
- 20
अन्नम् ऊर्जस्करं लोके दत्त्वोर्जस्वी भवेन्नरः
सतां पन्थानम् आश्रित्य सर्वपापात्प्रमुच्यते
annam ūrjaskaraṃ loke dattvorjasvī bhavennaraḥ
satāṃ panthānam āśritya sarvapāpātpramucyate
- 21
दानकृद्भिः कृतः पन्था येन यान्ति मनीषिणः
ते स्म प्राणस्य दातारस्तेभ्यो धर्मः सनातनः
dānakṛdbhiḥ kṛtaḥ panthā yena yānti manīṣiṇaḥ
te sma prāṇasya dātārastebhyo dharmaḥ sanātanaḥ
- 22
सर्वावस्थं मनुष्येण न्यायेनान्नम् उपार्जितम्
कार्यं पात्रगतं नित्यम् अन्नं हि परमा गतिः
sarvāvasthaṃ manuṣyeṇa nyāyenānnam upārjitam
kāryaṃ pātragataṃ nityam annaṃ hi paramā gatiḥ
- 23
अन्नस्य हि प्रदानेन नरो दुर्गं न सेवते
तस्माद् अन्नं प्रदातव्यम् अन्यायपरिवर्जितम्
annasya hi pradānena naro durgaṃ na sevate
tasmād annaṃ pradātavyam anyāyaparivarjitam
- 24
यतेद्ब्राह्मणपूर्वं हि भोक्तुम् अन्नं गृही सदा
अवन्ध्यं दिवसं कुर्याद् अन्नदानेन मानवः
yatedbrāhmaṇapūrvaṃ hi bhoktum annaṃ gṛhī sadā
avandhyaṃ divasaṃ kuryād annadānena mānavaḥ
- 25
भोजयित्वा दशशतं नरो वेदविदां नृप
न्यायविद्धर्मविदुषाम् इतिहासविदां तथा
bhojayitvā daśaśataṃ naro vedavidāṃ nṛpa
nyāyaviddharmaviduṣām itihāsavidāṃ tathā
- 26
न याति नरकं घोरं संसारांश्च न सेवते
सर्वकामसमायुक्तः प्रेत्य चाप्यश्नुते फलम्
na yāti narakaṃ ghoraṃ saṃsārāṃśca na sevate
sarvakāmasamāyuktaḥ pretya cāpyaśnute phalam
- 27
एवं सुखसमायुक्तो रमते विगतज्वरः
रूपवान्कीर्तिमांश्चैव धनवांश्चोपपद्यते
evaṃ sukhasamāyukto ramate vigatajvaraḥ
rūpavānkīrtimāṃścaiva dhanavāṃścopapadyate
- 28
एतत्ते सर्वम् आख्यातम् अन्नदानफलं महत्
मूलम् एतद्धि धर्माणां प्रदानस्य च भारत
etatte sarvam ākhyātam annadānaphalaṃ mahat
mūlam etaddhi dharmāṇāṃ pradānasya ca bhārata

