46 shlokas
- 1
याज्ञवल्क्य उवाच
अथ श्राद्धविधिं वक्ष्ये सर्वपापप्रणाशनम्
अमावस्याष्टकावृद्धिकृष्णपक्षायनद्वयम्
yājñavalkya uvāca
atha śrāddhavidhiṃ vakṣye sarvapāpapraṇāśanam
amāvasyāṣṭakāvṛddhikṛṣṇapakṣāyanadvayam
- 2
द्रव्यं ब्राह्मणसम्पत्तिर्विषुवत्सूर्यसंक्रमः
व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं चन्द्रसूर्ययोः
dravyaṃ brāhmaṇasampattirviṣuvatsūryasaṃkramaḥ
vyatīpāto gajacchāyā grahaṇaṃ candrasūryayoḥ
- 3
श्राद्धं प्रतिरुचिश्चैव श्राद्धकालाः प्रकीर्तिताः
अग्नियः सर्वदेवेषु श्रोत्रियो वेदविद्युवा
śrāddhaṃ pratiruciścaiva śrāddhakālāḥ prakīrtitāḥ
agniyaḥ sarvadeveṣu śrotriyo vedavidyuvā
- 4
वेदार्थविज्ज्येष्ठसामा त्रिमधुस्त्रिसुपर्णिकः
स्वस्रीय ऋत्विग् अजामातायज्यश्वशुरमातुलाः
vedārthavijjyeṣṭhasāmā trimadhustrisuparṇikaḥ
svasrīya ṛtvig ajāmātāyajyaśvaśuramātulāḥ
- 5
त्रिणाचिकेतदौहित्रशिष्यसम्बन्धिबान्धवाः
कर्मनिष्ठास्तपोनिष्ठाः पञ्चाग्निब्रह्मचारिणः
triṇāciketadauhitraśiṣyasambandhibāndhavāḥ
karmaniṣṭhāstaponiṣṭhāḥ pañcāgnibrahmacāriṇaḥ
- 6
पितृमातृपराश्चैव ब्राह्मणाः श्राद्धदेवताः
रोगी हीनातिरिक्ताङ्गः काणः पौनर्भवस्तथा
pitṛmātṛparāścaiva brāhmaṇāḥ śrāddhadevatāḥ
rogī hīnātiriktāṅgaḥ kāṇaḥ paunarbhavastathā
- 7
अवकीर्ण्याद यो ये च ये चाचारविवर्जिताः
अवैष्णवाश्च ते सर्वे न श्राद्धार्हाः कदाचन
avakīrṇyāda yo ye ca ye cācāravivarjitāḥ
avaiṣṇavāśca te sarve na śrāddhārhāḥ kadācana
- 8
निमन्त्रयेच्च पूर्वेद्युर्द्विजैर्भाव्यं च संयतैः
आजान्तांश्चैव पूर्वाह्ने ह्यासनेषूपवेशयेत्
nimantrayecca pūrvedyurdvijairbhāvyaṃ ca saṃyataiḥ
ājāntāṃścaiva pūrvāhne hyāsaneṣūpaveśayet
- 9
युग्मान्देवे तथा पित्र्ये स्वप्रदेशेषु शक्तितः
द्वौ दैव प्रागुदक्पित्र्ये त्रीण्येकं चोभयोः पृथक्
yugmāndeve tathā pitrye svapradeśeṣu śaktitaḥ
dvau daiva prāgudakpitrye trīṇyekaṃ cobhayoḥ pṛthak
- 10
मातामहानामप्येवं तन्त्रं वा वैश्वदेविकम्
हस्तप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थे कुशानपि
mātāmahānāmapyevaṃ tantraṃ vā vaiśvadevikam
hastaprakṣālanaṃ dattvā viṣṭarārthe kuśānapi
- 11
आवाह्य तदनुज्ञातो विश्वदेवास इत्यृचा
यवैरन्नं विकीर्याथ भाजने सपवित्रके
āvāhya tadanujñāto viśvadevāsa ityṛcā
yavairannaṃ vikīryātha bhājane sapavitrake
- 12
शं नो देव्या पयः क्षिप्त्वा यवो ऽसीति यवांस्तथा
या दिव्या इति मन्त्रेण हस्तेष्वेव विनिष्क्षिपेत्
śaṃ no devyā payaḥ kṣiptvā yavo 'sīti yavāṃstathā
yā divyā iti mantreṇa hasteṣveva viniṣkṣipet
- 13
गन्धोदके तथा दीपमाल्यदामप्रदीपकम्
अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणामप्रदक्षिणम्
gandhodake tathā dīpamālyadāmapradīpakam
apasavyaṃ tataḥ kṛtvā pitṝṇāmapradakṣiṇam
- 14
द्विगुणांस्तु कुशान्दत्त्वा उशन्तस्त्वेत्यृचा पितॄन्
आवाह्य तदनुज्ञातो जपेद् आयन्तु नस्ततः
dviguṇāṃstu kuśāndattvā uśantastvetyṛcā pitṝn
āvāhya tadanujñāto japed āyantu nastataḥ
- 15
यवार्थस्तु तिलैः कार्यः कुर्यादर्घ्यादि पूर्ववत्
दत्त्वार्घ्यं संस्रवांस्तेषां पात्रे कृत्वा विधानतः
yavārthastu tilaiḥ kāryaḥ kuryādarghyādi pūrvavat
dattvārghyaṃ saṃsravāṃsteṣāṃ pātre kṛtvā vidhānataḥ
- 16
पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः
अग्नौ करिष्य आदाय पृच्छत्यन्नं घृप्लुतम्
pitṛbhyaḥ sthānamasīti nyubjaṃ pātraṃ karotyadhaḥ
agnau kariṣya ādāya pṛcchatyannaṃ ghṛplutam
- 17
कुरुष्वेति तथोक्तो ऽसौ हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत्
हुतशेषं प्रदद्याच्च भाजनेषु समाहितः
kuruṣveti tathokto 'sau hutvāgnau pitṛyajñavat
hutaśeṣaṃ pradadyācca bhājaneṣu samāhitaḥ
- 18
यथालाभोपपन्नेषु रौप्येषु च विशेषतः
दत्त्वान्नं पृथिवीपात्रमिति पात्राभिमन्त्रणम्
yathālābhopapanneṣu raupyeṣu ca viśeṣataḥ
dattvānnaṃ pṛthivīpātramiti pātrābhimantraṇam
- 19
कृत्वेदं विष्णुर् इत्येवं द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत्
सव्याहृतिं च गायत्त्रीं मधुवातेत्य् ऋचस्तथा
kṛtvedaṃ viṣṇur ityevaṃ dvijāṅguṣṭhaṃ niveśayet
savyāhṛtiṃ ca gāyattrīṃ madhuvātety ṛcastathā
- 20
जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस्ते ऽपि वाग्यताः
अन्नमिष्टं हविष्यं च दद्याद् अक्रोधनोत्वरः
japtvā yathāsukhaṃ vācyaṃ bhuñjīraṃste 'pi vāgyatāḥ
annamiṣṭaṃ haviṣyaṃ ca dadyād akrodhanotvaraḥ
- 21
आ तृप्तेस्तु पवित्राणि जप्त्वा पूर्वजपं तथा
अन्नमादाय तृप्ताः स्थः शेषं चैवानुमन्त्र्य च
ā tṛptestu pavitrāṇi japtvā pūrvajapaṃ tathā
annamādāya tṛptāḥ sthaḥ śeṣaṃ caivānumantrya ca
- 22
तदन्नं विकिरेद्भूमौ दद्याच्चापः सकृत्सकृत्
सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः
tadannaṃ vikiredbhūmau dadyāccāpaḥ sakṛtsakṛt
sarvamannamupādāya satilaṃ dakṣiṇāmukhaḥ
- 23
उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डान्प्रदद्यात्पितृयज्ञवत्
मातामहानाम् अप्येवं दद्यादाचमनं ततः
ucchiṣṭasannidhau piṇḍānpradadyātpitṛyajñavat
mātāmahānām apyevaṃ dadyādācamanaṃ tataḥ
- 24
स्वस्ति वाच्यं ततो दद्यादक्षय्योदकमेव च
दत्त्वा च दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारमुदाहरेत्
svasti vācyaṃ tato dadyādakṣayyodakameva ca
dattvā ca dakṣiṇāṃ śaktyā svadhākāramudāharet
- 25
वाच्यतामिन्यनुज्ञातः पितृभ्यश्च स्वधोच्यताम्
विप्रैरस्तु स्वधेत्युक्तो भूमौ सिञ्चेत्ततो जलम्
vācyatāminyanujñātaḥ pitṛbhyaśca svadhocyatām
viprairastu svadhetyukto bhūmau siñcettato jalam
- 26
प्रीयन्तामिति चाहैवं विश्वेदेव्यं जलं ददत्
दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च
prīyantāmiti cāhaivaṃ viśvedevyaṃ jalaṃ dadat
dātāro no 'bhivardhantāṃ vedāḥ santatireva ca
- 27
श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहु देयं च नो ऽस्त्विति
इत्य् उत्क्रोत्क्रा प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत्
śraddhā ca no mā vyagamadbahu deyaṃ ca no 'stviti
ity utkrotkrā priyā vācaḥ praṇipatya visarjayet
- 28
वाजे वाजे इति प्रीत्या पितृपूर्वं विसर्जनम्
यस्मिंस्ते संस्रवाः पूर्वमर्घ्यपात्रे निपातिताः
vāje vāje iti prītyā pitṛpūrvaṃ visarjanam
yasmiṃste saṃsravāḥ pūrvamarghyapātre nipātitāḥ
- 29
पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान्विसर्जयेत्
प्रदक्षिणमनुव्रज्य भुञ्जीत पितृसेवितम्
pitṛpātraṃ taduttānaṃ kṛtvā viprānvisarjayet
pradakṣiṇamanuvrajya bhuñjīta pitṛsevitam
- 30
ब्रह्मचारी भवेत्तां तु रजनीं भार्यया सह
एवं प्रदक्षिणं कृत्वा वृद्धौ नान्दीमुखानपि
brahmacārī bhavettāṃ tu rajanīṃ bhāryayā saha
evaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vṛddhau nāndīmukhānapi

