122 shlokas
- 1
हरिरुवाच
समुद्रोक्तं प्रवक्ष्यामि नरस्त्रीलक्षणं शुभम्
येन विज्ञातमात्रेण अतीतानागताप्रमा
hariruvāca
samudroktaṃ pravakṣyāmi narastrīlakṣaṇaṃ śubham
yena vijñātamātreṇa atītānāgatāpramā
- 2
अस्वेदिनौ मृदुतलौ कमलोदरसन्निभौ
श्लिष्टाङ्गुली ताम्रनखौ पादाविष्णौ शिरोज्झितौ
asvedinau mṛdutalau kamalodarasannibhau
śliṣṭāṅgulī tāmranakhau pādāviṣṇau śirojjhitau
- 3
कूर्मोन्नतौ गूढगुल्फौ सुपार्ष्णो नृपतेः स्मृतौ
शूर्पाकारौ विरूक्षौ च वक्रौ पादौ शिरालकौ
kūrmonnatau gūḍhagulphau supārṣṇo nṛpateḥ smṛtau
śūrpākārau virūkṣau ca vakrau pādau śirālakau
- 4
संशुष्कौ पाण्डुरनखौ निःस्वस्य विरलाङ्गुली
मार्गायोत्कण्टकौ पादौ कषायसदृशौ तथा
saṃśuṣkau pāṇḍuranakhau niḥsvasya viralāṅgulī
mārgāyotkaṇṭakau pādau kaṣāyasadṛśau tathā
- 5
विच्छित्तिदौ च वंशस्य ब्रह्मघ्नौ शङ्कुसन्निभौ
अगम्यागमने प्रीतौ जङ्घा विरलरोमिका
vicchittidau ca vaṃśasya brahmaghnau śaṅkusannibhau
agamyāgamane prītau jaṅghā viralaromikā
- 6
मृदुरोमा समा जङ्घा तथा करिकरप्रभा
ऊरवो जानवस्तुल्या नृपस्योपचिताः स्मृताः
mṛduromā samā jaṅghā tathā karikaraprabhā
ūravo jānavastulyā nṛpasyopacitāḥ smṛtāḥ
- 7
निःस्वस्य सृगालजङ्घा रौमैकैकं चकूपके
नृपाणां श्रोत्रियाणां च द्वे द्वे श्रिये च धीमताम्
niḥsvasya sṛgālajaṅghā raumaikaikaṃ cakūpake
nṛpāṇāṃ śrotriyāṇāṃ ca dve dve śriye ca dhīmatām
- 8
त्र्याद्यैर्निःस्वा मानवाः स्युर्दुःस्वभावश्च निन्दिताः
केशाश्च वै कुञ्चिताश्च प्रवासे म्रियते नरः
tryādyairniḥsvā mānavāḥ syurduḥsvabhāvaśca ninditāḥ
keśāśca vai kuñcitāśca pravāse mriyate naraḥ
- 9
निर्मांसजानुः सौभाग्यमल्पैर्निम्नै रतिः स्त्रियाः
विकटैश्च दरिद्राः स्युः समांसै राज्यमेव च
nirmāṃsajānuḥ saubhāgyamalpairnimnai ratiḥ striyāḥ
vikaṭaiśca daridrāḥ syuḥ samāṃsai rājyameva ca
- 10
महद्भिरायुराख्यातं ह्यल्पलिङ्गो धनी नरः
अपत्यरहितश्चैव स्थूललिङ्गो घनोज्झितः
mahadbhirāyurākhyātaṃ hyalpaliṅgo dhanī naraḥ
apatyarahitaścaiva sthūlaliṅgo ghanojjhitaḥ
- 11
मेढ्रे वामनते चैव सुतार्थरहितो भवेत्
वक्रे ऽन्यथा पुत्रवान्स्याद्दारिद्र्यं विनते त्वधः
meḍhre vāmanate caiva sutārtharahito bhavet
vakre 'nyathā putravānsyāddāridryaṃ vinate tvadhaḥ
- 12
अल्पे त्वतनयो लिङ्गे शिराले ऽथ सुखी नरः
स्थूलग्रन्थियुते लिङ्गे भवेत्पुत्रादिसंयुतः
alpe tvatanayo liṅge śirāle 'tha sukhī naraḥ
sthūlagranthiyute liṅge bhavetputrādisaṃyutaḥ
- 13
कोशगूढे दीर्घैर्भुग्नैश्च धनवर्जितः
बलवान्युद्धशीलश्च लघुशेक्तः स एव च
kośagūḍhe dīrghairbhugnaiśca dhanavarjitaḥ
balavānyuddhaśīlaśca laghuśektaḥ sa eva ca
- 14
दुर्बलस्त्वेकवृषणो विषमाभ्यां चलः स्त्रियाम्
समाभ्यां क्षितिपः प्रोक्तः प्रलम्बेन शताब्दवान्
durbalastvekavṛṣaṇo viṣamābhyāṃ calaḥ striyām
samābhyāṃ kṣitipaḥ proktaḥ pralambena śatābdavān
- 15
उद्वृंताभ्यां च बह्वायू रूक्षैर्मणिभिरीश्वरः
पाण्डरैर्मणिभिर्निःस्वा मलिनैः सुखभागिनः
udvṛṃtābhyāṃ ca bahvāyū rūkṣairmaṇibhirīśvaraḥ
pāṇḍarairmaṇibhirniḥsvā malinaiḥ sukhabhāginaḥ
- 16
सशब्दनिःशब्दमूत्राः स्युर्दरिद्राश्च मानवाः
एकद्वित्रिचतुःपञ्चषड्भिर्धाराभिरेव च
saśabdaniḥśabdamūtrāḥ syurdaridrāśca mānavāḥ
ekadvitricatuḥpañcaṣaḍbhirdhārābhireva ca
- 17
दक्षिणावर्तचलितमूत्राभिश्च नृपाः स्मृताः
विकीर्णमूत्रा निःस्वाश्च प्रधानसुखदायिकाः
dakṣiṇāvartacalitamūtrābhiśca nṛpāḥ smṛtāḥ
vikīrṇamūtrā niḥsvāśca pradhānasukhadāyikāḥ
- 18
एकधाराश्च वनिताः स्निग्धैर्मणिभिरुन्नतैः
समैः स्त्रीरत्नधनिनो मध्ये निम्नैश्च कन्यकाः
ekadhārāśca vanitāḥ snigdhairmaṇibhirunnataiḥ
samaiḥ strīratnadhanino madhye nimnaiśca kanyakāḥ
- 19
शुष्कैर्निःस्वा विशुष्कैश्च दुर्भगाः परिकीर्तिताः
पुष्पगन्धे नृपाः शुक्रे मधुगन्धे धनं बहुः
śuṣkairniḥsvā viśuṣkaiśca durbhagāḥ parikīrtitāḥ
puṣpagandhe nṛpāḥ śukre madhugandhe dhanaṃ bahuḥ
- 20
पुत्राः शुक्रे मत्स्यगन्धे तनुशुक्रे च कन्यकाः
महाभोगी मांसगन्धे यज्वा स्यान्मदगन्धिनि
putrāḥ śukre matsyagandhe tanuśukre ca kanyakāḥ
mahābhogī māṃsagandhe yajvā syānmadagandhini
- 21
दरिद्रः क्षारगन्धे च दीर्घायुः शीघ्रमैथुनी
अशीघ्रमैथुन्यल्पायुः स्थूलस्फिक्स्याद्धनोज्झितः
daridraḥ kṣāragandhe ca dīrghāyuḥ śīghramaithunī
aśīghramaithunyalpāyuḥ sthūlasphiksyāddhanojjhitaḥ
- 22
मांसलस्फिक्सुखी स्याच्च सिंहस्फिक्भूपतिः स्मृतः
भवेत्सिंहकटी राजा निःस्वः कपिकटिर्नरः
māṃsalasphiksukhī syācca siṃhasphikbhūpatiḥ smṛtaḥ
bhavetsiṃhakaṭī rājā niḥsvaḥ kapikaṭirnaraḥ
- 23
सर्पोदरा दरिद्राः स्युः पिठरैश्च घटैः समैः
धनिनो विपुलैः पार्श्वैर्निःस्वा रक्तैश्च निम्नगैः
sarpodarā daridrāḥ syuḥ piṭharaiśca ghaṭaiḥ samaiḥ
dhanino vipulaiḥ pārśvairniḥsvā raktaiśca nimnagaiḥ
- 24
समकक्षाश्च भोगाढ्या निम्नकक्षा धनोज्झिताः
नृपाश्चोन्नतकक्षाः स्युर्जिह्ना विषमकक्षकाः
samakakṣāśca bhogāḍhyā nimnakakṣā dhanojjhitāḥ
nṛpāśconnatakakṣāḥ syurjihnā viṣamakakṣakāḥ
- 25
मत्स्योदरा बहुधना नाभिभिः सुखिनः स्मृताः
विस्तीर्णाभिर्बहुलाभिर्निम्नाभिः क्लेशभागिनः
matsyodarā bahudhanā nābhibhiḥ sukhinaḥ smṛtāḥ
vistīrṇābhirbahulābhirnimnābhiḥ kleśabhāginaḥ
- 26
बलिमध्यगता नाभिः शूलबाधां करोति हि
वामावर्तश्च साध्यं वै मेधां दक्षिणतस्तथा
balimadhyagatā nābhiḥ śūlabādhāṃ karoti hi
vāmāvartaśca sādhyaṃ vai medhāṃ dakṣiṇatastathā
- 27
पार्श्वायता चिरायुर्दा तूपविष्टा धनेश्वरम्
अधो गवाढ्यं कुर्याच्च नृपत्वं पद्मकर्णिका
pārśvāyatā cirāyurdā tūpaviṣṭā dhaneśvaram
adho gavāḍhyaṃ kuryācca nṛpatvaṃ padmakarṇikā
- 28
एकबलिः शतायुः स्याच्छ्रीभोगी द्विवलिः स्मृतः
त्रिवलिः क्ष्माप आचार्य ऋजुभिर्वालिभिः सुखी
ekabaliḥ śatāyuḥ syācchrībhogī dvivaliḥ smṛtaḥ
trivaliḥ kṣmāpa ācārya ṛjubhirvālibhiḥ sukhī
- 29
अगम्यागामी जिह्मबलिर्भूपाः पार्श्वैश्च मांसलैः
मृदुभिः सुसमैश्चैव दक्षिणावर्तरोमभिः
agamyāgāmī jihmabalirbhūpāḥ pārśvaiśca māṃsalaiḥ
mṛdubhiḥ susamaiścaiva dakṣiṇāvartaromabhiḥ
- 30
विपरीतैः परप्रेष्या निर्द्रव्याः सुखवर्जिताः
अनुद्धतैश्चूचुकैश्च भवन्ति सुभगा नराः
viparītaiḥ parapreṣyā nirdravyāḥ sukhavarjitāḥ
anuddhataiścūcukaiśca bhavanti subhagā narāḥ

