58 shlokas
- 1
रुद्र उवाच
पुनर्देवार्चनं ब्रूहि हृषीकेश गदाधर
शृण्वतो नास्ति तृप्तिर्मे गदतस्तव पूजनम्
rudra uvāca
punardevārcanaṃ brūhi hṛṣīkeśa gadādhara
śṛṇvato nāsti tṛptirme gadatastava pūjanam
- 2
हरिरुवाच
हयग्रीवस्य देवस्य पूजनं कथयामि ते
तच्छृणुष्व जगन्नाथो येन विष्णुः प्रतुष्यति
hariruvāca
hayagrīvasya devasya pūjanaṃ kathayāmi te
tacchṛṇuṣva jagannātho yena viṣṇuḥ pratuṣyati
- 3
मूलमन्त्रं महादेव हयग्रीवस्य वाचकम्
प्रवक्ष्यामि परं पुण्यं तदादौ शृणु शङ्कर
mūlamantraṃ mahādeva hayagrīvasya vācakam
pravakṣyāmi paraṃ puṇyaṃ tadādau śṛṇu śaṅkara
- 4
ॐ सैं क्षैं शिरसे नमः इति प्रणवसंयुतः
अयं नवाक्षरो मन्त्रः सर्वविद्याप्रदायकः
oṃ saiṃ kṣaiṃ śirase namaḥ iti praṇavasaṃyutaḥ
ayaṃ navākṣaro mantraḥ sarvavidyāpradāyakaḥ
- 5
अस्याङ्गानि महादेव ताञ्छृणुष्व वृषध्वज
ॐ क्षां हृदयाय नमः
ॐ क्षीं शिरसे स्वाहा शिरः प्रोक्तं क्षूं वषट्तथा
asyāṅgāni mahādeva tāñchṛṇuṣva vṛṣadhvaja
oṃ kṣāṃ hṛdayāya namaḥ
oṃ kṣīṃ śirase svāhā śiraḥ proktaṃ kṣūṃ vaṣaṭtathā
- 6
ॐ कारयुक्ता देवस्य शिखा ज्ञेया वृषध्वज
ॐ क्षैं कवचाय हुं वै कवचं परिकीर्तितम्
oṃ kārayuktā devasya śikhā jñeyā vṛṣadhvaja
oṃ kṣaiṃ kavacāya huṃ vai kavacaṃ parikīrtitam
- 7
ॐ क्षैं नेत्रत्रयाय वौषट्नेत्रं देवस्य कीर्तितम्
ॐ हः अस्त्राय फट् अस्त्रं देवस्य कीर्तितम्
oṃ kṣaiṃ netratrayāya vauṣaṭnetraṃ devasya kīrtitam
oṃ haḥ astrāya phaṭ astraṃ devasya kīrtitam
- 8
पूजाविधिं प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु
आदौ स्नात्वा तथाचम्य ततो यागगृहं व्रजेत्
pūjāvidhiṃ pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu
ādau snātvā tathācamya tato yāgagṛhaṃ vrajet
- 9
ततः प्रविश्य विधिवत्कुर्याद्वं शोषणादिकम्
यं क्षैं रमिति बीजैश्च कठिनीकृत्य लमिति
tataḥ praviśya vidhivatkuryādvaṃ śoṣaṇādikam
yaṃ kṣaiṃ ramiti bījaiśca kaṭhinīkṛtya lamiti
- 10
अण्डमुत्पाद्य च ततः ॐ कारेणैव भेदयेत्
अण्डमध्ये हयग्रीवमात्मानं परिचिन्तयेत्
aṇḍamutpādya ca tataḥ oṃ kāreṇaiva bhedayet
aṇḍamadhye hayagrīvamātmānaṃ paricintayet
- 11
शङ्खकुन्देन्दुधवलं मृणालरजतप्रभम्
गोक्षीरसदृशं तद्वत्सूर्यकोटिसमप्रभम्
शङ्खं चक्रं गदां पद्मं धारयन्तं चतुर्भुजम्
śaṅkhakundendudhavalaṃ mṛṇālarajataprabham
gokṣīrasadṛśaṃ tadvatsūryakoṭisamaprabham
śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ dhārayantaṃ caturbhujam
- 12
किरीटिनं कुण्डलिनं वनमालासमन्वितम्
सुचक्रं सुकपोलं च पीताम्बरधरं विभुम्
kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ vanamālāsamanvitam
sucakraṃ sukapolaṃ ca pītāmbaradharaṃ vibhum
- 13
भावयित्वा महात्मानं सर्वदेवैः समन्वितम्
अङ्गमन्त्रैस्ततो न्यासं मूलमन्त्रेण वै तथा
bhāvayitvā mahātmānaṃ sarvadevaiḥ samanvitam
aṅgamantraistato nyāsaṃ mūlamantreṇa vai tathā
- 14
ततश्च दर्शयेन्मुद्रां शङ्खपद्मादिकां शुभाम्
ध्यायेद्ध्यात्वार्चयेद्विष्णुं मूलमन्त्रेण शङ्कर
tataśca darśayenmudrāṃ śaṅkhapadmādikāṃ śubhām
dhyāyeddhyātvārcayedviṣṇuṃ mūlamantreṇa śaṅkara
- 15
ततश्चावाहयेद्रुद्र देवता आसनस्य याः
ॐ हयग्रीवासनस्य आगच्छत च देवताः
tataścāvāhayedrudra devatā āsanasya yāḥ
oṃ hayagrīvāsanasya āgacchata ca devatāḥ
- 16
आवाह्य मण्डले तास्तु पूजयेत्स्वस्तिकादिके
द्वारे धातुर्विधातुश्च पूजा कार्या वृषध्वज
āvāhya maṇḍale tāstu pūjayetsvastikādike
dvāre dhāturvidhātuśca pūjā kāryā vṛṣadhvaja
- 17
समस्तपरिवाराय अच्युताय नम इति
अस्य मध्ये ऽर्चनं कार्यं द्वारे गङ्गां च पूजयेत्
samastaparivārāya acyutāya nama iti
asya madhye 'rcanaṃ kāryaṃ dvāre gaṅgāṃ ca pūjayet
- 18
यमुनां च महादेवीं शङ्खपद्मनिधी तथा
गरुडं पूजयेदग्रे मध्ये शक्तिं च पूजयेत्
yamunāṃ ca mahādevīṃ śaṅkhapadmanidhī tathā
garuḍaṃ pūjayedagre madhye śaktiṃ ca pūjayet
- 19
आधाराख्यां महादेव ततः कूर्मं समर्चयेत्
अनन्तं पृथिवीं पश्चाद्धर्मज्ञाने ततो ऽर्चयेत्
ādhārākhyāṃ mahādeva tataḥ kūrmaṃ samarcayet
anantaṃ pṛthivīṃ paścāddharmajñāne tato 'rcayet
- 20
वैराग्यमथ चैश्वर्यमाग्नेयादिषु पूजयेत्
अधर्माज्ञानावैराग्यानैश्रर्ग्यादींस्तु पूर्वतः
vairāgyamatha caiśvaryamāgneyādiṣu pūjayet
adharmājñānāvairāgyānaiśrargyādīṃstu pūrvataḥ
- 21
सत्त्वं रजस्तमश्चैव मध्यदेशे ऽथ पूजयेत्
कन्दं नालं च पद्मं च मध्ये चैव प्रपूजयेत्
sattvaṃ rajastamaścaiva madhyadeśe 'tha pūjayet
kandaṃ nālaṃ ca padmaṃ ca madhye caiva prapūjayet
- 22
अर्कसोमाग्निसंज्ञानां मण्डलानां हि पूजनम्
मध्यदेशे प्रकर्तव्यमिति रुद्र प्रकीर्तितम्
arkasomāgnisaṃjñānāṃ maṇḍalānāṃ hi pūjanam
madhyadeśe prakartavyamiti rudra prakīrtitam
- 23
विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रियायोगे वृषध्वज
प्रह्वी सत्या तथेशानानुग्रहौ शक्तयो ह्यमूः
vimalotkarṣiṇī jñānā kriyāyoge vṛṣadhvaja
prahvī satyā tatheśānānugrahau śaktayo hyamūḥ
- 24
पूर्वादिषु च पत्रेषु पूज्याश्च विमलादयः
अनुग्रहा कर्णिकायां पूज्या श्रेयोऽर्थिभिर्नरैः
pūrvādiṣu ca patreṣu pūjyāśca vimalādayaḥ
anugrahā karṇikāyāṃ pūjyā śreyo'rthibhirnaraiḥ
- 25
प्रणवाद्यैर्नमोऽन्तैश्च चतुर्थ्यन्तैश्च नामभिः
मन्त्रैरेभिर्महादेव आसनं परिपूजयेत्
praṇavādyairnamo'ntaiśca caturthyantaiśca nāmabhiḥ
mantrairebhirmahādeva āsanaṃ paripūjayet
- 26
स्नानगन्धप्रदानेन पुष्पधूपप्रदानतः
दीपनैवेद्यदानेन आसनस्यार्चनं शुभम्
snānagandhapradānena puṣpadhūpapradānataḥ
dīpanaivedyadānena āsanasyārcanaṃ śubham
- 27
कर्तव्यं विधिनानेन इति ते हर कीर्तितम्
ततश्चावाहयेद्देवं हयग्रीवं सुरेश्वरम्
kartavyaṃ vidhinānena iti te hara kīrtitam
tataścāvāhayeddevaṃ hayagrīvaṃ sureśvaram
- 28
वामनासापुटेनैव आगच्छन्तं विचिन्तयेत्
आगच्छतः प्रयोगेण मूलमन्त्रेण शङ्कर
vāmanāsāpuṭenaiva āgacchantaṃ vicintayet
āgacchataḥ prayogeṇa mūlamantreṇa śaṅkara
- 29
आवाहनं प्रकर्तव्यं देवदेवस्य शङ्खिनः
आवाह्य मण्डले तस्य न्यासं कुर्यादतन्द्रितः
āvāhanaṃ prakartavyaṃ devadevasya śaṅkhinaḥ
āvāhya maṇḍale tasya nyāsaṃ kuryādatandritaḥ
- 30
न्यासं कृत्वा च तत्रस्थं चिन्तयेत्परमेश्वरम्
हयग्रीवं महादेवं सुरासुरनमस्कृतम्
nyāsaṃ kṛtvā ca tatrasthaṃ cintayetparameśvaram
hayagrīvaṃ mahādevaṃ surāsuranamaskṛtam

