52 shlokas
- 1
ब्रह्मोवाच
रामायणमतो वक्ष्ये श्रुतं पापविनाशनम्
विष्णुनाभ्यब्जतो ब्रह्मा मरीचिस्तत्सुतो ऽभवत्
brahmovāca
rāmāyaṇamato vakṣye śrutaṃ pāpavināśanam
viṣṇunābhyabjato brahmā marīcistatsuto 'bhavat
- 2
मरीचेः कश्यपस्तस्माद्रविस्तस्मान्मनुः स्मृतः
मनोरिक्ष्वाकुरस्याभूद्वंशे राजा रघुः स्मृतः
marīceḥ kaśyapastasmādravistasmānmanuḥ smṛtaḥ
manorikṣvākurasyābhūdvaṃśe rājā raghuḥ smṛtaḥ
- 3
रघोरजस्ततो जातो राजा दशरथो बली
तस्य पुत्रास्तु चत्वारो महाबलपराक्रमाः
raghorajastato jāto rājā daśaratho balī
tasya putrāstu catvāro mahābalaparākramāḥ
- 4
कौसल्यायाम् अभूद्रामो भरतः कैकयीसुतः
सुतौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्रायां बभूवतुः
kausalyāyām abhūdrāmo bharataḥ kaikayīsutaḥ
sutau lakṣmaṇaśatrughnau sumitrāyāṃ babhūvatuḥ
- 5
रामो भक्तः पितुर्मातुर्विश्वामित्रादवाप्तवान्
अस्त्रग्रामं ततो यक्षीं ताटकां प्रजघान ह
rāmo bhaktaḥ piturmāturviśvāmitrādavāptavān
astragrāmaṃ tato yakṣīṃ tāṭakāṃ prajaghāna ha
- 6
विश्वामित्रस्य यज्ञे वै सुबाहुं न्यवधीद्बली
जनकस्य क्रतुं गत्वा उपयेमे ऽथ जानकीम्
viśvāmitrasya yajñe vai subāhuṃ nyavadhīdbalī
janakasya kratuṃ gatvā upayeme 'tha jānakīm
- 7
ऊर्मिलां लक्ष्मणो वीरो भरतो माण्डवीं सुताम्
शत्रुघ्नो वै कीर्तिमतीं कुशध्वजसुते उभे
ūrmilāṃ lakṣmaṇo vīro bharato māṇḍavīṃ sutām
śatrughno vai kīrtimatīṃ kuśadhvajasute ubhe
- 8
पित्रादिभिरयोध्यायां गत्वा रामादयः स्थिताः
युधाजितं मातुलं च शत्रुघ्नभरतौ गतौ
pitrādibhirayodhyāyāṃ gatvā rāmādayaḥ sthitāḥ
yudhājitaṃ mātulaṃ ca śatrughnabharatau gatau
- 9
गतयोर्नृपवर्यो ऽसौ राज्यं दातुं समुद्यतः
स रामाय तत्पुत्राय कैकेय्या प्रार्थितस्तदा
gatayornṛpavaryo 'sau rājyaṃ dātuṃ samudyataḥ
sa rāmāya tatputrāya kaikeyyā prārthitastadā
- 10
चतुर्दशसमावासो वने रामस्य वाञ्छितः
रामः पितृहितार्थं च लक्ष्मणेन च सीतया
caturdaśasamāvāso vane rāmasya vāñchitaḥ
rāmaḥ pitṛhitārthaṃ ca lakṣmaṇena ca sītayā
- 11
राज्यं च तृणवत्त्यक्त्वा शृङ्गवेरपुरं गतः
रथं त्यक्त्वा प्रयागं च चित्रकूटगिरिं गतः
rājyaṃ ca tṛṇavattyaktvā śṛṅgaverapuraṃ gataḥ
rathaṃ tyaktvā prayāgaṃ ca citrakūṭagiriṃ gataḥ
- 12
रामस्य तु वियोगेन राजा स्वर्गं समाश्रितः
संस्कृत्य भरतश्चागाद्राममाह बलान्वितः
rāmasya tu viyogena rājā svargaṃ samāśritaḥ
saṃskṛtya bharataścāgādrāmamāha balānvitaḥ
- 13
अयोध्यां तु समागत्य राज्यं कुरु महामते
स नैच्छत्पादुके दत्त्वा राज्याय भरताय तु
ayodhyāṃ tu samāgatya rājyaṃ kuru mahāmate
sa naicchatpāduke dattvā rājyāya bharatāya tu
- 14
विसर्जितो ऽथ भरतो रामराज्यमपालयत्
नन्दिग्रामे स्थितो भक्तो ह्ययोध्यां नाविशद्व्रती
visarjito 'tha bharato rāmarājyamapālayat
nandigrāme sthito bhakto hyayodhyāṃ nāviśadvratī
- 15
रामो ऽपि चित्रकूटाच्च ह्यत्रेराश्रममाययौ
नत्वा सुतीक्ष्णं चागस्त्यं दण्डकारण्यमागतः
rāmo 'pi citrakūṭācca hyatrerāśramamāyayau
natvā sutīkṣṇaṃ cāgastyaṃ daṇḍakāraṇyamāgataḥ
- 16
तत्र शूर्पणखा नाम राक्षसी चात्तुमागता
निकृत्य कर्णो नासे च रामेणाथापवारिता
tatra śūrpaṇakhā nāma rākṣasī cāttumāgatā
nikṛtya karṇo nāse ca rāmeṇāthāpavāritā
- 17
तत्प्रेरितः खरश्चागाद्दूषणस्त्रिशिरास्तथा
चतुर्दशसहस्रेण रक्षसां तु बलेन च
tatpreritaḥ kharaścāgāddūṣaṇastriśirāstathā
caturdaśasahasreṇa rakṣasāṃ tu balena ca
- 18
रामो ऽपि प्रेषयामास बाणैर्यमपुरं च तान्
राक्षस्या प्रेरितो ऽभ्यागाद्रावणो हरणाय हि
rāmo 'pi preṣayāmāsa bāṇairyamapuraṃ ca tān
rākṣasyā prerito 'bhyāgādrāvaṇo haraṇāya hi
- 19
मृगरूपं स मारीचं कृत्वाग्रे ऽथ त्रिदण्डधृक्
सीतया प्रेरितो रामो मारीचं निजघान ह
mṛgarūpaṃ sa mārīcaṃ kṛtvāgre 'tha tridaṇḍadhṛk
sītayā prerito rāmo mārīcaṃ nijaghāna ha
- 20
म्रियमाणः स च प्राह हा सीते लक्ष्मणेति च
सीतोक्तो लक्ष्मणो ऽथागाद्रामश्चानुददर्श तम्
mriyamāṇaḥ sa ca prāha hā sīte lakṣmaṇeti ca
sītokto lakṣmaṇo 'thāgādrāmaścānudadarśa tam
- 21
उवाच राक्षसी माया नूनं सीता हृतेति सः
रावणो ऽन्तरमासाद्य ह्यङ्केनादाय जानकीम्
uvāca rākṣasī māyā nūnaṃ sītā hṛteti saḥ
rāvaṇo 'ntaramāsādya hyaṅkenādāya jānakīm
- 22
जटायुषं विनिर्भिद्य ययौ लङ्कां ततो बली
अशोकवृक्षच्छायायां रक्षितां तामधारयत्
jaṭāyuṣaṃ vinirbhidya yayau laṅkāṃ tato balī
aśokavṛkṣacchāyāyāṃ rakṣitāṃ tāmadhārayat
- 23
आगत्य रामः शून्यां च पर्णशालां ददर्श ह
शोकं कृत्वाथ जानक्या मार्गणं कृतवान्प्रभुः
āgatya rāmaḥ śūnyāṃ ca parṇaśālāṃ dadarśa ha
śokaṃ kṛtvātha jānakyā mārgaṇaṃ kṛtavānprabhuḥ
- 24
जटायुषं च संस्कृत्य तदुक्तो दक्षिणां दिशम्
गत्वा सख्यं ततश्चक्रे सुग्रीवेण च राघवः
jaṭāyuṣaṃ ca saṃskṛtya tadukto dakṣiṇāṃ diśam
gatvā sakhyaṃ tataścakre sugrīveṇa ca rāghavaḥ
- 25
सप्त तालान्विनिर्भिद्य शरेणानतपर्वणा
वालिनं च विनिर्भिद्य किष्किन्धायां हरीश्वरम्
sapta tālānvinirbhidya śareṇānataparvaṇā
vālinaṃ ca vinirbhidya kiṣkindhāyāṃ harīśvaram
- 26
सुग्रीवं कृतवान्राम ऋश्यमूके स्वयं स्थितः
सुग्रीवः प्रेषयामास वानरान्पर्वतोपमान्
sugrīvaṃ kṛtavānrāma ṛśyamūke svayaṃ sthitaḥ
sugrīvaḥ preṣayāmāsa vānarānparvatopamān
- 27
सीताया मार्गणं कर्तुं पूर्वाद्याशासु सोत्सवान्
प्रतीचीमुत्तरां प्राचीं दिशं गत्वा समागताः
sītāyā mārgaṇaṃ kartuṃ pūrvādyāśāsu sotsavān
pratīcīmuttarāṃ prācīṃ diśaṃ gatvā samāgatāḥ
- 28
दक्षिणां तु दिशं ये च मार्गयन्तो ऽथ जानकीम्
वनानि पर्वतान्द्वीपान्नदीनां पुलिनानि च
dakṣiṇāṃ tu diśaṃ ye ca mārgayanto 'tha jānakīm
vanāni parvatāndvīpānnadīnāṃ pulināni ca
- 29
जानकीं ते ह्यपश्यन्तो मरणे कृतनिश्चयाः
सम्पातिवचनाज्ज्ञात्वा हनूमान्कपिकुञ्जरः
jānakīṃ te hyapaśyanto maraṇe kṛtaniścayāḥ
sampātivacanājjñātvā hanūmānkapikuñjaraḥ
- 30
शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे मकरालयम्
अपश्यज्जानकीं तत्र ह्यशोकवनिकास्थिताम्
śatayojanavistīrṇaṃ pupluve makarālayam
apaśyajjānakīṃ tatra hyaśokavanikāsthitām

