44 shlokas
- 1
ब्रह्मोवाच
भारतं सम्प्रवक्ष्यामि भारावतरणं भुवः
चक्रे कृष्णो युध्यमानः पाण्डवादिनिमित्ततः
brahmovāca
bhārataṃ sampravakṣyāmi bhārāvataraṇaṃ bhuvaḥ
cakre kṛṣṇo yudhyamānaḥ pāṇḍavādinimittataḥ
- 2
विष्णुनाभ्यब्जतो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः
सोमस्ततो बुधस्तस्मादिलायां च पुरूरवाः
viṣṇunābhyabjato brahmā brahmaputro 'triratritaḥ
somastato budhastasmādilāyāṃ ca purūravāḥ
- 3
तस्यायुस्तत्र वंशे ऽभूद्ययातिर्भरतः कुरुः
शन्तनुस्तस्य वंशे ऽभूद्गङ्गायां शन्तनोः सुतः
tasyāyustatra vaṃśe 'bhūdyayātirbharataḥ kuruḥ
śantanustasya vaṃśe 'bhūdgaṅgāyāṃ śantanoḥ sutaḥ
- 4
भीष्मः सर्वगुणैर्युक्तो ब्रह्मवैवर्तपारगः
bhīṣmaḥ sarvaguṇairyukto brahmavaivartapāragaḥ
- 5
शन्तनोः सत्यवत्यां च द्वौ पुत्रौ संबभूवतुः
चित्राङ्गदं तु गन्धर्वः पुत्रं चित्राङ्गदो ऽवधीत्
śantanoḥ satyavatyāṃ ca dvau putrau saṃbabhūvatuḥ
citrāṅgadaṃ tu gandharvaḥ putraṃ citrāṅgado 'vadhīt
- 6
अन्यो विचित्रवीर्यो ऽभूत्काशीराजसुतापतिः
विचित्रवीर्ये स्वर्याते व्यासात्तत्क्षेत्रतो ऽभवत्
anyo vicitravīryo 'bhūtkāśīrājasutāpatiḥ
vicitravīrye svaryāte vyāsāttatkṣetrato 'bhavat
- 7
धृतराष्ट्रो ऽम्बिकापुत्रः पाण्डुराम्बालिकासुतः
भुजिष्यायां तु विदुरो गान्धार्यां धृतराष्ट्रतः
dhṛtarāṣṭro 'mbikāputraḥ pāṇḍurāmbālikāsutaḥ
bhujiṣyāyāṃ tu viduro gāndhāryāṃ dhṛtarāṣṭrataḥ
- 8
दुर्योधनप्रधानास्तु शतसंख्या महाबलाः
पाण्डोः कुन्त्यां च माद्र्यां च पञ्च पुत्राः प्रजज्ञिरे
duryodhanapradhānāstu śatasaṃkhyā mahābalāḥ
pāṇḍoḥ kuntyāṃ ca mādryāṃ ca pañca putrāḥ prajajñire
- 9
युधिष्ठिरो भीमसेनो ह्यर्जुनो नकुलस्तथा
सहदेवश्च पञ्चैते महाबलपराक्रमाः
yudhiṣṭhiro bhīmaseno hyarjuno nakulastathā
sahadevaśca pañcaite mahābalaparākramāḥ
- 10
कुरुपाण्डवयोर्वैरं दैवयोगाद्बभूव ह
दुर्योधनेनाधीरेण पाण्डवाः समुपद्रुताः
kurupāṇḍavayorvairaṃ daivayogādbabhūva ha
duryodhanenādhīreṇa pāṇḍavāḥ samupadrutāḥ
- 11
दग्धा जतुगृहे वीरास्ते मुक्ताः स्वधियामलाः
dagdhā jatugṛhe vīrāste muktāḥ svadhiyāmalāḥ
- 12
ततस्तदेकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने
विविशुस्ते महात्मानो निहत्य बकराक्षसम्
tatastadekacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane
viviśuste mahātmāno nihatya bakarākṣasam
- 13
ततः पाञ्चालविषये द्रौपद्यास्ते स्वयंवरम्
विज्ञाय वीर्यशुल्कां तां पाण्डवा उपयेमिरे
tataḥ pāñcālaviṣaye draupadyāste svayaṃvaram
vijñāya vīryaśulkāṃ tāṃ pāṇḍavā upayemire
- 14
द्रोणभीष्मानुमत्या तु धृतराष्ट्रः समानयत्
अर्धराज्यं ततः प्राप्ता इन्द्रप्रस्थे पुरोत्तमे
droṇabhīṣmānumatyā tu dhṛtarāṣṭraḥ samānayat
ardharājyaṃ tataḥ prāptā indraprasthe purottame
- 15
राजसूयं ततश्चक्रुः सभां कृत्वा यतव्रताः
अर्जुनो द्वारवत्यां तु सुभद्रां प्राप्तवान्प्रियाम्
वासुदेवस्य भगिनीमनुमत्या मुरद्विषः
rājasūyaṃ tataścakruḥ sabhāṃ kṛtvā yatavratāḥ
arjuno dvāravatyāṃ tu subhadrāṃ prāptavānpriyām
vāsudevasya bhaginīmanumatyā muradviṣaḥ
- 16
नन्दिघोषं रथं दिव्यम् अग्नेर्धनुर् अनुत्तमम्
गाण्डीवं नाम तद्दिव्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
अक्षयान्सायकांश्चैव तथाभेद्यं च दंशनम्
nandighoṣaṃ rathaṃ divyam agnerdhanur anuttamam
gāṇḍīvaṃ nāma taddivyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam
akṣayānsāyakāṃścaiva tathābhedyaṃ ca daṃśanam
- 17
स तेन धनुषा वीरः पाण्डवो जातवेदसम्
कृष्णद्वितीयो बीभत्सुर् अतर्पयत वीर्यवान्
sa tena dhanuṣā vīraḥ pāṇḍavo jātavedasam
kṛṣṇadvitīyo bībhatsur atarpayata vīryavān
- 18
नृपान्दिग्विजये जित्वा रत्नान्यादाय वै ददौ
युधिष्ठिराय महते भ्रात्रे नीतिविदे मुदा
nṛpāndigvijaye jitvā ratnānyādāya vai dadau
yudhiṣṭhirāya mahate bhrātre nītivide mudā
- 19
युधिष्ठिरो ऽपि धर्मात्मा भ्रातृभिः परिवारितः
जितो दुर्योधनेनैव मायाद्यूतेन पापिना
कर्णदुःशासनमते स्थितेन शकुनेर्मते
yudhiṣṭhiro 'pi dharmātmā bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ
jito duryodhanenaiva māyādyūtena pāpinā
karṇaduḥśāsanamate sthitena śakunermate
- 20
अथ द्वादश वर्षाणि वने तेपुर्महत्तपः
सधौम्या द्रौपदीषष्ठा मुनिवृन्दाभिसंवृताः
atha dvādaśa varṣāṇi vane tepurmahattapaḥ
sadhaumyā draupadīṣaṣṭhā munivṛndābhisaṃvṛtāḥ
- 21
ययुर्विराटनगरं गुप्तरूपेण संश्रिताः
वर्षमेकं महाप्राज्ञा गोग्रहात्तम् अपालयन्
yayurvirāṭanagaraṃ guptarūpeṇa saṃśritāḥ
varṣamekaṃ mahāprājñā gograhāttam apālayan
- 22
तते याताः स्वकं राष्ट्रं प्रार्थयामासुरादृताः
पञ्चग्रामानर्धराज्याद्वीरा दुर्योधनं नृपम्
tate yātāḥ svakaṃ rāṣṭraṃ prārthayāmāsurādṛtāḥ
pañcagrāmānardharājyādvīrā duryodhanaṃ nṛpam
- 23
नाप्तवन्तः कुरुक्षेत्रे युद्धं चक्रुर्बलान्विताः
अक्षौहिणीभिर्दिव्याभिः सप्तभिः परिवारिताः
nāptavantaḥ kurukṣetre yuddhaṃ cakrurbalānvitāḥ
akṣauhiṇībhirdivyābhiḥ saptabhiḥ parivāritāḥ
- 24
एकादशभिरुद्युक्ता युक्ता दुर्योधनादयः
आसीद्युद्धं संकुलं च देवासुररणोपमम्
ekādaśabhirudyuktā yuktā duryodhanādayaḥ
āsīdyuddhaṃ saṃkulaṃ ca devāsuraraṇopamam
- 25
भीष्मः सेनापतिरभूदादौ दौर्योधने बले
पाण्डवानां शिखण्डी च तयोर्युद्धं बभूव ह
शस्त्राशस्त्रि महाघोरं धसरात्रं शराशरि
bhīṣmaḥ senāpatirabhūdādau dauryodhane bale
pāṇḍavānāṃ śikhaṇḍī ca tayoryuddhaṃ babhūva ha
śastrāśastri mahāghoraṃ dhasarātraṃ śarāśari
- 26
शिखण्ड्यर्जुनबाणैश्च भीष्मः शरशतैश्चितः
उत्तरायणम् आवीक्ष्य ध्यात्वा देवं गदाधरम्
śikhaṇḍyarjunabāṇaiśca bhīṣmaḥ śaraśataiścitaḥ
uttarāyaṇam āvīkṣya dhyātvā devaṃ gadādharam
- 27
उक्त्वा धर्मान्बहुविधांस्तर्पयित्वा पितॄन्बहून्
आनन्दे तु पदे लीनो विमले मुक्तकिल्बिषे
uktvā dharmānbahuvidhāṃstarpayitvā pitṝnbahūn
ānande tu pade līno vimale muktakilbiṣe
- 28
ततो द्रोणो ययौ योद्धुं धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान्
दिनानि पञ्च तद्युद्धमासीत्परमदारुणम्
tato droṇo yayau yoddhuṃ dhṛṣṭadyumnena vīryavān
dināni pañca tadyuddhamāsītparamadāruṇam
- 29
यत्र ते पृथिवीपाला हताः पार्थेन संगरे
शोकसागरमासाद्य द्रोणो ऽपि स्वर्गमाप्तवान्
yatra te pṛthivīpālā hatāḥ pārthena saṃgare
śokasāgaramāsādya droṇo 'pi svargamāptavān
- 30
ततः कर्णा ययौ योद्धुमर्जुनेन महात्मना
दिनद्वयं महायुद्धं कृत्वा पार्थास्त्रसागरे
निमग्नः सूर्यलोकं तु ततः प्राप स वीर्यवान्
tataḥ karṇā yayau yoddhumarjunena mahātmanā
dinadvayaṃ mahāyuddhaṃ kṛtvā pārthāstrasāgare
nimagnaḥ sūryalokaṃ tu tataḥ prāpa sa vīryavān

