21 shlokas
- 1
हरिरुवाच
मध्ये त्विलावृतो वर्षो भद्राश्वः पूर्वतो ऽद्भुतः
पूर्वदक्षिणतो वर्षो हिरण्वान्वृषभध्वज
hariruvāca
madhye tvilāvṛto varṣo bhadrāśvaḥ pūrvato 'dbhutaḥ
pūrvadakṣiṇato varṣo hiraṇvānvṛṣabhadhvaja
- 2
ततः किम्पुरुषो वर्षो मेरोर्दक्षिणतः स्मृतः
भारतो दक्षिणे प्रोक्तो हरिर्दक्षिणपश्चिमे
tataḥ kimpuruṣo varṣo merordakṣiṇataḥ smṛtaḥ
bhārato dakṣiṇe prokto harirdakṣiṇapaścime
- 3
पश्चिमे केतुमालश्च रम्यकः पश्चिमोत्तरे
उत्तरे च कुरोर्वर्षः कल्पवृक्षसमावृतः
paścime ketumālaśca ramyakaḥ paścimottare
uttare ca kurorvarṣaḥ kalpavṛkṣasamāvṛtaḥ
- 4
सिद्धिः स्वाभाविकी रुद्र वर्जयित्वा तु भारतम्
इन्द्रद्वीपः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तितमान्
siddhiḥ svābhāvikī rudra varjayitvā tu bhāratam
indradvīpaḥ kaśerumāṃstāmravarṇo gabhastitamān
- 5
नागद्वीपः कटाहश्च सिंहलो वारुणस्तथा
अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः
nāgadvīpaḥ kaṭāhaśca siṃhalo vāruṇastathā
ayaṃ tu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ
- 6
पूर्वे किरातास्तस्यास्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः
अन्ध्रा दक्षिणतो रुद्र तुरष्कास्त्वपि चोत्तरे
pūrve kirātāstasyāste paścime yavanāḥ sthitāḥ
andhrā dakṣiṇato rudra turaṣkāstvapi cottare
- 7
ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याः शूद्राश्चान्तरवासिनः
महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः
brāhmaṇāḥ kṣattriyā vaiśyāḥ śūdrāścāntaravāsinaḥ
mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣaparvataḥ
- 8
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः
वेदस्मृतिर्नर्मदा च वरदा सुरसा शिवा
vindhyaśca pāriyātraśca saptātra kulaparvatāḥ
vedasmṛtirnarmadā ca varadā surasā śivā
- 9
तापी पयोष्णी सरयूः कावेरी गोमती तथा
गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणी महानदी
tāpī payoṣṇī sarayūḥ kāverī gomatī tathā
godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇī mahānadī
- 10
केतुमाला ताम्रपर्णी चन्द्रभागा सरस्वती
ऋषिकुल्या च कावेरी मत्तगङ्गा पयस्विनी
ketumālā tāmraparṇī candrabhāgā sarasvatī
ṛṣikulyā ca kāverī mattagaṅgā payasvinī
- 11
विदर्भा च शतद्रूश्च नद्यः पापहराः शुभाः
आसां पिबन्ति सलिलं मध्यदेशादयो जनाः
vidarbhā ca śatadrūśca nadyaḥ pāpaharāḥ śubhāḥ
āsāṃ pibanti salilaṃ madhyadeśādayo janāḥ
- 12
पाञ्चालाः कुरवो मत्स्या यौधेयाः सपटच्चराः
कुन्तयः शूरसेनाश्च मध्यदेशजनाः स्मृताः
pāñcālāḥ kuravo matsyā yaudheyāḥ sapaṭaccarāḥ
kuntayaḥ śūrasenāśca madhyadeśajanāḥ smṛtāḥ
- 13
वृषध्वज जनाः पाद्माः सूतमागधचेदयः
काशयश्च विदेहाश्च पूर्वस्यां कोसलास्तथा
vṛṣadhvaja janāḥ pādmāḥ sūtamāgadhacedayaḥ
kāśayaśca videhāśca pūrvasyāṃ kosalāstathā
- 14
कलिङ्गवङ्गपुण्ड्राङ्गा वैदर्भा मूलकास्तथा
विन्ध्यान्तर्निलया देशाः पूर्वदक्षिणतः स्मृताः
kaliṅgavaṅgapuṇḍrāṅgā vaidarbhā mūlakāstathā
vindhyāntarnilayā deśāḥ pūrvadakṣiṇataḥ smṛtāḥ
- 15
पुलन्दाश्मकजीमूतनयराष्ट्रनिवासिनः
कर्णाटकम्बोजघणा दक्षिणापथवासिनः
pulandāśmakajīmūtanayarāṣṭranivāsinaḥ
karṇāṭakambojaghaṇā dakṣiṇāpathavāsinaḥ
- 16
अम्बष्ठद्रविडा लाटाः काम्भोजा स्त्रीमुखाः शकाः
आनर्तवासिनश्चैव ज्ञेया दक्षिणपश्चिमे
ambaṣṭhadraviḍā lāṭāḥ kāmbhojā strīmukhāḥ śakāḥ
ānartavāsinaścaiva jñeyā dakṣiṇapaścime
- 17
स्त्रीराज्याः सैन्धवा म्लेच्छा नास्तिका यवनास्तथा
पश्चिमेन च विज्ञेया माथुरा नैषधैः सह
strīrājyāḥ saindhavā mlecchā nāstikā yavanāstathā
paścimena ca vijñeyā māthurā naiṣadhaiḥ saha
- 18
माण्डव्याश्च तुषाराश्च मूलिकाश्वमुखाः खशाः
महाकेशा महानासा देशास्तूत्तरपश्चिमे
māṇḍavyāśca tuṣārāśca mūlikāśvamukhāḥ khaśāḥ
mahākeśā mahānāsā deśāstūttarapaścime
- 19
लम्बकास्तननागाश्च माद्रगान्धारबाह्लिकाः
हिमाचलालया म्लेच्छा उदीचीं दिशमाश्रिताः
lambakāstananāgāśca mādragāndhārabāhlikāḥ
himācalālayā mlecchā udīcīṃ diśamāśritāḥ
- 20
त्रिगर्तनीलकोलातब्रह्मपुत्राः सटङ्कणाः
अभीषाहाः सकाश्मीरा उदक्पर्वेण कीर्तिताः
trigartanīlakolātabrahmaputrāḥ saṭaṅkaṇāḥ
abhīṣāhāḥ sakāśmīrā udakparveṇa kīrtitāḥ
- 21
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośavarṇanaṃ nāma pañcapañcāśattamo 'dhyāyaḥ

