21 shlokas
- 1
याज्ञवल्क्य उवाच
अथ दानविधिं वक्ष्ये तन्मे शृणुत सुव्रताः
अन्येभ्यो ब्राह्मणाः श्रेष्ठास्तेभ्यश्चैव क्रियापराः
yājñavalkya uvāca
atha dānavidhiṃ vakṣye tanme śṛṇuta suvratāḥ
anyebhyo brāhmaṇāḥ śreṣṭhāstebhyaścaiva kriyāparāḥ
- 2
ब्रह्मवेत्ता च तेभ्यो ऽपि पात्रं विद्यात्तपोऽन्विताः
गोभूधान्यहिरण्यादि पात्रे दातव्यमर्चितम्
brahmavettā ca tebhyo 'pi pātraṃ vidyāttapo'nvitāḥ
gobhūdhānyahiraṇyādi pātre dātavyamarcitam
- 3
विद्यातपोभ्यां हीनेन न तु ग्राह्यः प्रतिग्रहः
गृह्णन्प्रदातारमधो नयत्यात्मानमेव च
vidyātapobhyāṃ hīnena na tu grāhyaḥ pratigrahaḥ
gṛhṇanpradātāramadho nayatyātmānameva ca
- 4
दातव्यं प्रत्यहं पात्रे निमित्तेषु विशेषतः
याचितेनापि दातव्यं श्रद्धापूतं तु शक्तितः
dātavyaṃ pratyahaṃ pātre nimitteṣu viśeṣataḥ
yācitenāpi dātavyaṃ śraddhāpūtaṃ tu śaktitaḥ
- 5
हेमशृङ्गी शफैः रौप्यैः सुशीला वस्त्रसंयुता
सकांस्यपात्रा दातव्या क्षीरिणी गौः सदक्षिणा
hemaśṛṅgī śaphaiḥ raupyaiḥ suśīlā vastrasaṃyutā
sakāṃsyapātrā dātavyā kṣīriṇī gauḥ sadakṣiṇā
- 6
दशसौवर्णिकं शृङ्गं शफं सप्तपलैः कृतम्
पञ्चाशत्पलिकं पात्रं कांस्यं वत्सस्य कीर्त्यते
daśasauvarṇikaṃ śṛṅgaṃ śaphaṃ saptapalaiḥ kṛtam
pañcāśatpalikaṃ pātraṃ kāṃsyaṃ vatsasya kīrtyate
- 7
स्वर्णपिप्पलपात्रेण वत्सो वा वत्सिकापि वा
अस्या अपि च दातव्यमपत्यं रोगवर्जितम्
svarṇapippalapātreṇa vatso vā vatsikāpi vā
asyā api ca dātavyamapatyaṃ rogavarjitam
- 8
दाता स्वर्गमवाप्नोति वत्सरान्रोमसंमितान्
कपिला चेत्तारयेत्भूयश्चासप्तमं कुलम्
dātā svargamavāpnoti vatsarānromasaṃmitān
kapilā cettārayetbhūyaścāsaptamaṃ kulam
- 9
यावद्वत्सस्य द्वौ पादौ मुखं योन्यां प्रदृश्यते
तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति
yāvadvatsasya dvau pādau mukhaṃ yonyāṃ pradṛśyate
tāvadgauḥ pṛthivī jñeyā yāvadgarbhaṃ na muñcati
- 10
यथा कथञ्चिद्दत्त्वा गान्धेनुं वाधेनुमेव वा
अरोगामपरिक्लिष्टां दाता स्वर्गे महीयते
yathā kathañciddattvā gāndhenuṃ vādhenumeva vā
arogāmaparikliṣṭāṃ dātā svarge mahīyate
- 11
श्रान्तसंवाहनं रोगिपरिचर्या सुरार्चनम्
पादशौचं द्विजोच्छिष्टमार्जनं गोप्रदानवत्
śrāntasaṃvāhanaṃ rogiparicaryā surārcanam
pādaśaucaṃ dvijocchiṣṭamārjanaṃ gopradānavat
- 12
द्विजाय यदभीष्टं तु दत्त्वा स्वर्गमवाप्नुयात्
भूदीपांश्चान्नवस्त्राणि सर्पिर्दत्त्वा व्रजेच्छियम्
dvijāya yadabhīṣṭaṃ tu dattvā svargamavāpnuyāt
bhūdīpāṃścānnavastrāṇi sarpirdattvā vrajecchiyam
- 13
गृहधान्यच्छत्रमाल्यवृक्षया न घृतं जलम्
शय्यानुलेपनं दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते
gṛhadhānyacchatramālyavṛkṣayā na ghṛtaṃ jalam
śayyānulepanaṃ dattvā svargaloke mahīyate
- 14
ब्रह्मदाता ब्रह्मलोकं प्राप्नोति सुरदुर्लभम्
वेदार्थयज्ञशास्त्राणि धर्मशास्त्राणि चैव हि
brahmadātā brahmalokaṃ prāpnoti suradurlabham
vedārthayajñaśāstrāṇi dharmaśāstrāṇi caiva hi
- 15
मूल्येनापि लिखित्वापि ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्
एतन्मूलं जगद्यस्मादसृजत्पूर्वमीश्वरः
mūlyenāpi likhitvāpi brahmalokamavāpnuyāt
etanmūlaṃ jagadyasmādasṛjatpūrvamīśvaraḥ
- 16
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यो वेदार्थसंग्रहः
इतिहासपुराणं वा लिखित्वा यः प्रयच्छति
tasmātsarvaprayatnena kāryo vedārthasaṃgrahaḥ
itihāsapurāṇaṃ vā likhitvā yaḥ prayacchati
- 17
ब्रह्मदानसमं पुण्यं प्राप्नोति द्विगुणोन्नतिम्
लोकायतं कुतर्कश्च प्राकृतम्लेच्छभाषितम्
brahmadānasamaṃ puṇyaṃ prāpnoti dviguṇonnatim
lokāyataṃ kutarkaśca prākṛtamlecchabhāṣitam
- 18
न श्रोतव्यं द्विजेनैतदधो नयति तं द्विजम्
समर्थो यो न गृह्णीयाद्दातृलोकानवाप्नुयात्
na śrotavyaṃ dvijenaitadadho nayati taṃ dvijam
samartho yo na gṛhṇīyāddātṛlokānavāpnuyāt
- 19
कुशाः शाकं पयो गन्धाः प्रत्याख्येया न वारि च
अयाचिताहृतं ग्राह्यमपि दुष्कृतकर्मणः
kuśāḥ śākaṃ payo gandhāḥ pratyākhyeyā na vāri ca
ayācitāhṛtaṃ grāhyamapi duṣkṛtakarmaṇaḥ
- 20
अन्यत्र कुलटाषण्ढपतितेभ्यो द्विषस्तथा
देवातिथ्यर्चनकृते पितृतृप्त्यर्थमेव च
सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद् आत्मतृप्सर्थम् एव च
anyatra kulaṭāṣaṇḍhapatitebhyo dviṣastathā
devātithyarcanakṛte pitṛtṛptyarthameva ca
sarvataḥ pratigṛhṇīyād ātmatṛpsartham eva ca
- 21
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तदानधर्मनिरूपणं नामाष्टनवतितमो ऽध्यायः
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktadānadharmanirūpaṇaṃ nāmāṣṭanavatitamo 'dhyāyaḥ

