33 shlokas
- 1
याज्ञवल्क्य उवाच
गर्भाष्टमे ऽष्टमे वाब्दे ब्राह्मणस्योपनायनम्
राज्ञाम् एकादशे सैके विशामेके यथाकुलम्
yājñavalkya uvāca
garbhāṣṭame 'ṣṭame vābde brāhmaṇasyopanāyanam
rājñām ekādaśe saike viśāmeke yathākulam
- 2
उपनीय कुरुः शिष्यं महाव्याहृतिपूर्वकम्
वेदमध्यापयेदेनं शौचाचारांश्च शिक्षयेत्
upanīya kuruḥ śiṣyaṃ mahāvyāhṛtipūrvakam
vedamadhyāpayedenaṃ śaucācārāṃśca śikṣayet
- 3
दिवा सन्ध्यासु कर्णस्थब्रह्मसूत्र उदङ्मुखः
कुर्यान्मूत्रपुरीषे तु रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः
divā sandhyāsu karṇasthabrahmasūtra udaṅmukhaḥ
kuryānmūtrapurīṣe tu rātrau ceddakṣiṇāmukhaḥ
- 4
गृहीतशिश्नश्चोत्थाय मृद्भिरभ्युद्धृतैर्जलैः
गन्धलेपक्षयकरं शौचं कुर्यान्महाव्रतः
gṛhītaśiśnaścotthāya mṛdbhirabhyuddhṛtairjalaiḥ
gandhalepakṣayakaraṃ śaucaṃ kuryānmahāvrataḥ
- 5
अन्तर्जानुः शुचौ देश उपविष्ट उदङ्मुखः
प्राग्वा ब्राह्मेण तीर्थेन द्विजो नित्यमुपस्पृशेत्
antarjānuḥ śucau deśa upaviṣṭa udaṅmukhaḥ
prāgvā brāhmeṇa tīrthena dvijo nityamupaspṛśet
- 6
कनिष्ठादेशिन्यङ्गुष्ठमूलान्यग्रं करस्य च
प्रजापतिपितृब्रह्मदेवतीर्थान्यनुक्रमात्
kaniṣṭhādeśinyaṅguṣṭhamūlānyagraṃ karasya ca
prajāpatipitṛbrahmadevatīrthānyanukramāt
- 7
त्रिः प्राश्यापो द्विरुन्मृज्य खान्यद्भिः समुपस्पृशेत्
अद्भिस्तु प्रकृतिस्थाभिर्हेनाभिः फेनबुद्बुदैः
triḥ prāśyāpo dvirunmṛjya khānyadbhiḥ samupaspṛśet
adbhistu prakṛtisthābhirhenābhiḥ phenabudbudaiḥ
- 8
हृत्कण्ठतालुगाभिस्तु यथासंख्यं द्विजातयः
शुध्येरन्स्त्री च शूद्रश्च सकृत्स्पृष्टाभिरन्ततः
hṛtkaṇṭhatālugābhistu yathāsaṃkhyaṃ dvijātayaḥ
śudhyeranstrī ca śūdraśca sakṛtspṛṣṭābhirantataḥ
- 9
स्नानमब्दैवतैर्मन्त्रैर्मार्जनं प्राणसंयमः
सूर्यस्य चाप्युपस्थानं गायत्त्र्याः प्रत्ययं जपः
snānamabdaivatairmantrairmārjanaṃ prāṇasaṃyamaḥ
sūryasya cāpyupasthānaṃ gāyattryāḥ pratyayaṃ japaḥ
- 10
गायत्त्रीं शिरसा सार्धं जपेद्व्याहृतिपूर्विकाम्
प्रतिप्रणवसंयुक्तां त्रिरयं प्राणसंयमः
gāyattrīṃ śirasā sārdhaṃ japedvyāhṛtipūrvikām
pratipraṇavasaṃyuktāṃ trirayaṃ prāṇasaṃyamaḥ
- 11
प्राणानायम्य सम्प्रोक्ष्य त्र्यृचेनाब्दैवतेन तु
जपन्नासीत सावित्रीं प्रत्यगातारकोदयात्
prāṇānāyamya samprokṣya tryṛcenābdaivatena tu
japannāsīta sāvitrīṃ pratyagātārakodayāt
- 12
सन्ध्यां प्राक्प्रातरेवं हि तिष्ठेद् आ सूर्यदर्शनात्
अग्निकार्यं ततः कुर्यात्सन्ध्ययोरुभयोरपि
sandhyāṃ prākprātarevaṃ hi tiṣṭhed ā sūryadarśanāt
agnikāryaṃ tataḥ kuryātsandhyayorubhayorapi
- 13
ततो ऽभिवादयेद्वृद्धान् असावहमिति ब्रुवन्
गुरुं चैवाप्युपासीत स्वाध्यायार्थं समाहितः
tato 'bhivādayedvṛddhān asāvahamiti bruvan
guruṃ caivāpyupāsīta svādhyāyārthaṃ samāhitaḥ
- 14
साहूतश्चाप्यधीयीत सर्वं चास्मै निवेदयेत्
हितं तस्याचरेन्नित्यं मनोवाक्कायकर्मभिः
sāhūtaścāpyadhīyīta sarvaṃ cāsmai nivedayet
hitaṃ tasyācarennityaṃ manovākkāyakarmabhiḥ
- 15
दण्डाजिनोपवीतानि मेखलां चैव धारयेत्
ब्राह्मणेषु चरेद्भैक्षम् अनिन्द्येष्व् आत्मवृत्तये
daṇḍājinopavītāni mekhalāṃ caiva dhārayet
brāhmaṇeṣu caredbhaikṣam anindyeṣv ātmavṛttaye
- 16
आदिमध्यावसानेषु भवेच्छन्दोपलक्षिता
ब्राह्मणक्षत्त्रियविशां भैक्षचर्या यथाक्रमम्
ādimadhyāvasāneṣu bhavecchandopalakṣitā
brāhmaṇakṣattriyaviśāṃ bhaikṣacaryā yathākramam
- 17
कृताग्निकार्यो भुञ्जीत विनीतो गुर्वनुज्ञया
आपोशानक्रियापूर्वं सत्कृत्यान्नमकुत्सयन्
kṛtāgnikāryo bhuñjīta vinīto gurvanujñayā
āpośānakriyāpūrvaṃ satkṛtyānnamakutsayan
- 18
ब्रह्मचार्यास्थितो नैकमन्नमद्यादनापदि
ब्राह्मणः कामम् अश्नीयाच्छ्राद्धे व्रतम् अपीडयन्
brahmacāryāsthito naikamannamadyādanāpadi
brāhmaṇaḥ kāmam aśnīyācchrāddhe vratam apīḍayan
- 19
मधु मांसं तथा स्विन्नमित्यादि परिवर्जयेत्
स गुरुर्यः क्रियाः कृत्वा वेदमस्मै प्रयच्छति
madhu māṃsaṃ tathā svinnamityādi parivarjayet
sa gururyaḥ kriyāḥ kṛtvā vedamasmai prayacchati
- 20
उपनीय ददात्येनामाचार्यः स प्रकीर्तितः
एकदेशमुपाध्याय ऋत्विग्यज्ञकृदुच्यते
upanīya dadātyenāmācāryaḥ sa prakīrtitaḥ
ekadeśamupādhyāya ṛtvigyajñakṛducyate
- 21
एते मान्या यथापूर्वमेभ्यो माता गरीयसी
प्रतिवेदं ब्रह्मचर्यं द्वादशाब्दानि पञ्च वा
ete mānyā yathāpūrvamebhyo mātā garīyasī
prativedaṃ brahmacaryaṃ dvādaśābdāni pañca vā
- 22
ग्रहणान्तिकमित्येके केशान्तश्चैव षोडशे
आषोडशाद्वाविंशाच्चाचतुर्विंशाच्च वत्सरात्
grahaṇāntikamityeke keśāntaścaiva ṣoḍaśe
āṣoḍaśādvāviṃśāccācaturviṃśācca vatsarāt
- 23
ब्रह्मक्षत्रविशां काल औपनायनिकः परः
अत ऊर्ध्वं पतन्त्येते सर्वधर्मविवर्जिताः
brahmakṣatraviśāṃ kāla aupanāyanikaḥ paraḥ
ata ūrdhvaṃ patantyete sarvadharmavivarjitāḥ
- 24
सावित्रीपतिता व्रात्या व्रात्यस्तोमादृते क्रतोः
मातुर्यदग्रे जायन्ते द्वितीयं मौञ्जबन्धनम्
sāvitrīpatitā vrātyā vrātyastomādṛte kratoḥ
māturyadagre jāyante dvitīyaṃ mauñjabandhanam
- 25
ब्राह्मणक्षत्त्रियविशस्तस्मादेते द्विजातयः
यज्ञानां तपसां चैव शुभानां चैव कर्मणाम्
brāhmaṇakṣattriyaviśastasmādete dvijātayaḥ
yajñānāṃ tapasāṃ caiva śubhānāṃ caiva karmaṇām
- 26
वेद एव द्विजातीनां निःश्रेयसकरः परः
मधुना पयसा चैव स देवांस्तर्पयेद्द्विजः
veda eva dvijātīnāṃ niḥśreyasakaraḥ paraḥ
madhunā payasā caiva sa devāṃstarpayeddvijaḥ
- 27
पितॄन्मधुघृताभ्यां च ऋचो ऽधीते हि सो ऽन्वहम्
यजुः साम पठेत्तद्वदथर्वाङ्गिरसं द्विजः
pitṝnmadhughṛtābhyāṃ ca ṛco 'dhīte hi so 'nvaham
yajuḥ sāma paṭhettadvadatharvāṅgirasaṃ dvijaḥ
- 28
संतर्पयेत्पितॄन्देवान्सो ऽन्वहं हि घृतामृतैः
वाकोवाक्यं पुराणं च नाराशंसीश्च गाथिकाः
saṃtarpayetpitṝndevānso 'nvahaṃ hi ghṛtāmṛtaiḥ
vākovākyaṃ purāṇaṃ ca nārāśaṃsīśca gāthikāḥ
- 29
इतिहासांस्तथा विद्या यो ऽधीते शक्तितो ऽन्वहम्
संतर्पयेत्पितॄन्देवान्मांसक्षीरौदनादिभिः
itihāsāṃstathā vidyā yo 'dhīte śaktito 'nvaham
saṃtarpayetpitṝndevānmāṃsakṣīraudanādibhiḥ
- 30
ते तृप्तास्तर्पयन्त्येनं सर्वकामफलैः शुभैः
यं यं क्रतुम् अधीते ऽसौ तस्यस्याप्नुयात्फलम्
te tṛptāstarpayantyenaṃ sarvakāmaphalaiḥ śubhaiḥ
yaṃ yaṃ kratum adhīte 'sau tasyasyāpnuyātphalam

