45 shlokas
- 1
सूत उवाच
द्विपेन्द्रजीमूतवराहशङ्खमत्स्याहिशुक्त्युद्भववेणुजानि
मुक्ताफलानि प्रथितानि लोके तेषां च शुक्त्युद्भवमेव भूरि
sūta uvāca
dvipendrajīmūtavarāhaśaṅkhamatsyāhiśuktyudbhavaveṇujāni
muktāphalāni prathitāni loke teṣāṃ ca śuktyudbhavameva bhūri
- 2
तत्रैव चैकस्य हि मूलमात्रं निविश्यते रत्नपदस्य जातु
वेध्यं तु शुक्त्युद्भवमेव तेषां शेषाण्यवेध्यानि वदन्ति तज्ज्ञाः
tatraiva caikasya hi mūlamātraṃ niviśyate ratnapadasya jātu
vedhyaṃ tu śuktyudbhavameva teṣāṃ śeṣāṇyavedhyāni vadanti tajjñāḥ
- 3
त्वक्सारनागेन्द्रतिमिप्रसूतं यच्छङ्खजं यच्च वराहजातम्
प्रायो विमुक्तानि भवन्ति भासा शस्तानि माङ्गल्यतया तथापि
tvaksāranāgendratimiprasūtaṃ yacchaṅkhajaṃ yacca varāhajātam
prāyo vimuktāni bhavanti bhāsā śastāni māṅgalyatayā tathāpi
- 4
या मौक्तिकानामिह जातयो ऽष्टौ प्रकीर्तिता रत्नविनिश्चयज्ञैः
कम्बूद्भवं तेष्वधमं प्रदिष्टमुत्पद्यते यच्च गजेन्द्रकुम्भात्
yā mauktikānāmiha jātayo 'ṣṭau prakīrtitā ratnaviniścayajñaiḥ
kambūdbhavaṃ teṣvadhamaṃ pradiṣṭamutpadyate yacca gajendrakumbhāt
- 5
स्वयोनिमद्यछवितुल्यवर्णं शाङ्खं बृहल्लोलफलप्रमाणम्
उत्पद्यते वारणकुम्भमध्याद् आपीतवर्णं प्रभया विहीनम्
svayonimadyachavitulyavarṇaṃ śāṅkhaṃ bṛhallolaphalapramāṇam
utpadyate vāraṇakumbhamadhyād āpītavarṇaṃ prabhayā vihīnam
- 6
ये कम्बवः शार्ङ्गमुखावमर्शपीतस्य शङ्खप्रवरस्य गोत्रे
मतङ्गजाश्चापि विशुद्धवंश्यास्ते मौक्तिकानां प्रभवाः प्रदिष्टाः
ye kambavaḥ śārṅgamukhāvamarśapītasya śaṅkhapravarasya gotre
mataṅgajāścāpi viśuddhavaṃśyāste mauktikānāṃ prabhavāḥ pradiṣṭāḥ
- 7
उत्पद्यते मौक्तिकमेषु वृत्तमापीतवर्णं प्रभया विहीनम्
पाठीनपृष्ठस्य समानवर्णं मीनात्सुवृत्तं लघु चातिसूक्ष्मम्
utpadyate mauktikameṣu vṛttamāpītavarṇaṃ prabhayā vihīnam
pāṭhīnapṛṣṭhasya samānavarṇaṃ mīnātsuvṛttaṃ laghu cātisūkṣmam
- 8
उत्पद्यते वारिचराननेषु मत्स्याश्चैते मध्यचराः पयोधेः
वराहदंष्ट्राप्रभवं प्रदिष्टं तस्यैव दंष्ट्राङ्कुरतुल्यवर्णम्
utpadyate vāricarānaneṣu matsyāścaite madhyacarāḥ payodheḥ
varāhadaṃṣṭrāprabhavaṃ pradiṣṭaṃ tasyaiva daṃṣṭrāṅkuratulyavarṇam
- 9
क्वचित्कथंचित्स भुवः प्रदेशे प्रजायते सूकरराड्विशिष्टः
वर्षोपलानां समवर्णशोभं त्वक्सारपर्वप्रभवं प्रदिष्टम्
kvacitkathaṃcitsa bhuvaḥ pradeśe prajāyate sūkararāḍviśiṣṭaḥ
varṣopalānāṃ samavarṇaśobhaṃ tvaksāraparvaprabhavaṃ pradiṣṭam
- 10
ते वेणवो दिव्यजनोपभोग्ये स्थाने प्ररोहन्ति न सार्वजन्ये
भौजंगमं मीनविशुद्धवृत्तं संस्थानतो ऽत्युज्ज्वलवर्णशोभम्
te veṇavo divyajanopabhogye sthāne prarohanti na sārvajanye
bhaujaṃgamaṃ mīnaviśuddhavṛttaṃ saṃsthānato 'tyujjvalavarṇaśobham
- 11
नितान्तधौतप्रविकल्पमाननिस्त्रिंशधारासमवर्णकान्ति
प्राप्यातिरत्नानि महाप्रभाणि राज्यं श्रियं वा महतीं दुरापाम्
nitāntadhautapravikalpamānanistriṃśadhārāsamavarṇakānti
prāpyātiratnāni mahāprabhāṇi rājyaṃ śriyaṃ vā mahatīṃ durāpām
- 12
तेजोऽन्विताः पुण्यकृतो भवन्ति मुक्ताफलस्याहिशिरोभवस्य
जिज्ञासया रत्नधनं विधिज्ञैः शुभे मुहूर्ते प्रयतैः प्रयत्नात्
tejo'nvitāḥ puṇyakṛto bhavanti muktāphalasyāhiśirobhavasya
jijñāsayā ratnadhanaṃ vidhijñaiḥ śubhe muhūrte prayataiḥ prayatnāt
- 13
रक्षाविधानं सुमहद्विधाय हर्म्योपरिष्ठं क्रियते यदा तत्
तदा महादुन्दुभिमन्द्रघोषैर्विद्युल्लताविस्फुरितान्तरालैः
rakṣāvidhānaṃ sumahadvidhāya harmyopariṣṭhaṃ kriyate yadā tat
tadā mahādundubhimandraghoṣairvidyullatāvisphuritāntarālaiḥ
- 14
पयोधराक्रान्तिविलम्बिनम्रैर्घनैर्नवैर् आव्रियते ऽन्तरिक्षम्
न तं भुजङ्गा न तु यातुधाना न व्याधयो नाप्युपसर्गदोषाः
payodharākrāntivilambinamrairghanairnavair āvriyate 'ntarikṣam
na taṃ bhujaṅgā na tu yātudhānā na vyādhayo nāpyupasargadoṣāḥ
- 15
हिंसन्ति यस्याहिशिरःसमुत्थं मुक्ताफलं तिष्ठति कोशमध्ये
नाभ्येति मेघप्रभवं धरित्रीं विप्रद्गतं तद्विबुधा हरन्ति
hiṃsanti yasyāhiśiraḥsamutthaṃ muktāphalaṃ tiṣṭhati kośamadhye
nābhyeti meghaprabhavaṃ dharitrīṃ vipradgataṃ tadvibudhā haranti
- 16
अर्चिःप्रभानावृतदिग्विभागम् आदित्यवहुः खविभाव्यबिम्बम्
तेजस्तिरस्कृत्य हुताशनेन्दुनक्षत्रताराप्रभवं समग्रम्
arciḥprabhānāvṛtadigvibhāgam ādityavahuḥ khavibhāvyabimbam
tejastiraskṛtya hutāśanendunakṣatratārāprabhavaṃ samagram
- 17
दिवा यथा दीप्तिङ्करं तथैव तमोऽवगाढास्वपि तन्निशासु
विचित्ररत्नद्युतिचारुतोया चतुःसमुद्राभरणोपपन्ना
divā yathā dīptiṅkaraṃ tathaiva tamo'vagāḍhāsvapi tanniśāsu
vicitraratnadyuticārutoyā catuḥsamudrābharaṇopapannā
- 18
मूल्यं न वा स्यादिति निश्चयो मे कृत्स्ना मही तस्य मुवर्णपूर्णा
हीनो ऽपियस्तल्लभते कदाचिद्विपाकयोगान्महतः शुभस्य
mūlyaṃ na vā syāditi niścayo me kṛtsnā mahī tasya muvarṇapūrṇā
hīno 'piyastallabhate kadācidvipākayogānmahataḥ śubhasya
- 19
सापत्न्यहीनां स महीं समग्रां भुनक्ति तत्तिष्ठति यावदेव
न केवलं तच्छुभकृन्नृपस्य भाग्यैः प्रजानामपि तस्य जन्म
sāpatnyahīnāṃ sa mahīṃ samagrāṃ bhunakti tattiṣṭhati yāvadeva
na kevalaṃ tacchubhakṛnnṛpasya bhāgyaiḥ prajānāmapi tasya janma
- 20
तद्योजनानां परितः सहस्रं सर्वाननर्थान्विमुखीकरोति
नक्षत्रमालेव दिवो विशीर्णा दन्तावलिस्तस्य महामुरस्य
tadyojanānāṃ paritaḥ sahasraṃ sarvānanarthānvimukhīkaroti
nakṣatramāleva divo viśīrṇā dantāvalistasya mahāmurasya
- 21
विचित्रवर्णेषु विशुद्धवर्णा पयःसु पत्युः पयसां पपात
सम्पूर्णचन्द्रांशुकलापकान्तेर्माणिप्रवेकस्य महागुणस्य
vicitravarṇeṣu viśuddhavarṇā payaḥsu patyuḥ payasāṃ papāta
sampūrṇacandrāṃśukalāpakāntermāṇipravekasya mahāguṇasya
- 22
तच्छुक्तिमत्सु स्थितिमाप बीजमासन्पुराप्यन्यभवानि यानि
यस्मिन्प्रदेशे ऽम्बुनिधौ पपात सुचारुमुक्तामणिरत्नबीजम्
तस्मिन्पयस्तोयधरावकीर्णं शुक्तौ स्थितं मौक्तिकतामवाप
tacchuktimatsu sthitimāpa bījamāsanpurāpyanyabhavāni yāni
yasminpradeśe 'mbunidhau papāta sucārumuktāmaṇiratnabījam
tasminpayastoyadharāvakīrṇaṃ śuktau sthitaṃ mauktikatāmavāpa
- 23
कौवेरपाण्ड्यहाटकहेमकम् इत्याकरास्त्वष्टौ
kauverapāṇḍyahāṭakahemakam ityākarāstvaṣṭau
- 24
शुक्त्युद्भवं नातिनिकृष्टवर्णं प्रमाणसंस्थानगुणप्रभाभिः
उत्पद्यते वर्धनपारसीकपाताललोकान्तरसिंहलेषु
śuktyudbhavaṃ nātinikṛṣṭavarṇaṃ pramāṇasaṃsthānaguṇaprabhābhiḥ
utpadyate vardhanapārasīkapātālalokāntarasiṃhaleṣu
- 25
चिन्त्या न तस्याकरजा विशेषा रूपे प्रमाणे च यतेत विद्वान्
न च व्यवस्थास्ति गुणागुणेषु सर्वत्र सर्वाकृतयो भवन्ति
cintyā na tasyākarajā viśeṣā rūpe pramāṇe ca yateta vidvān
na ca vyavasthāsti guṇāguṇeṣu sarvatra sarvākṛtayo bhavanti
- 26
एतस्य शुक्तिप्रभस्य मुक्ताफलस्य चान्येन समुन्मितस्य
मूल्यं सहस्राणि तु रूपकाणां त्रिभिः शतैरप्यधिकानि पञ्च
etasya śuktiprabhasya muktāphalasya cānyena samunmitasya
mūlyaṃ sahasrāṇi tu rūpakāṇāṃ tribhiḥ śatairapyadhikāni pañca
- 27
यन्माषकार्धेन ततो विहीनं तत्पञ्चभागद्वयहीनमूल्यम्
यन्माषकांस्त्रीन्बिभृयात्सहस्रे द्वे तस्य मूल्यं परमं प्रदिष्टम्
yanmāṣakārdhena tato vihīnaṃ tatpañcabhāgadvayahīnamūlyam
yanmāṣakāṃstrīnbibhṛyātsahasre dve tasya mūlyaṃ paramaṃ pradiṣṭam
- 28
अर्धाधिकौ द्वौ वहतो ऽस्य मूल्यं त्रिभिः शतैरप्यधिकं सहस्रम्
द्विमाषकोन्मानितगौरवस्य शतानि चाष्टौ कथितानि मूल्यम्
ardhādhikau dvau vahato 'sya mūlyaṃ tribhiḥ śatairapyadhikaṃ sahasram
dvimāṣakonmānitagauravasya śatāni cāṣṭau kathitāni mūlyam
- 29
अर्धाधिकं माषकमुन्मितस्य समं च विंशत्रितयं शतानाम्
गुञ्जाश्च षड्धारयतः शते द्वे मूल्यं परं तस्य वदन्ति तज्ज्ञाः
अध्यर्धम् उन्मानकृतं शतं स्यान्मूल्यं गुणैस्तस्य समन्वितस्य
ardhādhikaṃ māṣakamunmitasya samaṃ ca viṃśatritayaṃ śatānām
guñjāśca ṣaḍdhārayataḥ śate dve mūlyaṃ paraṃ tasya vadanti tajjñāḥ
adhyardham unmānakṛtaṃ śataṃ syānmūlyaṃ guṇaistasya samanvitasya
- 30
यदि षोडशभिर्भवेद् अनूनं धरणं तत्प्रवदन्ति दार्विकाख्यम्
अधिकं दशभिः शतं च मूल्यं समवाप्नोत्यपि बालिशस्य हस्तात्
yadi ṣoḍaśabhirbhaved anūnaṃ dharaṇaṃ tatpravadanti dārvikākhyam
adhikaṃ daśabhiḥ śataṃ ca mūlyaṃ samavāpnotyapi bāliśasya hastāt

