11 shlokas
- 1
धन्वन्तरिरुवाच
अरोचकनिदानं ते वक्ष्ये ऽहं सुश्रुताधुना
अरोचको भवेद्दोषैर्जिह्वाहृदयसंश्रयैः
dhanvantariruvāca
arocakanidānaṃ te vakṣye 'haṃ suśrutādhunā
arocako bhaveddoṣairjihvāhṛdayasaṃśrayaiḥ
- 2
सन्निपातेन मनसः सन्तापेन च पञ्चमः
कषायतिक्तमधुरं वातादिषु मुखं क्रमात्
sannipātena manasaḥ santāpena ca pañcamaḥ
kaṣāyatiktamadhuraṃ vātādiṣu mukhaṃ kramāt
- 3
सर्वं वीतरसं शोकक्रोधादिषु यथा मनः
छर्दिदोषैः पृथक्सर्वैर्दुष्टैरन्यैश्च पञ्चमः
sarvaṃ vītarasaṃ śokakrodhādiṣu yathā manaḥ
chardidoṣaiḥ pṛthaksarvairduṣṭairanyaiśca pañcamaḥ
- 4
उदानो ऽधिकृतान्दोषान्सर्वं सन्ध्यर्हमस्यति
आशु क्लेशो ऽस्य लावण्यप्रसेकारुचयः क्रमात्
udāno 'dhikṛtāndoṣānsarvaṃ sandhyarhamasyati
āśu kleśo 'sya lāvaṇyaprasekārucayaḥ kramāt
- 5
नाभिपृष्ठं रुजत्याशु पार्श्वे चाहारमुत्क्षिपेत्
ततो विच्छ्रिन्नल्पाल्पकषायं फेनिलं वमेत्
nābhipṛṣṭhaṃ rujatyāśu pārśve cāhāramutkṣipet
tato vicchrinnalpālpakaṣāyaṃ phenilaṃ vamet
- 6
शब्दोद्गारयुतः कृच्छ्रमनुकृच्छ्रेण वेगवत्
कासास्यशोषकं वातात्स्वरपीडासमन्वितम्
śabdodgārayutaḥ kṛcchramanukṛcchreṇa vegavat
kāsāsyaśoṣakaṃ vātātsvarapīḍāsamanvitam
- 7
पित्तात्क्षारोदकनिभं धूम्रं हरितपीतकम्
सासृगम्लं कटुतिक्तं तृण्मूर्छादाहपाकवत्
pittātkṣārodakanibhaṃ dhūmraṃ haritapītakam
sāsṛgamlaṃ kaṭutiktaṃ tṛṇmūrchādāhapākavat
- 8
कफात्स्निग्धं घनं पीतं श्लेष्मतस्तु समाक्षिकम्
मधुरं लवणं भूरि प्रसक्तं लोमहर्षणम्
kaphātsnigdhaṃ ghanaṃ pītaṃ śleṣmatastu samākṣikam
madhuraṃ lavaṇaṃ bhūri prasaktaṃ lomaharṣaṇam
- 9
मुखश्वयथुमाधुर्यतन्द्राहृल्लासकासवान्
सर्वैर्लिङ्गैः समापन्नस्त्याज्यो भवति सर्वथा
mukhaśvayathumādhuryatandrāhṛllāsakāsavān
sarvairliṅgaiḥ samāpannastyājyo bhavati sarvathā
- 10
सर्वं यस्य च विद्विष्टं दर्शनश्रवणादिभिः
वातादिनैव संक्रुद्धकृमिदुष्टान्नजे गदे
शूलवेपथुहृल्लासो विशेषात्कृमिजे भवेत्
sarvaṃ yasya ca vidviṣṭaṃ darśanaśravaṇādibhiḥ
vātādinaiva saṃkruddhakṛmiduṣṭānnaje gade
śūlavepathuhṛllāso viśeṣātkṛmije bhavet
- 11
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ऽरोचकनिदाना नाम त्रिपञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe 'rocakanidānā nāma tripañcāśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ

