76 shlokas
- 1
सूत उवाच
न कश्चित्कस्यचिन्मित्रं न कश्चित्कस्यचिद्रिपुः
कारणादेव जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा
sūta uvāca
na kaścitkasyacinmitraṃ na kaścitkasyacidripuḥ
kāraṇādeva jāyante mitrāṇi ripavastathā
- 2
शोकत्राणं भयत्राणं प्रीतिविश्वासभाजनम्
केन रत्नांमदं सृष्टं मित्रमित्यक्षरद्वयम्
śokatrāṇaṃ bhayatrāṇaṃ prītiviśvāsabhājanam
kena ratnāṃmadaṃ sṛṣṭaṃ mitramityakṣaradvayam
- 3
सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम्
बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति
sakṛduccaritaṃ yena harirityakṣaradvayam
baddhaḥ parikarastena mokṣāya gamanaṃ prati
- 4
न मातरि न दारेषु न सोदर्ये न चात्मजे
विश्वासस्तादृशः पुंसां यादृङ्मित्रे स्वभावजे
na mātari na dāreṣu na sodarye na cātmaje
viśvāsastādṛśaḥ puṃsāṃ yādṛṅmitre svabhāvaje
- 5
यदिच्छेच्छाश्वतीं प्रीतिं त्रीन्दोषान्परिवर्जयेत्
द्यूतम् अर्थप्रयोगं च परोक्षे दारदर्शनम्
yadicchecchāśvatīṃ prītiṃ trīndoṣānparivarjayet
dyūtam arthaprayogaṃ ca parokṣe dāradarśanam
- 6
मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा न विविक्तासनो वसेत्
बलवानिन्द्रियग्रामो विद्वांसमपि कर्षति
mātrā svasrā duhitrā vā na viviktāsano vaset
balavānindriyagrāmo vidvāṃsamapi karṣati
- 7
विपरीतरतिः कामः स्वायतेषु न विद्यते
यथोपायो वधो दण्डस्तथैव ह्यनुवर्तते
viparītaratiḥ kāmaḥ svāyateṣu na vidyate
yathopāyo vadho daṇḍastathaiva hyanuvartate
- 8
अपि कल्पानिलस्यैव तुरगस्य महोदधेः
शक्यते प्रसरो बोद्धुं न ह्य् अरक्तस्य चेतसः
api kalpānilasyaiva turagasya mahodadheḥ
śakyate prasaro boddhuṃ na hy araktasya cetasaḥ
- 9
क्षणो नास्ति रहो नास्ति नास्ति प्रार्थयिता जनः
तेन शौनक नारीणां सतीत्वमुपजायते
kṣaṇo nāsti raho nāsti nāsti prārthayitā janaḥ
tena śaunaka nārīṇāṃ satītvamupajāyate
- 10
एकः वै सेवते नित्यम् अन्यश्चेतपि रोचते
पुरुषाणामलाभेन नारी चैव पतिव्रता
ekaḥ vai sevate nityam anyaścetapi rocate
puruṣāṇāmalābhena nārī caiva pativratā
- 11
जननी यानि कुरुते रहस्यं मदनातुरा
सुतैस्तानि न चिन्त्यानि शीलविप्रतिपत्तिभिः
jananī yāni kurute rahasyaṃ madanāturā
sutaistāni na cintyāni śīlavipratipattibhiḥ
- 12
पराधीना निद्रा परहृदयकृत्यानुसरणं सदा हेला हास्यं नियतमपि शोकेन रहितम्
पणे न्यस्तः कायो विटजनखुरैर्दारितगलो बहूत्कण्ठवृतिर्जगति गणिक्राया बहुमतः
parādhīnā nidrā parahṛdayakṛtyānusaraṇaṃ sadā helā hāsyaṃ niyatamapi śokena rahitam
paṇe nyastaḥ kāyo viṭajanakhurairdāritagalo bahūtkaṇṭhavṛtirjagati gaṇikrāyā bahumataḥ
- 13
अग्निरापः स्त्रियो मूर्खाः सर्पा राजकुलानि च
नित्यं परोपसेव्यानि सद्यः प्राणहराणि षट्
agnirāpaḥ striyo mūrkhāḥ sarpā rājakulāni ca
nityaṃ paropasevyāni sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ
- 14
किं चित्रं यदि वेदशास्त्रकुशलो विप्रो भवेत्पण्डितः किं चित्रं यदि दण्डनीतिकुशलो राजा भवेद्धार्मिकः
किं चित्रं यदि रूपयौवनवती साध्वी भवेत्कामिनी तच्चित्रं यदि निर्धनो ऽपि पुरुषः पापं न कुर्यात्क्वचित्
kiṃ citraṃ yadi vedaśāstrakuśalo vipro bhavetpaṇḍitaḥ kiṃ citraṃ yadi daṇḍanītikuśalo rājā bhaveddhārmikaḥ
kiṃ citraṃ yadi rūpayauvanavatī sādhvī bhavetkāminī taccitraṃ yadi nirdhano 'pi puruṣaḥ pāpaṃ na kuryātkvacit
- 15
नात्मच्छिद्रं परे दद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य च
गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि परभावं च लक्षयेत्
nātmacchidraṃ pare dadyādvidyācchidraṃ parasya ca
gūhetkūrma ivāṅgāni parabhāvaṃ ca lakṣayet
- 16
पातालतलवासिन्य उच्चप्राकारसंस्थिताः
यदि नो चिकुरोद्भेदाल्लभ्यन्ते कैः स्त्रियो न हि
pātālatalavāsinya uccaprākārasaṃsthitāḥ
yadi no cikurodbhedāllabhyante kaiḥ striyo na hi
- 17
समधर्मा हि मर्मज्ञस्तीक्ष्णः स्वजनकण्टकः
न तथा बाधते शत्रुः कृतवैरो बहिः स्थितः
samadharmā hi marmajñastīkṣṇaḥ svajanakaṇṭakaḥ
na tathā bādhate śatruḥ kṛtavairo bahiḥ sthitaḥ
- 18
स पण्डितो यो ह्यनुञ्जयेद्वै मिष्टेन बालं विनियेन शिष्टम्
अर्थेन नारीं तपसा हि देवान्सर्वांश्च लोकांश्च सुसंग्रहेण
sa paṇḍito yo hyanuñjayedvai miṣṭena bālaṃ viniyena śiṣṭam
arthena nārīṃ tapasā hi devānsarvāṃśca lokāṃśca susaṃgraheṇa
- 19
छलेन मित्रं कलुषेण धर्मं परोपतापेन समृद्धिभावनम्
सुखेन विद्यां पुरुषेण नारीं वाञ्छन्ति वै ये न च पण्डितास्ते
chalena mitraṃ kaluṣeṇa dharmaṃ paropatāpena samṛddhibhāvanam
sukhena vidyāṃ puruṣeṇa nārīṃ vāñchanti vai ye na ca paṇḍitāste
- 20
फलार्थी फलिनं वृक्षं यश्छिन्द्याद्दुर्मतिर्नरः
निष्फलं तस्य वै कार्यं महादोषमवाप्नुयात्
phalārthī phalinaṃ vṛkṣaṃ yaśchindyāddurmatirnaraḥ
niṣphalaṃ tasya vai kāryaṃ mahādoṣamavāpnuyāt
- 21
सधनो हि तपस्वी च दूरतो वै कृतश्रमः
मद्यपस्त्री सतीत्येवं विप्र न श्रद्दधाम्यहम्
sadhano hi tapasvī ca dūrato vai kṛtaśramaḥ
madyapastrī satītyevaṃ vipra na śraddadhāmyaham
- 22
न विश्वसेदविश्वस्ते मित्रस्यापि न विश्वसेत्
कदाचित्कुपितं मित्रं सर्वं गुह्यं प्रकाशयेत्
na viśvasedaviśvaste mitrasyāpi na viśvaset
kadācitkupitaṃ mitraṃ sarvaṃ guhyaṃ prakāśayet
- 23
सर्वभूतेषु विश्वासः सर्वभूतेषु सात्त्विकः
स्वभावम् आत्मना गूहेदेतत्साधोर्हि लक्षणम्
sarvabhūteṣu viśvāsaḥ sarvabhūteṣu sāttvikaḥ
svabhāvam ātmanā gūhedetatsādhorhi lakṣaṇam
- 24
यस्मिन्कस्मिन्कृते कार्ये कर्तारमनुवर्तते
सर्वथा वर्तमानो ऽपि धैर्यबुद्धिं तु कारयेत्
yasminkasminkṛte kārye kartāramanuvartate
sarvathā vartamāno 'pi dhairyabuddhiṃ tu kārayet
- 25
वृद्धाः स्त्रियो नवं मद्यं शुष्कं मांसं त्रिमूलकम्
रात्रौ दधि दिवा स्वप्नं विद्वान्षट्परिवर्जयेत्
vṛddhāḥ striyo navaṃ madyaṃ śuṣkaṃ māṃsaṃ trimūlakam
rātrau dadhi divā svapnaṃ vidvānṣaṭparivarjayet
- 26
विषं गोष्ठी दरिद्रस्य वृद्धस्य तरुणी विषम्
विषं कुशिक्षिता विद्या अजीर्णे भोजनं विषम्
viṣaṃ goṣṭhī daridrasya vṛddhasya taruṇī viṣam
viṣaṃ kuśikṣitā vidyā ajīrṇe bhojanaṃ viṣam
- 27
प्रियं गानमकुण्ठस्य नीचस्योच्चासनं प्रियम्
प्रियं दानं दरिद्रस्य भूनश्च तरुणी प्रिया
priyaṃ gānamakuṇṭhasya nīcasyoccāsanaṃ priyam
priyaṃ dānaṃ daridrasya bhūnaśca taruṇī priyā
- 28
अत्यम्बुपानं कठिनाशनं च धातुक्षयो वेगविधारणं च
दिवाशयो जागरणं च रात्रौ षड्भिर्नराणां निवसन्ति रोगाः
atyambupānaṃ kaṭhināśanaṃ ca dhātukṣayo vegavidhāraṇaṃ ca
divāśayo jāgaraṇaṃ ca rātrau ṣaḍbhirnarāṇāṃ nivasanti rogāḥ
- 29
बालातपश्चाप्य् अतिमैथुनं च श्मशानधूमः करतापनं च
रजस्वलावक्त्रनिरीक्षणं च सुदीर्घमायुर्ननुकर्षयेच्च
bālātapaścāpy atimaithunaṃ ca śmaśānadhūmaḥ karatāpanaṃ ca
rajasvalāvaktranirīkṣaṇaṃ ca sudīrghamāyurnanukarṣayecca
- 30
शुष्कं मांसं स्त्रियो वृद्धा बालार्कस्तरुणं दधि
प्रभाते मैथुनं निद्रा सद्यः प्राणहराणि षट्
śuṣkaṃ māṃsaṃ striyo vṛddhā bālārkastaruṇaṃ dadhi
prabhāte maithunaṃ nidrā sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ

